Prof. Dr. Servet Varış

Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Bahçe Bitkileri Bölümü

Tekirdağ

1)GİRİŞ

Belçikalı Daniel Domoulin’in kitabında yazdığı ‘Unutma Türkiye;Atatürk’ü Allah’a borçlusun, geriye kalan her şeyi de Atatürk’e sözünü akılda tutarak, Dünyadaki en başarılı, dahi, vizyon sahibi, çağdaş, kadın haklarının verilmesinde öncü, dürüst, vatan ve millet için her şeyini feda eden, Kurtuluş Savaşı ve Çanakkale Anafartalar kahramanı, eşsiz lider ve devlet adamı, ‘Bahis konusu olan vatan ise gerisi teferruattır.’ ‘Ne Mutlu Türk’üm Diyene’ sözleriyle ulusal birliğimizi sağlayan ve ‘Hayatta En Hakiki Mürşit İlimdir’ diyerek bilimsel gelişmenin önemini vurgulayan, Ulu Önder Atatürk zamanında ülkemize getirildiği ve  Ulu Önder tarafından çok sevildiği için ülkemizde, Atatürk Çiçeği olarak adlandırılan ve daima O’nu hatırlatan, her Türk’ün evinde ve ofisinde sevgiyle yetiştirdiği bir çiçek olduğu için, bu makale yazılmıştır.

İngilizce adı Poinsettia olan bu bitki, 1825’de ABD'nin Meksika elçisi olan, botanikçi Joel Roberts Poinsett tarafından tanıtılmıştır. İlk olarak Meksika Taxco’da doğal olarak tepelik kısımlarda yetiştiği görülmüştür. Atatürk çiçeği, dünyanın bir çok yerinde, Noel’in sembolü olarak tanınan ve ilk defa Meksika’da, Aztekler tarafından üretilen bir bitkidir. Aztekler, braktelerden kırmızı boya elde etmiş ve bitkideki lateksden ateş düşürücü olarak yararlanmışlardır (Ecke III  ve ark, 2004). Atatürk Çiçeği’nin diğer isimleri; Christmas flower (Noel çiçeği), Christmas star (Noel yıldızı), painted leaf (boyalı yaprak) Lobster plant(istakoz bitkisi) ve Mexican flameleaf (Meksikalı alev yaprağı)’dır (Dole and Wilkins, 1999).

2) ATATÜRK ÇİÇEĞİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN ÖNEMİ

                Atatürk çiçeği Avrupa Ve Kuzey Amerika’nın ana saksı bitkisidir. Genelde Christmas(Noel) zamanı çok miktarda satılmaktadır. Yıl boyunca üretilip, satılmasını engelleyen bir teknik neden de yoktur. Bütün yıl boyunca üretilip satılması sağlanabilirse, pazar payı daha da artacaktır. Batı Avrupa, ABD ve Kanada’da Noel’in sembolü olup, ABD’nin bir numaralı saksı bitkisidir. ABD’de en çok Kaliforniya, Pensilvanya, Ohio ve Florida eyaletlerinde üretilir. Uzun süre dayanan, yüksek kaliteli ve güzel bir bitki olduğundan pazar payı da yüksektir. Kuzey Amerika’da satış sezonu kasım başından Noel’e kadar sürer. Avrupa ve Avustralya’da da ana bitkidir. Asma sepetlerde yetiştirildiği gibi, kesme çiçek olarak da üretilir. Kış ayları en düşük sıcaklık ortalaması 4°C’nin üzerinde olan bölgelerde, bahçede peyzaj bitkisi olarak da çoğunlukla kullanılır. Satın alınan bitki, serin (16°C) ve iyi ışık alan (750-2250 luks veya 15-50 micromol/m2sn) şartlarda tutulup, sulama ve gübrelemesi uygun şekilde yapılırsa, haftalarca bozulmadan yaşar. Aralık ayında satın alınan bir bitkinin mart ayında bile albenisini koruması normaldir. Satış seçenekleri, plastik küp içindeki kişisel Atatürk çiçeği; 6-8 cm’lik saksılarda mini Atatürk çiçeği; 15-17 cm’lik saksılarda tek gövdeli, uç alma yapılmamış üç bitki şeklinde; minyatür ağaç formunda ve çelenk halinde yetiştirerek pazarlamadır. Christmas’ın kutlanmadığı ülkelerde, yılbaşında veya sene içinde istenilen zamanda satışa getirilmesiyle büyük değer taşımaktadır. Kırmızının, turuncumsu kırmızının, pembenin ve marbled(benekli-damarlı) beyazın en güzel tonlarını içeren yaprak ve brakteleriyle insanlara çiçekten iyisi can sağlığı dedirten, albenisi yüksek, harika bir çiçektir. Kırmızı en önemli renktir. Diğer renkler  ve renk kombinasyonları:pembe, beyaz, geniş beyaz kenarlı pembe (Marble:Mermer), kırmızı benekli pembe(Pink Peppermint, Monet), pembe benekli kırmızı(Jingle Bells), kırmızı benekli beyaz(Candy Cane) ve sarı (Lemon Drop). Alacalı yapraklı tek bir çeşit(Silverstar) de vardır (Dole and Wilkins, 1999).

                ABD’de 1977’de 20 milyon saksı satılmış olup, 2016 yılında bu değer yaklaşık 32 milyona ulaşmıştır (USDA,2016).

Ülkemizde 1986’da toplam (ithal+yerli) 100 000 adet satılmıştır (Bal,1986). Türkiye’ye 2017’de , 700 000- 800 000 köklendirilmiş çelik ithal edilmiş; toplamda (ithal+yerli)  1 500 000 adet pazarlanmıştır. Satış fiyatı 13 cm’lik saksıda 3,5 TL, 15 cm’lik saksıda 5,5 TL, 17 cm’lik saksıda 8,5 TL’dır. Mersin ilindeki Yenice Seralık 20 000 adet Atatük çiçeği  ithal edip, 30 000 adet de kendisi üretmektedir ve toplam 50 000 saksı satmaktadır (Göncüoğlu, 2017).

Tablo: Dünya Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler Üretim Alanları (2017)

Üretim Ülkeleri

Alan (hektar)

AVRUPA

60.000

ORTA DOĞU

6.200

GÜNEY AFRİKA

11.461

ASYA/PASİFİK

480.000

KUZEY AMERİKA

30.200

ORTA/GÜNEY AMERİKA

49.000

TOPLAM

636.861

AIPH Statistical Yearbook,  2017

  Tablo: Dünya Kesme Çiçek ve Saksılı Bitkiler Üretim Alanları (2017)

Ülkeler

Alan (ha)

Hindistan

243.000

Çin

170.397

ABD

29.407

Afrika

18.000

Japonya

16.840

Meksika

16.745

Brezilya

14.992

İtalya

12.724

Tayland

12.324

Ekvador

8.454

Almanya

7.307

Kolombiya

6.796

Hollanda

6.570

Fransa

6.520

İngiltere

6.322

İspanya

6.297

İran

5.700

Polonya

5.460

Tayvan

5.020

Vietnam

4.500

Avustralya

4.138

Kenya

4.039

Türkiye

3.603

İsrail

2.748

Güney Kore

2.343

Portekiz

1.700

Etiyopya

1.426

Belçika

1.019

Kosta Rika

850

Kanada

722

İrlanda

415

Avusturya

348

Danimarka

282

Finlandiya

211

İsveç

187

İsviçre

183

Norveç

113

AIPH Statistical Yearbook, 2017

Tablo: Ürün Grubuna Göre Dünya Süs Bitkileri Ihracatı (Değer: 1.000 USD)

ÜRÜN GRUBU

2015

2016

Çiçek Soğanları

1.452.163

1.455.387

Canlı Bitkiler

7.275.909

7.279.508

Kesme Çiçekler

8.121.355

7.929.992

Yosun ve Ağaç Dalları

1.044.858

1.085.073

UN COMTRADE /ITC, 2016

Tablo 2.2.6 Ülkelere Göre Dünya Süs Bitkileri İhracatçıları (2016)

İHRACATÇI ÜLKELER

İhracat Değeri (1.000 USD)

Hollanda

9.846.802

Kolombiya

1.328.138

Almanya

1.012.532

İtalya

833.914

Ekvador

806.932

UN COMTRADE /ITC, 2016

  Tablo:Dünya Süs Bitkileri İthalatı(Değer:1.000 USD)

ÜRÜN GRUBU

2015

2016

Çiçek soğanları

1.581.606

1.549.910

Canlı bitkiler

6.623.531

6.746.565

Kesme çiçekler

7.729.969

7.892.361

Yosun ve ağaç dalları

1.070.569

1.046.886

UN COMTRADE /ITC, 2016

 Tablo : Ülkelere Göre Dünya Süs Bitkileri İthalatı (2016)

İTHALATÇI ÜLKELER

Değer (1.000 USD)

Almanya

3.031.900

Hollanda

2.432.778

ABD

2.164.983

İngiltere

1.594.296

Fransa

1.152.602

  UN COMTRADE/ITC, 2016

 

  Tablo :2017 Yılı Türkiye Süs Bitkileri Üretimi

 

Ürün adı

Ekilen alan (da)

Üretim

(Bin Adet)

Kesme Çiçekler

11.949

1.037.996

İç Mekan Süs Bitkileri

1.313

                           38.151

Dış Mekan Süs Bitkileri

34.722

412.228

Çiçek Soğanları

597

                             25.337

Toplam

48.581

1.513.713

TUİK, 2017

 Tablo: Türkiye Süs Bitkileri Üretim Alanları(da)

İL

2017

İZMİR

16.227

SAKARYA

10.690

ANTALYA

5.590

YALOVA

2.747

BURSA

2.873

İSTANBUL

515

DİĞER

9.939

TOPLAM

48.581

TUİK, 2017

İhracatımızda, en önemli ürün grubu canlı bitkilerdir. Bunu kesme çiçekler izlemektedir. Ülkelere göre süs bitkileri ihracatımızın dağılımı: Hollanda ilk sırada yer alırken, onu İngiltere, Özbekistan, Almanya, Türkmenistan, Irak, Azerbaycan, Romanya, Gürcistan, Bulgaristan izlemektedir.

 

 

TABLO:SÜS BİTKİLERİ VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ

TÜRKİYE GENELİ 2016-2017 YILLARI Ocak-Aralık DÖNEMİ İHRACATI

 

 

2016 YILI

 

2017 YILI

 

(%) Değişim

 

MAL GRUBU

Miktar

(Adet)

Değer

( $)

Ort.İhr.

Fiyatı $

Miktar

(Adet)

Değer

( $)

Ort.İhraç

Fiyatı $

Miktar

(Adet)

Değer

( $)

 

 

ÇİÇEK SOĞANLARI

 

 

29.079.839

 

 

1.703.041

 

 

0,06

 

 

20.642.693

 

 

1.293.161

 

 

0,06

 

 

-29

 

 

-24

YUMRU HALİNDE DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI

 

29.060.876

 

1.551.479

 

 

0,05

 

20.635.618

 

1.275.906

 

 

0,06

 

 

-29

 

 

-18

 

SÜRGÜN VERMİŞ VEYA ÇİÇEKLENMİŞ DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI

 

18.963

 

151.562

 

 

 

7,99

 

7.075

 

17.255

 

 

 

2,44

 

 

 

-63

 

 

 

-89

 

 

CANLI BİTKİLER

 

 

126.399.923

 

 

45.206.806

 

 

0,36

 

 

150.092.403

 

 

47.831.471

 

 

0,32

 

 

19

 

 

6

 

 

ÇELİK VE FİDELER

 

103.287.641

 

28.218.176

 

 

0,27

 

134.982.626

 

31.148.044

 

 

0,23

 

 

31

 

 

10

 

 

AĞAÇLAR.ÇALILAR VE DALLARI

 

21.894.700

 

15.728.888

 

 

0,72

 

13.057.451

 

14.536.494

 

 

1,11

 

 

-40

 

 

-8

 

 

ODA BİTKİLERİ

 

1.217.582

 

1.259.742

 

 

1,03

 

2.052.326

 

2.146.932

 

 

1,05

 

 

69

 

 

70

 

 

KESME ÇİÇEKLER

 

 

501.598.568

 

 

27.292.732

 

 

0,05

 

 

382.967.977

 

 

28.466.226

 

 

0,07

 

 

-24

 

 

4

 

 

TAZE KESME ÇİÇEKLER

 

500.177.782

 

27.139.119

 

 

0,05

 

382.794.604

 

28.415.059

 

 

0,07

 

 

-23

 

 

5

TAZE OLMAYAN KURUTULMUŞ. BOYANMIŞ. İŞLEM GÖRMÜŞ DİĞER ÇİÇEKLER

 

1.420.786

 

153.613

 

 

 

0,11

 

173.373

 

51.168

 

 

 

0,30

 

 

 

-88

 

 

 

-67

 

 

YOSUN VE AĞAÇ DALLARI

 

 

9.127.098

 

 

7.154.336

 

 

0,78

 

 

9.694.891

 

 

7.217.348

 

 

0,74

 

 

6

 

 

1

 

 

YOSUNLAR VE LİKENLER

 

 

1.214.540

 

 

1.741.022

 

 

1,43

 

 

1.256.783

 

 

1.706.707

 

 

1,36

 

 

3

 

 

-2

 

 

ORMAN AĞAÇ DALLARI.KOZALAKLAR VB.

 

 

11

 

 

4.700

 

 

427,27

 

 

-

 

 

-

 

 

 

-100

 

 

-100

 

ÇELENK VE BUKET YAPMAYA ELVERİŞLİ MALZEMELER

 

 

 

7.912.547

 

 

 

5.408.614

 

 

 

0,68

 

 

 

8.438.108

 

 

 

5.510.641

 

 

 

0,65

 

 

 

7

 

 

 

2

DÜNYADA EN ÇOK ÜRETİLEN İÇ MEKAN SÜS BİTKİLERİ

  • Kroton (Codiaeum’Norma’)
  • Difenbahya (Dieffenbachia’Tropic Snow)
  • Ficus türleri (Ficus benjamina)
  • Dracaena ve Yucca cinsinin odunlu tür ve çeşitleri
  • Schefflera tür ve çeşitleri
  • Euphorbia pulcherrima (Atatürk çiçeği =Poinsettia)
  • Spathyphyllum’un birkaç çeşidi
  • Syngonium,
  • Aglaonema’nın düz ve alacalı yapraklı çeşidi,
  • Caladium,
  • Philodendron tür ve çeşitleri,
  • Areca, Chamaedorea ve Howeia gibi bazı palmiyeler

3) BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ:

Atatürk çiçeği, çalımsı, yaprağını döken, çok yıllık bir bitki olup, dona dayanıksızdır. Euphorbiaceae familyasının genel özelliği, süt(latex) üreten hücrelere sahip olmasıdır(Hartley, 1992). Euphorbia cinsi 1600-2000 tür içerir. Tüm türlerde, taç yapraksız ve genelde çanak yapraksız tek bir dişi çiçek, bireysel erkek çiçeklerle çevrilidir. Herbir çiçeği çevreleyip, içine alan bardak şeklindeki yapıya tekil olarak cyathium, çoğul olarak da cyathia denir. Cyathium üzerinde 1-4 veya daha fazla beze oluşur. Atatürk çiçeğindeki bu bezeler tatlı bir bal salgılar. Genelde çiçek diye tanımlanan kırmızı, pembe veya beyaz kısımlar, cyathianın hemen altında bulunan ve  brakte denen değişime uğramış, koruyucu yapraklardır. Gerçek brakteler, cyathianın hemen altında bulunan üç brakte olup, bunlar kırmızı renkli brakte olarak belirirler. Gerçek braktelerin altındaki gövdede görünen ve başlangıçta yeşil olup, olgunlaştıkça kırmızıya dönen braktelere ise geçiş brakteleri denir. Her çiçekte 20-30 cyathia ve brakte bulunur.

                Atatürk çiçeği anavatanı olan Meksika’da 4.5 m kadar büyür. Fotoperiyodik olup, gün uzunluğuna bağlı olarak çiçeklenir. Kısa gün bitkisi (daha doğrusu uzun gece bitkisi)olarak sınıflandırılır. Gecelerin gündüzlerden daha uzun olduğu dönemde çiçek taslaklarını oluşturup, çiçeklerini geliştiren bir bitkidir. Kuzey yarım küredeki doğal gün uzunluğuna göre Atatürk çiçeği çiçek taslaklarını sonbahar başında oluşturur. Tam çiçek gelişmesi ise sera sıcaklığında 8-10 hafta sonra veya Christmas tatil sezonundan hemen önce oluşur (Ecke III ve ark., 2004).

                Atatürk çiçeğinin sütü birinci yüzyılda tıbbi amaçla kullanılmıştır. Atatürk çiçeğinin çeşitli bitki kısımlarının yüksek, dozlarda farelere verilmesi herhangi bir zehirlenme oluşturmamıştır (Ecke, Jr. Ve ark., 1990).

                Atatürk çiçeğinin sistematiği(Bal,1986; Huxley ve ark., 1999; Orçun,1972).

Familyası: Euphorbiaceae(Spurge family=Sütleğengiller familyası)

Cins: Euphorbia(Sütleğen)

Tür: Euphorbia pulcherrima

(poinsettia: Atatürk çiçeği)

Sinonim:Poinsettia pulcherrima

Euphorbia cinsine bağlı önemli bir saksılı süs bitkisi de Euphorbia mili (crown of thorns:dikenli taç), Christ plant (İsa bitkisi veya Lacanthis) diye adlandırılır. Sinonym: Euphorbia splendens(Japon kaktüsü, yılbaşı dikeni) olup, vatanı Madagaskar’dır. Yaprakları yeşil, oval veya uzunca olup, sürgünler üzerinde çok mitarda gri kahverengi dikenler bulunur. Parlak kırmızı veya pembe renkte daima çift sıralanmış olan ve çiçek intibasını veren yapraklar ise braktelerdir. Kış ve ilkbahar aylarında çiçek açan, yavaş gelişen, kuru havaya dayanıklı, kırmızı veya pembe brakteli güzel bir süs bitkisidir (Orçun, 1976 ; Rafati ,1988 ; Oral, 1987).

This article was written because poinsettia is called ‘Ataturk flower in Turkish.It was brought to Turkey during Ataturk’s period and liked wery much by the great leader.It is grown with love by Turks and it always reminds them of Ataturk. Belgian Daniel Domoulin wrote in his book “Do not forget Turkey, you owe Ataturk to god and all the other things to Ataturk “, we must keep that sentence in our minds. Ataturk is the most successfull eternal leader and statesman in the world. He was the hero of Turkish war of indepence, victor of Gallipoli and Dardanels.Because of him Turkish women had their rights earlier than most of the other countries. He said “If the country has problems, nothing else matters” and “He is a happy man who can say I am a Turk”. These sentences makes our national unity. He also emphasized the importance of scientific development by saying “the most important guide in this life is science.”

 

 

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz