WROCLAW KENT KİMLİĞİ

 “Mimarlık, bütün bir çevrenin görünür kılınış biçimidir” (Lynch)

Doğası, yapıları ve insanları bakımından kentler birbirinden farklıdır. Her medeniyet, kültür ve topluluk sahip olduğu mekâna kendine ait önemli bir damga vurmuştur. Bu nedenle tarihî kentler, fiziksel olarak birçok katmandan oluşmaktadır. Kentin geçmişinde neler olduğu, neler yaşandığı önemlidir. Kent ortak belleğin, kimliğin ve güçlü sembolik anlamların ortaya çıktığı yerdir. Kentin coğrafi içeriği, kültürel düzeyi, mimarisi, yerel gelenekleri, yaşam biçimi, niteliklerin karışımı olarak kente biçim vermektedir [1]-[3].

Kentlerdeki mekânların zihinde kalıcı, mekânlar ve binaların bir bütünlük içinde olması gerekmektedir [4]. Kent kimliği, her kentin kendi fiziksel, kültürel, sosyo-ekonomik ve tarihsel sürecinde şekillenen, bünyesinde yaşayan insanların yaşam biçimlerince oluşturulan, değişen kent formuna göre kendisini güncelleyen, geçmişten geleceğe uzanan çok yönlü bir bütünlüktür [5]. Kent kimliği, kentin coğrafi yapısı, tarihi dokusu, kültürel düzeyi, mimarisi, gelenek-görenekleri gibi birçok faktörün etkisi altında kalarak uzun bir zaman dilimi içinde biçimlenmektedir. Kent kimliğini doğal (topoğrafya, iklim koşulları, bitki örtüsü vb.), beşeri (toplumun sahip olduğu değerler) ve insan yapımı (meydanlar, sokaklar, anıtlar vb.) bileşenler oluşturmaktadır. Kent kimliğinin olmaması, monotonluk ve tekdüzeliği beraberinde getirmektedir [2], [6]-[9]. Sağlıklı bir kent kimliğinin oluşması, kültürel değerlerin sürekliliğinin sağlanması, kentin geçmişten günümüze aktardığı maddi ve manevi mirasın korunmasıyla doğrudan ilişkilidir [10].

Wroclaw, 10. Yüzyılın ilk yarısında doğal sınırı olan Bohemya Krallığı’na dâhil olmuş ve ismini de Bohemya Prensi Vratislaus’tan almıştır. Wroclaw kenti için Polonya’nın tarihi kimliğe sahip en güzel ve en renkli şehirlerinden birisidir dersek yalan olmaz herhalde. Kent geniş meydanları, rengârenk evleri, üniversiteleri, adaları, köprüleri, cüceleri ve bisiklet severliği ile ünlüdür. Polonya’nın güneybatısında bulunan ve 4. büyük şehri olan Wroclaw, 2016 yılının Avrupa Kültür Başkenti seçilmiş, 2017 Dünya Oyunları’na ev sahipliği yapmıştır.

Wroclaw tarihinden kısaca bahsetmek gerekirse; 1945 yılının başlarında Wroclaw Sovyet Kızıl Ordusu tarafından kuşatılmış olup Polon kültürüne ait tüm izler Almanlar tarafından yok edilmiştir. Bu yüzden Wroclaw kenti, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra baştan sona yeniden inşa edilmek zorunda kalmıştır. Bu durum da kent kimliğinin yeniden şekillenmesine sebep olarak bugünkü halini almıştır. Günümüzde çok katmanlı Avrupa kimliğini bünyesinde bulunduran bir merkez haline gelmiştir. Belediye Başkanı Rafal Dutkiewicz Berlin’de ‘Tageszeitung’ a verdiği şöyleşide ‘Wroclaw bir Alman şehrinin nasıl bir Polonya şehrine dönüştüğünün resmidir. Ayrıca geçmişin ve günümüzün bu iki kenti aynı zamanda parçası oldukları Avrupa’nın da resmidir’ diye söylemiştir. Dutkiexicz’e göre Wroclaw Avrupa kimliğinin elle tutulur hale geldiği yegâne yerdir [11]-[13].

Avrupa’nın en yeşil kentlerinden biri olan Wroclaw, Oder Nehri kıyısında 12 ada üzerine kurulmuştur. Kent geliştikçe bu adalar arasındaki bağlantı farklı niteliklerdeki köprülerle sağlandığı için kentte 130’dan fazla köprü yer almaktadır. Köprüler kente karakteristik özellik katmaktadır. Kent, Oder Nehri üzerinde yer alan köprü ve kanalları sayesinde ‘Polonya’nın Venediği’ olarak ta anılmaktadır.

 

Oder Nehri üzerinde yer alan Grunwaldzki Köprüsü (üstte), Kladko Slodowa (Yeşil Köprü) ve Piaskowy Köprüsü

Kentte cüceler yaşamamasına rağmen cüce heykelleri kentin sembollerindendir. 1980’lerde komünizmi savunan ‘turuncu’ lakaplı grup 12 cüce heykeli yaparak kendilerini mizahi bir şekilde ifade etmişlerdir. Sonrasında bu cüceler herkes tarafından komik bulunup sevilince kentin her yerinde kullanılmaya başlanmıştır. Cüceler bronzdan yapılmış olup hepsinin de bir anlamı vardır (bekçi cüce, papaz cüce, kep takmış cüce, barın önünde elinde bir şişeyle cüce vb.) [14]-[15]. Kent genelindeki cüce heykeli sayısı net bilinmemekle beraber her geçen gün yenisi eklenerek sayısı artmaktadır.

Kentin farklı noktalarında yer alan sembolik cüce heykelleri

KENT KİMLİĞİNİ OLUŞTURAN KÜLTÜREL UNSURLAR

Wroclaw kent kimliğini oluşturan tarihi doku, kültürel unsurlar, anıtlar, kent için önemli odak ve bağlantı noktalarının Eski Şehir (Old Town, Stare Miasto) ve Şehir Merkezi (Midtown, Srodmiescie) olmak üzere 2 ana bölgede yer aldığını görmekteyiz.

Eski Şehir (Old Town, Stare Miasto) bölgesinde Pazar Meydanı (Market Square, Rynek), Eski Belediye Binası (Wroclaw Town Hall, Museum of Bourgeois Art), Tuz Meydanı (Salt Square, Plac Solny), Wroclaw Üniversitesi (University of Wroclaw), Azize Elizabeth Kilisesi (St. Elizabeth Church), Kraliyet Sarayı (Palac Krolewski) yer almaktadır [15]-[17]. Bu bölge trafiğe kapalı olup yaya ve bisiklet kullanımına imkân tanımaktadır. Rynek adıyla bilinen Pazar Meydanı Avrupa’nın en büyük meydanlarından olup bu meydana açılan 11 cadde bulunmaktadır. Meydan etrafında farklı tarzlarda yapılmış renkli ve tarihi binalar, yeme içme-dinlenme-sohbet etme-eğlence-gösteri-sergi alanları yer almaktadır. Bu yapılar içerisinde yer alan 13. yüzyıldan kalma Gotik mimariye sahip Eski Belediye Binası şehrin kent kimliğinin oluşmasındaki önemli kültürel unsurdur. Günümüzde Eski Belediye Binası ‘Burjuva Sanat Müzesi’ olarak kullanılmaktadır. Bugün müze olarak kullanılan Barok tarzda mimariye sahip Kraliyet Sarayı da kent kimliği açısından önemlidir.

Pazar Meydanı’nda yer alan rengârenk evler ve tarihi yapılar ile meydanının farklı kullanımlara ait görünümleri

Şehir Merkezi (Midtown, Srodmiescie) bölgesinde Katedral Adası (Cathedral Island, Ostrow Tumski), Tumski Köprüsü (Tumski Bridge, Most Tumski), Kum Adası (Wyspa Piaskowa), Wroclaw Üniversitesi Kütüphanesi (Wroclaw University Library), Azize Mary Kilisesi (St. Mary Magdalene Church), Grunwaldzki Meydanı (Plac Grunwaldzki), Yüzüncü yıl Halk Evi (Centennial Hall), Wroclaw Multimedia Çeşmesi (Wroclaw Multimedia Fountain, Wroclawska Fontanna), Szcytnicki Parkı (Szcytnicki Park), Hayvanat Bahçesi (Wroclaw Zoo), Japon Bahçesi (Japanese Garden, Ogrod Japonski Wroclaw), Botanik Bahçesi (Botanical Garden, Ostrow Tumski) yer almaktadır. Katedral Adası, Oder Nehri’nin kolları arasında bulunan bir adadır. 1889 yılında inşa edilen metal Tumski Köprüsü adayla şehir arasındaki bağlantıyı sağlamaktadır. Köprünün hemen yanında Kum Adası, Kum Adası’nda da Wroclaw Üniversitesinin Kütüphanesi ve Azize Mary Kilisesi yer almaktadır. Unesco Dünya miras listesinde yer alan Yüzüncü yıl Halk Evi, 1911-1913 yılları arasında Mimar Max Berg tarafından şehir Alman işgali altında olduğu yıllarda yapılmıştır. Yapı 69 metre çapında 42 metre yüksekliğinde olup güçlendirilmiş betondan yapılmıştır. Yapıldığı dönemin en büyük yapısı olduğundan kent için önemlidir. Yüzüncü yıl Halk Evi’ne çok yakın bir konumda bulunan Wroclaw Multimedia Çeşmesi, 15133 boru ile yapıldığı dönemin en büyük orguna sahip elips şeklinde müzikal çeşme ve fıskiyeli süs havuzudur.  Bu türde yapılmış Avrupa’daki en büyük çeşme unvanına sahiptir. Çeşme kış mevsiminde havuz donduğunda buz pateni pistine dönüşmektedir. Szcytnicki Parkı kentin en büyük ve en eski eğlence-dinlenme alanıdır. Parkın içerisinde Japon bahçesi ve hayvanat bahçesi yer almaktadır [13]-[17].

Şehir merkezi bölgesinden görünümler

Katedral Adası, Tumski Köprüsü ve Kum Adası’ndan görünümler

Wroclaw Multimedia Çeşmesi ve Yüzüncü yıl Halk Evi’nden görünümler

Özetle; kent kimliğinin sürdürülebilir olmasında kentlerdeki tarihi dokuların korunup yaşatılması oldukça önemlidir. Wroclaw kent kimliğini oluşturan Pazar Meydanı, Pazar Meydanı’nın etrafında yer alan tarihi yapılar ile rengârenk evler, Oder Nehri üzerinde yer alan köprüler, Katedral Adası, Yüzüncü yıl Halk Evi, Wroclaw Multimedia Çeşmesi gibi farklı zamanlara ait doğal ve kültürel unsurların birbiriyle uyumlu ve anlamlı bir bütün oluşturduğu görülmektedir. Geçmişten günümüze kent kimliğini özenle korumaya devam ettiği için 2016 yılında Avrupa Kültür Başkenti seçilen Polonya’nın en önemli kültür kenti olan Wroclaw, her yıl birçok turist tarafından ziyaret edilmektedir.

KAYNAKLAR

[1] Suher, H., 1995. Urban Identity Effective Law Applications, Architectural and Urban Environment Seeking Quality Symposium, 5-7 June, Istanbul, Turkey.

[2] Ozalp, D., 2008. Historic Pledge Where Urban Design: Antakya Example, The Ministry of Culture and Tourism General Directorate of Cultural Heritage and Museums, Expertise Thesis.

[3] Kurdoğlu, B.Ç., Kurt, S.S., Pirselimoğlu Batman, Z., Cındık Akıncı, Y., Salihoğlu, B., 2015. Green-Blue-Historical Continuity in Urban Areas, 52nd IFLA World Congress, History of the Future, 10-12 June, St. Petersburg, Russia, Proceedings, p. 78-79.

[4] Lynch, K., 1960. The Image of the City, The M.I.T Press, USA.

[5] Kaypak, Ş., 2010. Antakya’nın Kent Kimliği Açısından İrdelenmesi, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(54): 373-392.

[6] Beyhan, G., 2004. A Conceptual Model of Sustainable Tourism and Identity in the Context of Cultural Continuity and Modern Needs: The Case of Pamukkale, Ph.D. Dissertation, Istanbul Technical University, Istanbul, Turkey.

[7] Hosgör, Z. ve Yigiter, R. G., 2006. The Role of Greenways for Cultural and historical continuity in New Urbanizm: A Case Study for Halic, European Regional Science Association, ERSA Conference, p: 886.

[8] Kurdoğlu, B. Ç., Düzgüneş, E. ve Cındık, Y., 2010. Greenway approaches making out the missing green structure and historical values in rapid urbanization process, 1st Japan&Turkey International Semposium, November, Trabzon, Bildiriler Kitabı: 1324-1340.

[9] Kurdoğlu, B.Ç., Demirel, Ö., Kalın, A., Kurt, S.S., Usta, Z., Çelik, K. T., 2014. Amasya Kenti İçin Yeşilırmak Koridorunu İçine Alan Bir Kentsel Yeşilyol Modeli Oluşturmak, TÜBİTAK Hızlı Destek Projesi Sonuç Raporu, Trabzon.

[10] Tekeli, İ., 1991. Bir Kentin Kimliği Üzerine Düşünceler, Kent Planlaması Konuşmaları, TMMOB Mimarlar Odası Yayınları, s. 79-89, Ankara.

[11] URL 1, 2018. http://www.dsw.edu.pl/asagi-silezya-ueniversitesi/hakkimizda/wroclaw-bir-egitim-sehri/, wroclaw.pl.

[12] URL 2, 2018. https://www.deutschland.de/tr/topic/kultur/kent-kirsal-bolge/kultur-baskenti-wroclaw.

[13] URL 3, 2018. https://tr.wikipedia.org/wiki/Wrocław.

[14] URL 4, 2018. https://gezimanya.com/GeziNotlari/wroclaw-cuceler-sehri.

[15] URL 5, 2018. http://dunyabenimevim.net/2016/05/10/polonyanin-en-renkli-sehri-wroclaw/.

[16] URL 6, 2018. https://visitwroclaw.eu/en/wroclaws-history.

[17] URL 7, 2018. https://www.swedishnomad.com/55-reasons-to-visit-poland/.

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz