Ortancalar Hydrangeaceae familyası Hydrangea cinsi içerisinde yer alır. Bitkinin cins ismi Hydrangea’nın suyu sevmesi ve meyvenin su kabını andırmasından dolayı Eski Yunanca’da ‘Su Kabı’ anlamına gelen ‘Hydra’ (su) ve ‘Aggeion’ (kap) kelimelerinden geldiği belirtilmiştir. Hydrangea cinsinde yaklaşık 70-75 çiçekli bitki türü olup bunların çoğunluğu 1-3 m’ye kadar boylanabilen çiçekli çalı formunda, yazın yeşil veya herdem yeşil, bazı türleri ağaççık, tropik bölgelerde yayılış gösteren türleri ise 30 m’ye kadar boylanabilen ağaç formunda tırmanıcı bitkilerdir. Kuzey Yarımküre bitkisi olan ortancalar doğal olarak Doğu Asya’nın ılıman bölgelerinde özellikle Çin ve Japonya’da yayılış gösterirler. Ortancalar aynı zamanda Kuzeydoğu Amerika ve Güney Amerika’nın ılıman ve tropikal iklim bölgelerinde de oldukça geniş alanlarda yayılış gösterirler.
Ortancanın birçok türü geniş oval-eliptik yapraklara sahip olup karşılıklı dizilmiş çift yapraklar açık yeşil renkte, 15-25 cm uzunlukta, 6-16 cm genişlikte, kalın, etli ve mumsu yapıda olup üstü parlaktır. Yaprak sapı (petiol) 1.8-5.0 cm boyundadır. Çiçeklerin dizilişi şemsiye şeklinde düz ve geniş olup kısır (steril) ve verimli (fertil) olmak üzere iki tip çiçek taşırlar. Dekoratif görünüşe sahip olan kısır çiçekler şemsiyenin dışında dizilmiş olup renkli 4-5 adet petal görünüşlü sepal ile 4 adet çok küçük petal ve erkek organ taşırlar. Merkezde bulunan verimli çiçeklerde ise petallerin dizilişi eliptik, yıldız şeklinde ve dekoratif olmayan 8-10 adet erkek organ ile 3 adet dişi organ bulunur. Bütün çiçekler küresel veya çukur, terminal yalancı şemsiye üzerinde bulunurlar. Doğal olarak beyaz, pembe ve kırmızı renkli çiçeklere sahiptir.
Ortanca türleri arasında süs bitkisi olarak en fazla yetiştirilen ve ticareti yapılan tür ‘büyük çiçekli ortanca’ olarak da bilinen Hydrangea macrophylla Thunb.’dur. Bu tür aynı zamanda ülkemizin Doğu Karadeniz Bölgesinde doğallaşmış süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir (Şekil 1). Hydrangea macrophylla; 1-1.5 m boylanabilen ve dikine büyüyen, yaprak döken, karşılıklı dizilmiş yaprakları 7-15 cm uzunlukta, kimoz çiçek durumu görülen ve çiçek çapları 15-25 cm veya üzerinde olan bir türdür. Kimoz çiçek durumunda; düz veya yuvarlak çiçek başlarında büyüme ucu bir çiçekle biterken, sonraki çiçekler yan (ikincil) dallarda oluşur, merkezi çiçek genelde diğerlerinden önce açılır. Hydrangea macrophylla türünde mophead ve lacecap olmak üzere iki farklı çiçek başı bulunur.
Mopehead tipinde (Şekil 2), çiçek başı küre şeklinde yuvarlak olup kimoz çiçek durumu büyük gösterişli çanak yapraklı kısır çiçekler ile bunların altında gömülü

olan ve göze çarpmayan normal ve verimli (fertil) çiçeklerden oluşur. Lacecap tipinde ise (Şekil 3), çiçek başları düz veya hafif kubbe şeklinde, merkezde küçük ve verimli çiçekler olup, bunlar gösterişli ve büyük kısır (steril) çiçekler tarafından kuşatılmışlardır.
Verimli çiçeklerin rengi beyaz, mavi, pembe veya mor olabilir. Kültürü ve ticareti yapılan ortancaların çoğunluğu mophead çiçek tipine sahiptir.
    
Şekil 1. Rize’nin Pazar (solda) ve Derepeazarı (sağda) ilçelerinde doğallaşmış süs bitkisi olarak yetiştirilen ortancalar (Foto: Soner KAZAZ)
 
      
Şekil 2. Mopehead çiçek tipi (Foto: Soner KAZAZ)                                  Şekil 3. Lacecap çiçek tipi (Foto: Soner KAZAZ)
 
Ortancalar dış mekan ve iç mekan süs bitkisi olarak dünyada yaygın bir kullanıma sahiptir. Son yıllarda ise ortancaların kesme çiçek olarak kullanımı da giderek artış göstermektedir. Dünyada kesme çiçek satışının en fazla yapıldığı Hollanda mezatlarında 2009-2016 arasındaki son 8 yılda kesme çiçek ortancaların cirosu

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz