Arş. Gör. Ali Can KUZULUGİL, Arş. Gör. Başak AYTATLI, Doç. Dr. Nalan DEMİRCİOĞLU YILDIZ

Yaşadığımız bilgi çağının en önemli özelliği teknolojik gelişmelerin tüm alanlarda hissedilmesidir. Teknolojik gelişmeler kent mimarisine önemli ölçülerde katkı sağlamaktadır. Fakat insanların geçmişe ve tarihe olan özlemleri tarihi mekanların önemini ortaya çıkarmakta ve günümüz teknolojisini kullanarak, seyahat kolaylığı ile bu mekanlara kolayca erişilebilmektedir. Bu bağlamda, çalışmanın ana materyalini, Avrupa kentlerinde yer alan bazı önemli tarihi mekanların mimari ve peyzaj değerleri oluşturmaktadır. Her biri farklı mimari üsluba sahip olan bu mekanların ortak noktası koruma ve kullanım dengesinin çok iyi planlanmış olması ve geçmişten günümüze varlığını halen devam ettirmesidir. Ayrıca ülkelerin tarihi yapılara gösterdiği özen, turizm sektörlerine de olumlu olarak yansımaktadır. Böylece bu mekânlar, tarihe özlem duyan insanların gezi listelerinde üst sıralara yükselmektedir. Bu çalışmada birkaç Avrupa kentinin önemli turizm noktaları gezilmiş, fotoğraflanarak irdelenmiştir.

İnsanlar için kentsel yaşam kalitesi, çevreyle iletişimin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır (Das, 2008). Kamuya açık kentsel alanlar, bireysel davranışların, sosyal yapının ve toplum yaşamının geliştirildiği ortak bir zemin olarak geçmişten günümüze kadar gelmiştir. Bu bağlamda, kamusal alanlar ve özellikle tarihi mekanlar yalnızca fiziksel ve ekolojik rolleriyle değil, aynı zamanda çeşitli şekillerde insanoğlunun zihinsel ve psikolojik sağlığına katkıda bulunarak,  yerel çevrenin kalitesini olumlu yönde etkileyen ( Karlıkova, 2009 ) kentin kaçınılmaz bileşenleridir ( Thompson, 1998).

Halkın kültürel yapısı kentin gelişimini ve mimari yapısını etkilediği için,  her kent kendine ait geleneksel mimarisini yansıtan ve geçmişin izlerini taşıyan önemli tarihi yapılara sahiptir (Çınar ve Erdoğan, 2019; Öner 2019 ). Gerek yerel halkın kullanımı, gerekse turizm sektörüne hizmet ediyor olması kent bileşenlerinden tarihi yapıları önemli konuma taşımaktadır (İçellioğlu, 2014; Sağlık, 2020).  Tarihi peyzajın etkileri günümüze kadar gelmekte ve geçmişle günümüz arasında kültür köprüsü oluşturmaktadır (Çelik ve Demirtaş 2019).

Avrupa kentlerinden bazı tarihi mekânların durumu yerinde yapılan incelemeler sonucu belirlenmiş, tarihi yapıların mevcut yapısı ve peyzaj düzenlemeleri ele alınarak,  yapıların tarihi geçmişi, bina ve çevresinin yapısal tasarımı, bitkisel tasarımı ve peyzaj yaklaşımları incelenmiştir.

İtalya-Vatikan- St. Petrus Meydanı

Dini ve kültürel özellikleriyle bilinen Vatikan St. Petrus Meydanı, meydan kavramında dünyanın önemli örneklerinden biridir (Francis and Marcus, 2001). Önemli bir dini mekan olarak karşımıza çıkan Vatikan, dini kimliğiyle de çok sayıda ziyaretçi almaktadır (Sargın, 2006).

Mimari Yaklaşım

Rönesans yapıları, genel mimari kurallar ve simetrimin ön plana çıktığı yapılardır. Cephelerde düz çizgiler hakim olup, süslemelerden uzak bir yaklaşım içermektedir. Barok mimari yaklaşımı 17. yy. da oluşan Rönesans mimari anlayışından farklıdır. Bina planları değişmiş, daha gösterişli ve bezemelere yer verilen bir anlayış ortaya konmuştur (Kaya 2010). Barok mimarisi örneklerinde olan St. Petrus Bazilika’sı büyük kubbesiyle, kentin önemli siluet değerlerinden biridir.  St. Petrus Meydanı etrafına yerleştirilen onlarca sütun ile mimari yapı değeri olarak karşımıza çıkmaktadır (Zenbilci, 2020).

Peyzaj Özellikleri Yaklaşımı

Barok mimarisinin önemli örneklerinden olan St. Petrus Meydanı dünyanın en büyük meydanlarındandır. Meydan ortasında elips bir süs havuzu ve oldukça yüksek bir dikilitaş yer almaktadır. Yapıda meydanın ölçüleri ve meydanı çevreleyen yapılar arasında üç boyutlu bir ilişki olduğu görülmektedir. Özellikle meydanı çevreleyen sütunlar mekan hissi oluşturarak, insanlara güvenli bir ortam oluşturmaktadır.

Macaristan- Kahramanlar Meydanı (Heroes Square- Hősök Tere)

Mimarisi Barok ve Rönesans dönemleri etkisinde gelişen ve daha sonra Komünizmin çağrışımlarını yansıtan Budapeşte Avrupa’nın önemli başkentlerindendir. Birçok tarihi yapıyı ve mekanı bünyesinde barındıran kentte, önemli tarihi mekanlardan bir tanesi de Kahramanlar Meydanı’dır. Meydanın en önemli özelliği Macar Devleti’nin kurulmasının 1000. Yılı dolayısıyla yapılmış olmasıdır. Ayrıca Macaristan Ülkesi’nin kurulmasını sağlayan 7 kabileyi temsil eden heykel, Milenyum Heykeli ve şehitler için yapılan temsili mezarlıkla meydan önemli bir kent imgesi olarak karşımıza çıkmaktadır (URL-1, 2021). 

Mimari Yaklaşım

Macar bir heykeltıraş olan Györy Zala Neo Barok mimari yaklaşımıyla Kahramanlar Meydanı’nda yer alan heykelleri tasarlamıştır. Heykeltıraş, Neo Barok yaklaşımın önemli özelliği Barok tarzını benimsemesidir. Meydanın ortasında bir sütun ve bu sütunun arkasında sağ ve sol tarafta ikişer olmak üzere 4 sütun bulunmaktadır. Sağ taraftakiler bilgi ve zaferi sol taraftakiler ise bolluk ve çalışmayı temsil etmektedir (URL-2, 2021).

Peyzaj Özellikleri Yaklaşımı

Meydanda yer alan anıt iki yarım daireden oluşmakta ve ülke için önemli olan bazı kavramları simgeleyen sembolleri üzerinde barındırmaktadır. Meydanın ortasında 36 m uzunluğunda dini yüceliği vurgulan bir sütun bulunmaktadır. Ayrıca meydan genel olarak sert zeminden oluşmakta ve bitkisel unsurlar barındırmamaktadır.

Viyana-Hofburg Sarayı (Hofburg Palace)

Yapının oluşum tarihi 13. yy’a kadar dayanmaktadır. Yakın geçmişe kadar sürekli eklemeler yapılan ve restore edilen saray Barok, Rokoko, Rönesans ve Neo Barok mimari stillerinin izlerini taşımaktadır. Hofburg Saray’ında birçok tarihi eser yer almaktadır (URL-3, 2021).

Mimari Yaklaşım

Hofburg Sarayı içerisinde avlu, meydan, müze, şapel ve kilise gibi birçok birim yer almaktadır. Bu durum Hofburg Sarayı için kullanılan ‘şehir içinde şehir’, tabirinin ne kadar doğru olduğunu göstermektedir. Ayrıca birçok sanat akımından etkilenen Viyana Kenti’nde Hofburg Sarayı’nın dış cephelerindeki bezemelerde bu akımlarının birçoğunu görmek mümkündür (Yüksek ve Karagözoğlu. 2013; URL-3, 2020).

Peyzaj Özellikleri Yaklaşımı

Hofburg Sarayı yaklaşık 240 dönümlük arazi üzerine inşa edilmiş bir yapıdır. Yapının peyzaj özellikleri incelendiği zaman, geniş çim yüzeylere sahip, yeşil alanın yapısal alana göre daha baskın olduğu bir peyzaj deseni karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca saray etrafında yer alan heykeller önemli birer sanat eseridir. Yine, topiary sanatıyla elde edilen bitkilerin, saray peyzaj düzenlemelerinde kullanıldığı görülmektedir. Peyzaj elemanları ve yapı güzel bir ahenk içerisinde ziyaretçilerini karşılamaktadır.

Prag-Eski Kent Meydanı/Saat Kulesi

Avrupa’nın önemli turizm merkezlerinden olan Prag Kenti eski ve yeni yerleşim bölgeleriyle iki farklı mimari yaklaşımın sergilendiği bir kent merkezi olarak karşımıza çıkmaktadır. Prag eski kent meydanında yer alan yapılar, Ortaçağ Avrupası’nın Gotik Mimari yaklaşımını yansıtan bir mekan olarak karşımıza çıkmaktadır. Büyük kubbeler Gotik Mimari üslubunun yansıması olup, kentin özellikle tarihi mekanlarında sürekli karşımıza çıkmaktadır (Şenyurt, 2014).

Mimari Yaklaşım

Kentin en yoğun bölgesi olan Eski Şehir Meydanı, Gotik Mimari üslubun ön plana çıktığı yapılarla çevrilidir. Bununla beraber Barok dönemine ait eserlerde bulunduran mekan mimari yapıların gösterişli ve karakteristik duruşlarıyla ortaçağ ambiyansı oluşturmaktadır. Bu bölgede Eski belediye Sarayı, Astronomik saat gibi önemli mimari eserler yer almaktadır (URL-4, 2021).

Peyzaj Özellikleri Yaklaşımı

Eski kent meydanı, tam bir meydan niteliğinde olup, büyük bir toplanma ve aktivite mekanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Günlük aktif ve pasif rekreasyon imkanı sunan mekan, çevresindeki Gotik Mimari’ye sahip yapılarla uyumludur. Bitkisel tasarım öğeleri mekanda oldukça azdır. Aynı zaman da kent donatıları açısından da mekan yetersizdir.

 

SONUÇ

Tarihi mekanlar insan belleğinde farklı çağrışımlar oluşturarak geçmiş nesillerle bağ kurmamızı sağlayan önemli hafıza merkezleri konumundadır. Aynı zamanda bu mekanlar, halkın kültürel ve coğrafik yapısını oluşturan malzeme ve teknikleri içerdiğinden kentin gelişimini ve mimarı yapısını ortaya koyar. Tarihi mekanların çevresi ile kurduğu bütünlük ve peyzaj değerlerinin varlığı ile mekanın önemi artmaktadır. Avrupa’da yer alan tarihi mekanlar kendilerine özgü formal mimari üslup ve peyzaj çizgileri ile  Uzakdoğu bahçe sanatından farklılık göstermektedir.

 

Kaynaklar

Çelik, D., Demirtaş, D. 2019. Kentsel Tarihi Çevrelerde Sokak Sağlıklaştırma Çalışmaları: Bartın Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi9(4), 664-673.

Çınar, H. S.,  Erdoğan, R. 2019. Geleneksel Bahçe ve Mimari Üslubun Ortaya Çıkışında Doğal Faktörlerin Rolü: İran Örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi21(3), 685-699.

Das, D. 2008. Urban quality of life: A case study of Guwahati. Social Indicators Research, 88(2), 297-310.

Francis, C. Marcus, C. C., 2001, People Places : Design Guidelines for Urban Open Space, John Wiley and Sons, New York, 367 pp.

İçellioğlu, C. Ş. (2014). Kent Turizmi Ve Marka Kentler: Turizm Potansiyeli Açisindan İstanbul’un Swot Analizi. Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 37-55.

Karlíková, T. 2009. Public Space, Opportunity or Threat of the City. In Third Central European Conference in Regional Science (CERS, 2009) (pp. 1095-1100).

Kaya, N. K. Avrupa’da Gotik, Rönesans ve Barok Mimarilerin Çatı ve Cephe Sistemleri Açısından Karşılaştırılması.5. Ulusal Çatı & Cephe Sempozyumu 15 -16 Nisan 2010 Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Tınaztepe yerleşkesi Buca – İZMİR

Öner, B. 2019. Kayseri Talas Tarihi Kent Dokusunun Peyzaj Mimarlığı Açısından İncelenmesi (Master's thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü).

Sağlık, A. 2020. Peyzaj: Tasarım-Proje-Uygulama.

Sargın, S., 2006; Yalvaç’ta İnanç Turizmi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16 (2), 1- 18

Thompson, I. H. 1998. Landscape and urban design. Introducing Urban Design. Essex: Longman, 105-115.

URL-1 http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=30&

(Erişim Tarihi: 10.01.2021)

URL-2 https://tr.wikipedia.org/(Erişim Tarihi:02.01.2021)

Zenbilci, İ. 2020 Orta Bizans Dönemi'nde Başkent Konstantinopolis' ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi3(1), 193-215.

URL-3, 2020 https://gezipgordum.com/hofburg-sarayi-viyana/(Erişim Tarihi:0.01.2021)

Yüksek A, Karagözoğlu, M, 2013 Viyana’da İskenderiye İzleri: Papirüs Müzesi. Türk Kütüphaneciliği, 2013, 27.3: 537-543.

Şenyurt, O. 2014. Prag'da Tarihi Kent Mekânları Ve Mimari Temsiliyet. Sosyologca, (8).

URL-4,https://www.sozcu.com.tr/hayatim/seyahat/barok-ve-gotik-mimarinin-kalbi-prag/ (Erişim Tarihi:19.01.2021)

 

 

 

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz