Kentsel açık mekanların başarısı farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarına hitap edebilmeleriyle orantılıdır. Bu nedenle kentsel açık mekânlar pek çok farklı kullanıcı gruplarının farklı ihtiyaçları olduğu göz önünde bulundurularak tasarlanmalıdır. Çocuklar, gençler, yetişkinler, yaşlılar ihtiyaçları belirlenmesi gereken farklı yaştan kullanıcı gruplarıdır. Kentte bütünlüğü sağlayan kentsel açık alanlar; farklı yaş grubundaki insanların serbest erişimine açık dış mekânlar olarak tanımlanabilir (Madanipour, 1999; Nasution ve Zahrah, 2012). Kentsel açık alanlar, şehirdeki farklı bölgeleri birbirine bağlayıp kaynaştırdığı gibi, insanları da kaynaştırıp bütünleştirmekte ve bir toplum olma bilincini geliştirmektedirler (Madanipour, 1999).

İnsanlar, açık mekânlardaki etkinlik alanlarını toplumda neler olup bittiğinin farkına varmak, toplumun ruhsal durumunu anlamak, toplumun bir parçası olmak ve iletişim kurmak amacıyla kullanabilirler (Project for Public Spaces, 2000). Bu nedenle kentsel açık alanların, kentte yaşayan farklı özelliklerdeki kullanıcıların, farklı beklentilerini karşılayabilecek düzeyde çevresel/mekansal kaliteyi ortaya koyması gerekir. Bunun için de farklı kullanıcıların kullanım türleri belirlenmelidir.

O halde farklı yaş gruplarının diğer bir deyişle farklı kuşakların, açık mekân kullanımları ve gerçekleştirdikleri mekânsal etkinliklerdeki kuşaklararası farklılıkları ve kullanım türleri nelerdir?

Kuşak Yada Jenerasyon

“Yaklaşık olarak aynı yıllarda doğmuş, aynı çağın şartlarını, dolayısıyla birbirine benzer sıkıntıları, kaderleri paylaşmış, benzer ödevlerle yükümlü olmuş kişilerin topluluğu” olarak tanımlanır (Kon, 2017).

Bilinen sıklıkla kuşaklar;

  • Lost Generation (Kayıp Kuşak)
  • I. Generation (Amerikan Askeri Kuşak)
  • Silent Generation (Sessiz Kuşak)
  • Baby boomers (Sandviç Kuşağı)
  • Generation X
  • Generation Y (Millennial Kuşağı)
  • Generation Z (Milenyum/İnternet Kuşağı) olarak sınıflanmıştır.

Sonuç olarak farklı kuşakların farklı istek, ihtiyaç, tercih ve kullanımları vardır. Bu farklılıkları belirleyerek kullanıcıya uygun tasarımlar yapmak, kullanılabilir, iyileştirici, refah düzeyini arttırıcı, başarılı açık mekânlar yaratabilmek için önemlidir.

X Kuşağı ve Özellikleri

X Kusağı, bazı kaynaklarda 1965-1978 (Pekala, 2001), 1961-1980 (Arsenault, 2004) ve 1965-1979 (Families and Work Institute: 2002) yılları arasında doğan kuşak olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizin % 22 sini oluşturan yaşlı ve yetişkinlerden oluşan bir kuşaktır.

  • X Kuşağı genellikle umursamaz ve amaçsız olarak tanımlanmaktadır. Araştırmacılar bu durumun, televizyonun evlere girişi ile birlikte çok daha fazla şiddet ve negatif olaya tanıklık etmiş bir kuşak olan X Kuşağı’nın sahip olduğu kolektif bir olumsuzculuktan türeyen bir olgu olabileceğini savunmaktadırlar (Wolburg, 2001).
  • Daha çok risk alma ve geçerli ritüel ve gelenekler gibi otoriteleri önceki kuşaklara göre daha çok sorgulama eğiliminde olmalarının yanında aile odaklı, kendine güvenen, açık fikirli ve eğlenmeyi sevme özelliklerine sahiptirler (Zhang ve Bonk 2010; Etlican, 2012).
  • X nesli kurallara uyumlu, aidiyet duygusu güçlü, otoriteye saygılı, sadık, çalışkanlığa önem veren bir kuşak olarak tanımlanmaktadır.
  • Elmore’a (2011) göre X kuşağı üyeleri kendisi dışındaki kuşakları anlamak için çaba harcamazlar. Daha çok yaşamak için çalışırlar.

Y Kuşağı ve Özellikleri

Y Kuşağı, bazı kaynaklarda 1981-2000 (Arsenault, 2004), 1980-gunumuz (Families and Work Institute, 2002) ve 1979-2001 (Pekala, 2001), 1982-2004 (Strauss ve Howe, 1997) yılları arasında doğan kuşak olarak tanımlanmaktadır. Ülkemizin % 35 ini oluşturan yetişkin ve gençlerden oluşan bir kuşaktır. Ülkemizde, Avrupa’nın pek çok ülkesindeki toplam nüfustan daha fazla sayıda Y Kuşağı yasamaktadır (Toruntay, 2011).

  • Şu ana kadar gelmiş en meşgul kuşak olan Y Kuşağı, ailesi tarafından mikro programlar ile yetiştirilmiş, aşırı korunmuş ve çok yakın iliksiler içerisinde büyütülmüş ancak yine de şu ana kadar en çok strese maruz kalmış kuşaktır (Raines, 2002).
  • Literatürde bu kuşağı yakından takip ederek yetiştiren ve sürekli etrafında olan ebeveynlere “Helikopter Ebeveynler” (Helicopter Parents) denmektedir (Howe ve Strauss, 2007). Globalleşmenin de bu kuşak üzerinde çok büyük etkileri olmuştur. Bu kuşak internetin olduğu yıllarda dünyaya gelen ilk kuşaktır, farklı etnikler ve kültürler ile günlük etkileşimi en yüksek olan kuşaktır ve üyeleri önceki kuşaklara göre çok daha fazla kültürel zenginliğe sahiptir.
  • Sheahan (2005) ise Y kuşağın; düşüncelerini ve hissettiklerini rahatlıkla ifade edebilen, sosyal ilişkileri seven ve duygusal zekâya sahip bireyler olarak tanımlar.
  • Özgürlüğüne düşkün, kolay adapte olabilen, çabuk vazgeçen, iyi eğitimli, otoriteye meydan okuyan, teknoloji hayranı olan gençlerden oluşan bu nesil; sahip oldukları imkânlar sayesinde küreselleşmenin etkilerinin en iyi şekilde hissedildiği, ekonomi ve kültürlerarası etkileşimin arttığı bir dönemde yaşamaktadır.

Z Kuşağı ve Özellikleri

2000-2020 yılları arasında dünyaya geldiğine ve geleceğine inanılan bu kuşağın ilk üyeleri önümüzdeki 2 sene içerisinde çalışma yaşamına girmiş olacaklardır (Kuran, 2010). Ülkemizin % 17 sini oluşturan genç ve çocuklardan oluşan bir kuşaktır.

  • Z Kuşağı çocukları yeni teknolojik olanaklarla iletişim ve ulaşım kolaylıkları ile hep bir arada yasamaktadırlar.
  • Uzakta olsalar bile dijital aletleri ile her an sözel, hatta görsel iletişim kurarak, birbirlerine bağlanabilmektedirler. Bu kuşaktakiler, oyuncak yerine tabletlerle oynarlar, çabuk tüketen bir nesildir, birden fazla konu ile ilgilenebilme yetenekleri gelişmiştir. Önceki kuşaklardan farklı olarak, 'network' gençleri olarak kabul edilseler de uzaktan da ilişki kurabildikleri için, fiziksel olarak tek başlarına olacakları ve yalnız yasamaya eğilimli olacakları tahmin edilmektedir
  • Aynı anda birden fazla konuyla ilgilenebilme becerileri çok gelişmiş olduğu için insanlık tarihinin, el, göz, kulak vb gibi motor beceri senkronizasyonu en yüksek nesli olarak görülmektedirler (Toruntay, 2011).
  • Senbir (2004)’ e göre bu kuşak;  teknolojiye çok açık olacak hatta teknolojiyi artı bir araç olarak görmeyip, yaşamın doğal bir parçası olarak görecektir.
  • Ancak bu avantajlarının, bir yandan da dikkat ve konsantrasyon zorluklarıyla dezavantaja da dönüşebileceği düşünülmektedir.
  • Yaratıcılığa izin veren aktivitelerden hoşlanmaktadırlar. Uzun dönemli hafızaları, ezberden çok oyun, hikâyeleştirme ve hayallerle etkin hale gelebilmektedir.
  • Sonuç odaklıdırlar.
  • Bu kuşağın üyeleri tatminsiz, kararsız ve doğuştan tüketici oldukları için yaşamlarında otorite kavramının öneminin kalmayacağı düşünülmektedir. Doğdukları andan itibaren içinde yasadıkları ağlar, kimliklerini sekilendirmelerinde en büyük rolü oynayacaktır.
  • Sonuç olarak, bu üç kuşağın çok farklı kişilik gelişimleri, ihtiyaçları, algıları olduğu literatürde ortaya konmuştur.

Bu kadar farklı özelliklere sahip olan 3 kuşak kullanıcının kentsel açık mekânlarda yaptıkları ya da yapmak istedikleri etkinlikler de “farklı” olmalıdır. Bu kabule göre; uygun bir şekilde tasarlandığında kentsel açık mekânlarının yoğun olarak kullanılacağı düşünülmektedir. Bu nedenle Trabzon kentindeki mekânların mevcut durumları üzerinden iyi tasarlanmış kriterler belirlenmiştir. Daha sonra her mekânın başarılı bulunan tasarım kriterleri bir araya getirilerek bilgisayar yazılımı (Photoshop) ile kuşaklar için en iyi mekânı senaryosu üretilmiştir. 

Sonuç

Farklı istek, ihtiyaç ve tercihleri olan üç kuşağın açık mekan kullanımlarını inceleyen ve buna ilişkin senaryolar ortaya koyan çalışmanın sonucunda;

  • X kuşağının oturma-dinlenme gibi daha pasif açık mekan etkinliklerini tercih ettiği,
  •  Y kuşağının emsallerle birlikte olmak gibi daha sosyal etkinlikleri tercih ettiği,
  • Z kuşağının ise spor yapmak, oyun oynamak gibi daha aktif etkinlikleri tercih ettiği belirlenmiştir.

Sonuç olarak; kuşaklara göre belirlenen bu farklı tercih ve kullanımlar;  kullanıcıya uygun tasarımlar yapmak, kullanılabilir, iyileştirici, refah düzeyini arttırıcı, açık mekânlar yaratabilmek için kullanılmalıdır. Çalışmada x,y ve z kuşaklarının farklılaşan ihtiyaçları araştırılmış, açık mekan kullanımlarındaki farklılıklar ortaya konmuştur.

 

Kaynakça

Arsenault, P., M. 2004. Validating Generational Differences, The Leadership And Organization Development Journal, 25/2.

Düzenli T., Yilmaz S., Var M. 2016. Gençlere Yönelik Peyzaj Tasarımı: Trabzon Haluk Ulusoy Spor Tesisleri, İnönü Üniversitesi Sanat Ve Tasarım Dergisi, 14:1-15.

Elmore, L., 2011. Competing for jobs when you’re up against your mum, your grandpa, and your pers. Women In Business. Summer, 37-39.

Etlican, G. (2012). X ve Y kuşaklarının online eğitim teknolojilerine karşı tutumlarının karşılaştırılması (Doctoral dissertation).

Famılıes And Work Instıtute: 2002. Generation and Gender in the Workplace, (Cevrimici) http://www.familiesandwork.org

Howe, N., Strauss, W. 2007. Helicopter Parents in The Workplace (cevrimici: www.newparadigm.com)

Kon, B. (2017). Kuşakları Anlamak ve Yönetmek.

Kuran, E. 2010 Y Kusağını Anlamak Semineri, İstanbul 2010

Madanipour, A., 1999. Why Are The Design and Development of Public Spaces Significant for Cities? Environment and Planning B: Planning and Design, 26, 879–891.

Nasution, A.D. ve Zahrah, W. (2012). Public Open Space Privatization and Quality of Life, Case Study Merdeka Square Medan. Procedia-Social and Behavioral Sciences 36, 466-475

Pekala, N. :2001 Conquering the generational divide. Journal of Property Management. November/December, 30-38.

Project for Public Spaces, 2000. How to Turn a Place Around: A Handbook for Creating Successful Public Places. New York: Project for Public Spaces Inc.

Raines, C.: 2002 Managing Millennials In Connecting Generations

Senbir, H., 2004, Z son insan mı?. İstanbul: O Kitaplar.

Sheahan, P., 2005. Generation Y: surviving (and thriving) with generation Y at work. 9.Baskı. Australia: Hardie Grant Books.

Strauss, W. & Howe, N. (1991). Generations: The history of America’s future. New York, NY: William Morrow.

Toruntay, H. (2018). Takım rolleri çalışması: X ve Y kuşağı üzerinde karşılaştırmalı bir araştırma.

Wolburg, J. M., Pokrywczynski, P.: 2001. A Psychographic Analysis Of Generation Y College Students. Journal Of Advertising Research, 41(5):33-53.

Zhang, K. ve Bonk, C. J., 2010. Generational learners ve e-learning technologies. Handbook of research on practices and outcomes in e-learning: issues and trends. USA: IGI-Global, pp. 76-92.

 

 
   

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz