Mehmet GENÇ

Orman Mühendisi

İSG Uzmanı (A Sınıfı)

 

 

 

 

Çınar ağacı; Anavatanı Kuzey Amerika, Asya ve Avrupanın doğusudur. Ülkemizde yetişen en önemli türü, platanus orientalis (kavlağan) yani doğu çınarıdır. Türkiyede milli ağaç olarak bilinmektedir. Çınar ağaçları uzun boy ve kalın gövdesi gibi fiziksel özelliklere sahip çınargiller familyasından "Platanus" cinsini oluşturan ağaç türüdür. Geniş alanlara, mahallelere, subaşlarına, çayırlık ve mesire yerlerine gölge ağaçları olarak dikilmektedir. Boyları 40-50 metreye kadar ulaşabilmektedir. Çınar ağaçları nemli bölgelerde, direk güneş alan bölgelerde ve biraz gölgeli alanlarda sağlıklı yetişmektedir. Çınar ağaçları alle ağaçlandırması için çok uygun bitkilerdir. İstanbulda özellikle Beşiktaşta Dolmabahçe Sarayına ve Bahçeköy Orman Fakültesine giden yolda güzel tarihi örneklerine rastlanır. Çınar ağaçları arasında en çok Platanus orientalis (doğu çınar), Platanus occicentalis (Batı çınarı) ve bu iki çınarın doğal melezi olan Platanus acerifolia (Londra Çınarı) yetiştirilmektedir.

Çınar Ağacı (platanus spp.)

Doğu çınarı ve Barı çınarı arasındaki fark ise bir sap üzerinde bulunan meyve sayısıdır. Bir sap üzerinde 4-6 meyve varsa Doğu Çınarı, tek meyve varsa Batı Çınarıdır. Ayrıca bu iki ağaç arasındaki bir diğer fark da gövde kabuklarıdır. Batı Çınarında gövde kabukları ince ve daha parlak, Doğu Çınarı hafif çatlaklı ve pullu bir gövdeye sahiptir.

 

 

ÇINAR AĞACININ TÜRLERİ

 

  • Gentry çınarı, Chiapas çınarı, Kerr çınarı, Meksika çınarı, Oaxaca çınarı, Batı çınarı, Arizona çınarı, Doğu çınarı, Londra çınarı, Rzedowski çınarı

 

 

ÇINAR AĞACI ÖZELLİKLERİ

 

  • Kökleri sağlam, dalları dağınık ve kalındır.
  • Kirli havayı emme özelliğine sahiptir.
  • Üstleri yaygın ve geniştir.
  • Dökülen yaprakların uçları sivri ve dişli, dipleri ise yuvarlaktır.
  • Kütük sürgünü verme özelliğine sahiptir.
  • Çok hızlı bir şekilde büyüme özelliği vardır.
  • Ömürleri çok uzundur.
  • Yaşlı çınarların içleri çürüdüğü halde yaşamlarını devam ettirme özelliği vardır.
  • Her türlü toprakta yetişebilmektedir.
  • Dört mevsimde dikilebilmektedir.

 

 

ÇINAR AĞACININ KULLANIM ALANLARI

 

  • Mobilya sektöründe kullanımı yaygındır.
  • Ahşap yapımında kullanılmaktadır.
  • Parke yapımında kullanılır.
  • Mürekkep yapımında kullanılır.

 

 

ÇINAR AĞACININ SAĞLIK ALANINDAKİ FAYDALARI

 

  • Diş ağrısına iyi geldiği bilinmektedir.
  • Hafif yanıkları iyileştirme özelliği vardır.
  • Diş etlerimizi güçlendirmektedir.
  • Vücuttaki şişleri indirmede kullanılır.
  • Hayvan zehirlenmelerine iyi geldiği bilinmektedir.

 

 

ÇINAR AĞACI YAPRAĞININ FAYDALARI

 

  • Çınar yaprağı ezilerek yanık tedavisinde kullanılır, bunun için ezdiğimiz çınar yaprağı yanığın üzerine sürülür.
  • Çayı kaynatılıp içildiğinde kadın hastalıklarında düzenleyici etkisi vardır.
  • Saç derisini güçlendirerek saçın daha gür çıkmasını, parlamasını ve kepeklenmeyi önler.
  • Sara hastalığına karşı etkilidir, bunun için çayı içilmelidir.
  • Sedef rahatsızlığı olanlar için etkili sonuçları görülmektedir.
  • Vücutta ödem oluşumunu engeller, olan ödemleri yok eder.
  • Eklem yerlerinde oluşan kireçlenmeyi azaltır, oluşumu engeller, bel fıtığı hastalıklarının iyileşmesinde etkili bir bitkidir.
  • Diş eti iltihaplanması, diş rahatsızlıkları ve diş ağrılarının giderilmesinde etkilidir.
  • Romatizmal rahatsızlıklara iyi gelmektedir.
  • Kaynatılarak içildiğinde böbreklerde meydana gelen iltihaplanmayı önlemekte, böbrekte kum varsa dökmekte ve tekrar oluşuma engel olmaktadır.
  • Çınar yaprağı üzüm veya elma sirkesi ile birlikte kaynatılıp içildiğinde kusmayı önlediği görülür.
  • Ayrıca dayanıklı yapısı nedeniyle böcek ve haşaratın sevmediği bir ağaçtır.

 

Resim2:Ağaç ve Peyzaj A.Ş  Alibeyköy fidanlığında Çınar yastıkları 

 

KİREÇLENMEYE KARŞI ÇINAR AĞACI YAPRAĞI KÜRÜ NASIL HAZIRLANIR?

 

Kireçlenmeye karşı çınar yaprağı kürü; 1,5 yemek kaşığı kurutulup ezilmiş (kuru nane şeklinde) kaynamakta olan bir su bardağı klorsuz suya atılır. Bir dakika kaynatılır ve ılımaya bırakılır. Sabah kahvaltısı yaptıktan bir saat sonra ve öğle yemeği yemeden bir saat önce yani ikisinin arasında hazırladığımız bu çayı içmemiz gerekiyor, aynı uygulamayı öğlen ve akşam yemekleri arasında da yapmak gerekiyor, bunu içerken karnımızın aç olması gerekiyor. Bu uygulamayı 15 gün boyunca yaptıktan sonra 3 gün ara verip eğer şikayetiniz bitmedi ise 15 gün daha devam etmelisiniz.

 

Resim:3:İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Araştırma Ormanında yer alan bu anıt ağacın 600 yaşlarında olduğu söyleniyor. Ağacın dal ve budaklarının çevreyi sarmasından dolayı adı "Ahtapot Çınar" olarak anılıyor. "Uyuyan çınar" olarak da biliniyor

 

TOHUM OLUŞUMU

 

Halk arasında topuz denen yuvarlak meyveleri ip gibi bir sap üzerinde birkaç tane olur. Çınar meyvesi aslında tohumların sıkı sıkıya bir arada geliştiği, yaklaşık ceviz büyüklüğünde top şeklinde bir tohum organıdır. Yaz sonuna kadar çınar tohumları tamamen olgunlaşır. Bunlar kış boyu iyice kuruyarak yarım santim kadar küçük tohumlar tek tek dökülecek hale gelir. Kış sonundaki fırtınalarla her bir tohum yerinden koparak ince ve kısa kıllar topluluğu benzeri tepeliklerinin paraşüt etkisiyle uzak yerlere uçabilirler.

 

ÇINAR FİDANLARININ DİKİLMESİ VE BAKIMI

 

Anadolu çınarı her ilimize uygun değildir. Kışın -20C dereceden daha fazla soğuk olan yerlerde don olaylarına dayanamaz. Bölgenize göre Londra çınarı daha uygun olabilir. Kışın -40C dereceye kadar ağır don olaylarına dayanır.

Yılın herhangi bir zamanında çınar fidanı dikebilirsiniz. Yan yana fidanlar dikecekseniz çınarlar arasında en az 4 metre ara olmalı. Bunların çok büyük ağaçlar haline geleceğini önceden düşünmeli ve binaların çok yakınına dikmemelisiniz (4 metreden daha yakına dikmeyin).

Fidanlarınızı diktikten sonra ilk iki yıl yaz aylarında asla susuz bırakmamalısınız. Özellikle ilk yılda yaz boyu sulamalarındaki ihmal çok risklidir. Çınar ağaçlarında sık görülen hastalıklar Külleme ve Antraknozdur.

 

 

BUDAMA

 

Çınar ağaçlarının budanması gerekmiyor. Ancak ihtiyaç halinde budanabilir. Binaların yanındaki ağaçların binaya yaklaşan dalları kesilebilir.

Estetik amaçlarla budama yapılabilir. Çok uzun boylu olabilmesi için ağaç yükseldikçe alt yan dallar kesilmelidir. Eğer fazla yükselmeden her yöne çok kalın dallar uzatmasını istiyorsanız bu da mümkün. Fidan henüz küçükken çevreye yayılan dallarından istediklerinizi seçin. Diğerlerini kesin yok edin. Bu seçtiğiniz yan dalların dimdik yukarı gitmemesi için geçici olarak iplerle aşağı bağlayabilirsiniz. Yere tam paralel tutmadan, biraz yukarı eğimli olmasını sağlayın.

Ayrıca çınarlarda uygulanması sakıncalı bir budama vardır ki bu tip budama çınarların fazla büyümesini engellediği gibi sağlığını bozup ömürlerini kısaltıyor. Bu tip budama fidanlarda değil yetişkin ağaçlarda yapılıyor. Ağaçların tepesi olduğu gibi kesilir. Kavaklarda, söğütlerde ve kurtbağrı (Ligustrum) ağaçlarında yapıldığı çok yerde görülüyor. Çınarlarda ise (çok yaşlı olmayanlarda bile) ana gövdenin tepesinin kesilmesi çok zararlıdır. Ama ana gövdeden ayrılan kalın yan gövdeler bir-iki metre gibi yukarısından kesilebilir. Bu budama çınarların devleşmesini engeller. İhtiyaç halinde başvurulabilir.

Ulu çınarlara, anıt ağaç gibi yaşlanmış çınarlara ise hiçbir şekilde budama yapılmamalıdır. Belki ufak tefek budamaları kaldırabilir ama yan gövdelerden birinin dahi kesilmesi tüm ağacın ölmesine yol açabilir. Kendiliğinden kuruyan yan gövdeler kuru yerlerden kesilmelidir.

 

 

ÇOĞALTILMASI

 

Çınar ağacı üretmek pek çok ağaç türlerine göre çok basittir. Her yolla çoğaltabilirsiniz. Tohumlarından kolayca çoğaltılabileceği gibi çeliklemeyle de kolayca köklendirip seri üretim yapabilirsiniz.

 

Tohumlarından çınar üretimi: Tohumdan kolayca çoğaltılabilir. Kendiliğinden de çoğalırlar. Çınar ağaçlarının çevresinde ilkbahar sonu - yaz başı döneminde mini çınar fidanları bulabilirsiniz. Bunlar tohumdan, kendiliğinden yetişir. Fakat özel bakım olmazsa hemen hepsi yaz sonuna kadar ölür giderler. Mini fidanları köklerini zedelemeden sökerek alıp uygun bir yere dikin.

 

Kendiniz tohum ekecekseniz: Çınar tohumları edinmişseniz fazla saklamayın. İlkbahar girmeden önce ekmelisiniz. Çünkü açık havada, doğal ortamda soğuğa maruz kalmazlarsa çimlenmeleri mümkün olmayabilir. Mesela İstanbulda en geç mart ayının başında, Ankarada en geç mart sonunda ekmeniz gerekiyor. Tohumları yarım santimden daha fazla derinde kalmayacak şekilde gömün. Toprak asla kupkuru kalmamalı. Tohumlar çimlendikten itibaren direkt güneş isterler. Güneşten korursanız çınar fidanlarında sağlıklı bir gelişim mümkün olmaz.

Tohumdan yetiştirdiğiniz çınar fidanlarınızın yaz boyu hiç susuz kalmamasına dikkat edin. İlk yılı atlatırlarsa sonraki yıl daha hızlı büyürler. İlk üç yıl yaz boyunca sulamalar arasında toprağı kupkuru kalmayacak şekilde sulama sıklığına dikkat etmeliyiz.

 

 

ÇINAR AĞACI ve OSMANLI DEVLETİ

 

"Şehirlerin hatıralarını asırlar boyu canlı tutan ağaçlar mevcuttur. Ah o ağaçlar bir dile gelseydi neler neler anlatırlardı. Yüzlerini ve seslerini merak ettiğimiz nice hükümdarların, şairlerin, âlimlerin ve kahramanların ve tarihi olayların görgü şahididir onlar. Bazen mahallelere köylere ve semtlere adlarını verirler; Çınarlı, Başsöğüt, Kavak, Söğüt, Söğütçük...

İnsanlık tarihi kadar eski ağaç ile ilgili menkıbe, kıssa, efsane mevcuttur. Hz. Ademin avret yerlerini örten incir ağacı, Hz. Musanın soğuk ve yağmurlu günde ateş ararken Tur dağında gördüğü Seçer, Oğuz Atanın bir göl kenarında gövdesinden dünya güzeli çıktığı söğütten, Osman Gazinin bağrından çıkıp yeşererek alemi kaplayan çınar, Peygamber Efendimizin (SAV) bir sözü üzerine mucize eseri hareket eden hurma ağacı..." (A. Selçuk ÖZTÜRK).

 

"Kültür tarihimiz incelendiğinde ağaçlarla ilgili birçok inanışa sahip olduğumuz, ağaçlara ayrı bir önem verdiğimiz görülecektir.

Çınar ağacının Türk toplumu ve Osmanlı Devleti için apayrı bir değeri vardır. Osmanlı Devletinin kuruluşu sırasında Osman Gazinin Şeyh Edebalinin evinde gördüğü rüyayı bilmem hatırlar mısınız?

Osman Bey rüyasında: Koynuna bir ayın girdiğini ve o anda göbeğinden bir çınar ağacının çıkarak gölgesinin dünyayı kapladığını, gölgesinin altında dağların olduğunu, dağların dibinde suların çıktığını, kiminin bu sulardan içtiğini, kiminin bahçesini suladığını kiminin de çeşmeler akıttığını görür. Osmanlı Devletinin tarihi bu rüyada gizlidir. Türk milleti Anadoluya diktiği bu ulu çınarla asırlarca insanlara adalet ve hoşgörü suyu dağıtmıştır. Denilebilir ki, bu şifalı suyun tadını işitmeyen ne bir devlet, ne bir insan, ne de bir canlı kalmıştır.

Çınar ihtişamlı ve uzun ömürlü bir ağaçtır. Bu haliyle maziyi istikbale bağlar, insanlara sabırla yaşamayı öğretir. Beraber yaşamanın ve birbirine yararlı olmanın zevkini verir. Osmanlı Devleti de ulu bir çınar görünümünde, ihtişamlı ve uzun ömürlü bir devlettir. Bu çınar kökleriyle, ayaklarıyla mazinin derinliklerine basarak oradan aldığı güçle dallarıyla, kollarıyla geleceği kucaklamıştır. Ve bu çınar, onlarca millete birlikte yaşamanın ve onlara yaptığı hayırlı hizmetlerin verdiği zevk ve heyecan ile yaşadı asırlarca...

 

 

 

Fırtınada Devrilen Çengelköydeki Tarihi Çınar Ağacının Hayata Tutunuş Hikâyesi...

 

Geçtiğimiz Temmuz ayında İstanbulda yaşanan afet sonrasında devrilen Çengelköy İskele Meydanındaki tarihi Çınar Ağacı. Yaklaşık 1,5 aydır bakımı süren 180 yaşındaki tarihi Çınar Ağacı filizlenerek tedaviye cevap verdi ve iyileşme sürecine girdi. Tarihi Çınarın tedavi sürecinde; öncelikle ağacın yükünü hafifletebilmek için tepe ve yan dalları budandı, ağaç küçültüldü. Kökler, hava almaması için keçe ile kapatıldı. Ardından, kırılma sonucu tahrip olan köklerde restorasyon çalışması yapıldı. Vinçle ayağa kaldırılan Tarihi Çınar için geçici destek çalışması yapıldı. Tedavisi devam eden Tarihi Çınar filiz vererek iyileşmeye başladı. Köklerinin güçlenmeye başladığı ve önümüzde baharda kendi başına ayakta durabileceği tahmin ediliyor.

 

 

 

KAYNAKÇA:

İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Ağaç Kültürü, Dentroloji ders kitabı.

Katkılarından dolayı Tarık ve Fatih kardeşlerime teşekkür ederim.

 

Plane tree; Platanus sp. are native in North America, Asia and Europe. The most important species that grows in our country is the Platanus orientalis (The Eastern Plane). It is known as a national tree in Turkey. Plane with physical characteristics such as long length and thick body are the tree species that belonging to Platanaceae family.

Plane trees may plant as shade trees in large areas, districts, waterfronts, meadows and promenade sites. Tree can reach 40-50-meter height. Plane trees grow well in damp areas, in direct sunlight areas and in some shaded areas.

 

 

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz

Yorumlar

AHMET20 Ocak 2021, Çarşamba - 11.36

ÇAOK GÜZEL OLMUŞ VE ANLATICI OLMUŞ

Ali13 Ocak 2021, Çarşamba - 20.47

Süper yardımcı oldu

nbvfdrghj3 Ocak 2021, Pazar - 19.33

guzel ama yayin evi ve yayin yerini yazarmisiniz lutfen aciiilllllllllllll

Melis30 Aralık 2020, Çarşamba - 20.55

Çok güzel olmuş benim işime çok yaradı umarım çok işine yarayanlar olur

AĞAÇ SEVGİSİ27 Aralık 2020, Pazar - 17.14

SÜPER ANLATMISINIZ BANA ÇOK YARDIMCI OLDU

Ceren11 Aralık 2020, Cuma - 15.04

Abicim mukkemmelsin bravo çok güzeldi bana aşırı faydsi dokundu tşk

Tuana25 Eylül 2020, Cuma - 13.59

Teşekkürler çok güzel olmuş

MEHLİKA ALBAYRAK23 Temmuz 2020, Perşembe - 09.26

Mehmet bey ile görüşmeme yardım ederseniz sevinirim İZMİR BERGAMA dan yazıyorum çınar agaclarimız kuruyor 1 dönüm kadar bahçemizde 17 tane kurudu bu durum geçen yaz başladı lütfen yardımcı olun bir yol gösterin içim aciyor

Plant Dergisi22 Temmuz 2020, Çarşamba - 09.14

Merhaba; Mehmet Bey ile iletişime geçebileceğiniz e-posta adresi: mehmet.genc@istanbulagac.com.tr teşekkürler.

ÖZGÜR SÜZEN11 Temmuz 2020, Cumartesi - 02.30

Çınar ağaçlarını çok seven bir kişiyim. Evimizin önünde kaldırımda bulunan bir çınar ağacı var. Ancak biraz hasta gibi. Nette çınar ağacı ve hastalıkları hakkında araştırma yaparken plantdergisi..com da bu makaleyi okudum. Çok güzel. Ben evimizin önünde bulunan ağaç için bana yardımcı bilgi verebilecek bilgi ve tecrübe sahibi Mehmet bey ile irtibat kurmak istiyorum.

Plant Dergisi11 Ocak 2020, Cumartesi - 13.10

Merhaba Kayıhan Bey, Güzel yorumlarınız için teşekkür ederiz. Bize mail adresi verirseniz, yönelttiğiniz soruları Mehmet Beye ulaştıracağız.

KAYIHAN BAĞDATLI4 Ocak 2020, Cumartesi - 11.25

MEHMET BEY, MAKALENİZİ ZEVKLE OKUDUM. TÜRKİYE’DEKİ YAŞLI ÇINARLARI ARAŞTIRIYORUM. SİZE İKİ SORUM OLABİLİRMİ? 1-ANIT NİTELİĞİ TAŞIYAN ÇINAR AĞAÇLARIMIZIN DÜZENLENMİŞ BİR HARİTASI VARMIDIR? 2-BODRUM YAKAKÖY’DE BULUNAN BİR ÇINAR AĞACININ TABELASINDA 3000 YILLIK OLDUĞU YAZIYOR. BU DOĞRU OLABİLİRMİ? ARZU EDERSENİZ VE BANA MAİL ADRESİNİZİ GÖNDEREBİLİRSENİZ SİZE FOTOĞRAFLARINI GÖNDEREBİLİRİM. SAYGILARIMLA KAYIHAN BAĞDATLI / MAKINA Y.MÜHENDİSİ

hvdrAlbyrk5 Aralık 2019, Perşembe - 17.30

Çok güzel bir site çok beğendim