Renk Olgusu

Renkler, objelerin ışığı kısmen bünyesinde tutması ya da kısmen yansıtması ile etkili bir görsel algı yaratan önemli tasar ögelerinden biridir. Renkler, renk boyutu ve diğer belirli özellikleri doğrultusunda çeşitlilik göstermektedir. Bu çeşitlilik, birçok psikolojik etkiyi de beraberinde getirmektedir.

Renk, tasar ögeleri içerisinde algılama üzerinde en etkili olan faktörlerden biridir. Duyulara daha yakından ve etkili olarak seslenen bir heyecan ögesidir. Kompozisyonda diğer ögelere tepki göstermeyen insanlar bile uygun renk düzenleri karşısında etkilenir ve genellikle de önce rengi algılayıp bir yargıya varırlar (Altınçekiç, 2000).

Çok eski zamanlardan bu yana insanların önemle üzerinde durmuş olduğu bir olgu olan renk, psikologlar tarafından insan ruhuna ne gibi etkisi olduğu araştırılırken, fizikçiler tarafından ışık olarak incelenir ve estetik açıdan ve mimari bütünün bir parçası olarak da tasarımcılar tarafından ele alınır. Renk, ışığın cisimler üzerine ışığın çarpıp, yansıyan ışınların beynimizde oluşturduğu etkisel ifadedir. Yani renkler ışık ve insan gözüyle var olan bir olgudur. Renklerin bir mekân tanımlanırken üstlendiği biçimsel rolleri dışında, o mekânın psikolojik açıdan farklı algılanmasına neden olan rolleri de vardır. Renkler ile objeleri daha sıcak ya da soğuk, daha ağır ya da hafif, daha uzak ya da yakın görmek mümkün olur. Ayrıca objeleri kişilik kazandırıp tanımlar, yönlendirir ve uyarır (Alakuş, 2009; Özçalık ve Eskihisarlı’dan, 2019).

Renkler ve Psikolojik Etkileri

Renk psikolojisi konusunda doğru bilgiler yazmak çok zordur çünkü konunun yaşlarla, cinslerle, milletlerle, kültürlerle çok sıkı bağlantısı vardır (Güngör, 1972, s.81). Çeşitli renkleri insanlarda değişik etki yapar. Bunu bir başka şekilde ifade etmek gerekirse, çeşitli ruhsal hallerde bulunan insanlar başka başka renklerden hoşlanırlar (Güngör, 1972, s.81).

Geçmişten günümüze renklerin, kişiler üzerindeki etkisi çeşitli yöntemler ile gözlemlenmiştir. Çeşitli araştırmalar sonucunda renklerin genel olarak hitap ettiği çeşitli somut ve soyut kavramlar oluşturulmuştur.

Renk ışıktır ve ışık da enerji. Bu nedenle, renkli ışığın enerjisindeki canlılık ruhsak etkiye, ruhsal algılamalara dönüşür (Güngör, 1972, s. 81).

Renkler, çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılmışlardır. Temel olarak kırmızı, sarı ve mavi ana renkler; yeşil, turuncu ve mor ise ara renklerdir. Bunun yanında genel olarak insanlar üzerinde bıraktıkları etkiler bakımından renkler, sıcak (Kırmızı, turuncu, sarı) ve soğuk (mavi, mor, yeşil) renkler olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Sıcak renkler, genellikle canlılık, yaşam, aktiflik, eğlence, hareketlilik, neşe; soğuk renkler, genellikle sakinlik, rahatlık, dinlendirici, pasiflik, sükûnet gibi etkiler yapar.

Peyzaj Mimarlığında Renk Eğitimi ve Önemi

İnsanların renklere karşı farklı tepkiler vermesinde, kişilik oluşumları, eğitim durumları, bilinçaltında bastırılmış olan duygular gibi pek çok neden vardır. Psikolojik ve sembolik anlamlara ek olarak çeşitli kültür ve inanç sistemleri de insanların renk tercihlerini etkilemektedir. Bununla birlikte içgüdüsel yaklaşımlar, önyargılar, yakın çevre etkileşimi gibi öznel etkenler de renk seçimlerinde önemli rol oynamaktadır. Renklere ait tüm bu özellikler, renk eğitimi kapsamında tasarım öğrencilerine öğretilmektedir (Sakarya, 2015).

Genel anlamda tasarıma kazandırılmak istenen kimlik üzerinde renk ögesinin önemli bir yeri vardır. Açık, yarı açık ve kapalı mekânlara kimlik kazandırırken, kullanıcılar üzerinde çeşitli duygularla birlikte aidiyet duygusunu oluşturmak için de renk ögesi önemli bir yer teşkil eder. Bu açıdan peyzaj mimarlığı eğitiminde tasarım ilke ve ögeleri içerisinde renk ögesinin öğrenciler tarafından iyi algılanması ve bunu tasarımlarına entegre edebilmeleri gerekmektedir.

Renk eğitimini alan öğrencilerde bilinç ve farkındalık oluşur. Hangi soyut kavramın hangi renk ile daha doğru algılanabileceğini öğrenen bir öğrencinin renk tercihlerini daha nesnel olarak yaptığı gözlemlenmiştir. Renk eğitimi ile öğrencilerin renklerin değişkenlik gösteren özelliklerinin de farkında olarak, gereken durumlarda öznelliği ön plana çıkarmaları gerektiğinin bilinci de oluşturulmaktadır (Sakarya, 2015).

Rengin bilinçli kullanımı kültürel peyzajda çok çarpıcı görüntüler oluşturmaktadır. Peyzaj mimarı, ressamın tuval üzerinde yapmaya çalıştığını düşünerek doğaya yansıtabilmelidir. Renkler tasarımı güçlendirerek kabullendirir ve alışıla gelmişlik duygusunu oluşturur. Mekânın üç boyutlu hali renk ve ışıklarla çok rahat algılanır. Tasarım bileşeni olarak bir sistem içerisinde renklerin kullanımı, anlaşılabilirliğin ortak ifadesi olarak yorumlanabilir. Renkler ile istenmeyen etkiler gizlenir ya da hoşa giden bir görüntü ön plana çıkarılabilir (Uzun, 1998; Özçalık ve Eskihisarlı’dan, 2019).

 Peyzaj tasarımındaki renk unsuru, yalnızca bitki materyaline ilişkin bir tasarım ögesi olmayıp, tasarımı tamamlayan pek çok cansız veya yapısal elemanlarda (su, toprak, kayalar, duvar ve döşeme yüzeyleri, donatı elemanları vb.) temayı oluşturan temel özelliklerdir. Renk uyumu, bu temel elemanlarla birlikte gerçekleştirildiğinde doğru ve olumlu etkiler yaratılmış olacaktır (Altınçekiç, 2000).

 Renk ve bağdaştığı kavramlar ile mekânlar arasında da ilişkiler vardır. Renklerin tonu, değeri, doygunluğu, birbirleri ile uyumu veya zıtlıkları gibi çeşitli özellikleri ile mekân oluşturulurken, mekâna kimlik kazandırma, mekânın kendi içinde ve kullanıcı üzerinde oluşturduğu psikolojik etkiler gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.

Peyzaj mimarları, oluşturacakları mekânlarda fonksiyonelliği planlarken, tasarıma ve işleve uygun renklere yer vermelidir. Görsel algılamadaki öncelikli payı tartışılmaz olan bu olgunun bilgi ve özenle tasarım sürecinde kullanılması gerekmektedir. Çünkü renk, mekânların kullanımını ve kullanıcıları doğrudan etkileyen bir tasarım ögesidir. Renkler biz tasarımcılara herhangi bir unsuru ön plana çıkarma veya geri plana atma konusunda da yardımcı olurlar. Üzerinde önemle durulması gereken bir diğer konu ise, rengin görsel algılanmasını doğrudan etkileyen aydınlatma unsurunun, öncelikli tutulan ve ikinci planda kalan ögelerde farklı derecede kullanılarak, aynı etki oluşması olumsuzluğunun önüne geçilmesidir (Özçalık ve Eskihisarlı, 2019).

Peyzaj mimarlığı tasarım derslerinde, öğrenciler renk eğitimi sonucunda yeterli bir seviyeye gelmelidir. Rengi algılayan ve renk olgusunu bilinçli bir şekilde tasarımlarına yansıtan öğrenciler, tasarım sürecinde verimli bir ilerleme kaydederken, tasarımlarında soyut ve somut kavramlar ile de sağlıklı bir ilişki kurarlar. Renklerin bağdaştığı soyut kavramları, renklerin doğru kullanımları ile tasarımlarında somut olarak biçimlendirebilmeleri gerekmektedir.

Sonuç

Renk, tasarımı güçlendirir, kabullendirir ve alışılagelmiş duygusunu sağlar. Rengin tasarım bileşeni olarak bir sistem içerisinde kullanılması anlaşılabilirliğin ortak ifadesi olarak yorumlanabilir. Bu nedenle bir tasarımcının renk bilgisinin yeterli düzeyde olması ve bu bilgiyi tasarımlarına aktarması gerekmektedir. Çünkü renkler bir mekanda vurgu etkisi oluşturarak dikkati belirli bir noktaya çekmede oldukça etkilidir (Birişçi vd., 2012, s. 19).

Temel tasar ögesi olarak önemli bir yeri olan renk ögesinin, peyzaj mimarlığı eğitimindeki önemi büyüktür. Öğrencilerin, renk olgusunu iyi kavraması gerekmektedir. Bu bağlamda verilen renk eğitimleri doğrultusunda öğrenciler, renk ögesinin kullanımını, kendi hayal gücü ve tasarım anlayışları ile entegre ederek tasarımlarında kullandıkları diğer ilke ve ögeler ile doğru bir şekilde bütünleştireceklerdir.

KAYNAKÇA

Altınçekiç, 2000. Peyzaj Mimarlığında Renk ve Önemi, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi

Özçalık M., ve Eskihisarlı Ş., 2019. Peyzaj Mimarlığında Renk Olgusu, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, Sayı: 2019/14, s. 60-74.

Sakarya, K., ve Özdemir Canbolat, T., 2015. Renk Algısının Şekillenmesinde Renk Eğitiminin Rolünün Soyut Kavramlar Aracılığıyla İrdelenmesi, Çukurova Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi İç Mimarlık Bölümü

Manav, B., 2015. Renk-Anlam-Mekan İlişkisi, Türkiye Online Tasarım, Sanat ve İletişim Dergisi – TOJDAC, Cilt: 5, Sayı: 3.

Güngör, H., 2005. “Görsel Sanatlar ve Mimarlık İçin Temel Tasar”, İstanbul. s. 81

Birişçi, T., vd., 2012. “Bitkisel Tasarım”, İzmir. s.19.

URL 1: https://aasarchitecture.com/2012/11/grand-canal-square-by-martha-schwartz-partners.html/ (Son Erişim Tarihi: 21.07.2020)

URL 2: https://edition.cnn.com/travel/gallery/worlds-largest-natural-flower-garden-opens-dubai/index.html (Son Erişim Tarihi: 21.07.2020)

 

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz