Oyun kavramı genel bir ifade ile belli bir amaca yönelik olan veya olmayan, kurallı ya da kuralsız gerçekleştirilen, her durumda çocuğun isteyerek ve hoşlanarak yer aldığı, fiziksel, bilişsel, dil, duygusal ve sosyal gelişimin temeli olan, gerçek hayatın bir parçası ve çocuk için en etkin öğrenme süreci olarak ifade edilmektedir. Çocuk oyun ilişkisi, çocuğun bedensel, psikolojik, sosyal ve zihinsel olarak gelişiminde her zaman önemlidir. Nitelikli oyun fırsatını elde eden çocuğun yaratıcı olduğu, problem çözme konusuna esnek yaklaştığı, daha iyi sosyal ilişkilere sahip olduğu ve fiziksel olarak daha sağlıklı olduğu belirlenmiştir (Selçuk, 2019) .

Oyun kavramının içeriği yaşa, döneme göre farklılık gösterse de çocuğun iyi vakit geçirmesine yarayan eğlence anlamına gelmektedir. Her çocuğun kaliteli iyi bir çocukluk geçirmesi için çocuk haklarına dair sözleşme kapsamındaki haklarına tam saygı gösterilerek eksik yaşama geçirilmesi gereklidir.

Oyunlarla birlikte çocuklar çevrelerini tanımakta ve onlarla iletişim kurmayı öğrenmektedir. Oyun oynamak aynı zamanda çocukların dünya ile ilgili temel bilgileri edinmelerinin bir yoludur. Edindikleri bu bilgiler daha sonraki eğitim süreçlerinde; dil, sanat, sosyal bilimler, matematik ve fen ile ilgili tüm bilimlerin yolunu açmaktadır. Çocuk arkadaşlarıyla oyun oynarken paylaşma, yardımlaşma, çevre ile olumlu ilişkiler kurma, başkalarının haklarına saygı gösterme ve sorumluluk alma gibi temel kuralları öğrenmektedir. Çocuğun atlama, koşma, sıçrama, tırmanma, sürünme gibi fiziksel güç gerektiren oyunlar oynaması, dolaşım, solunum, sindirim ve boşaltım gibi sistemlerin düzenli çalışmasını sağlamasının yanı sıra oksijen alımı, kan dolaşımı ve dokulara besin taşımasını da artırmaktadır. Ayrıca çocuk gerçek yaşamda kendisini rahatsız eden durumları ve diğer insanlarla paylaşamadığı duygularını, sembolik olarak oyuna yansıtabilmekte ve oyun yoluyla ifade edebilmektedir (Ünal, 2009).

Oyun üzerinden gelişen bu eylemlerden dolayı çocukların bulundukları çevreler ayrı bir önem taşımaktadır. Dünya’da oyun alanlarının niteliği ve niceliği kaliteli bir yaşamın göstergesidir. Son yıllarda ülkemizde de yaygınlaşan “Çocuk Dostu Kentler” yaklaşımı ile kentin her yerinde çocukların güvenli bir şekilde hareket edebilmesi ile ilgili kavramlardan bahsedilerek özellikle kamusal mekanlar tasarlanırken çocukların unutulmaması gerektiği konularından bahsedilmiştir (Başaran Uysal, 2014).

Oyun türleri genel olarak taklit oyunları, yaratıcı oyunlar, macera oyunları, açık hava oyunları, yıkıcı-yapıcı oyunlar, hayali oyunlar olmak üzere altı temel yapıya ayrılmaktadır (Pehlivan, 2005).

ÇOCUK OYUN ALANLARI

Çocuğa dış mekânda oyun alanı sağladığı için çocuğun gelişimindeki mekânların başında gelmektedir. Fakat kentleşme ile birlikte çocukların oyun alanlarının azalması, çocuğun çevre ile etkileşimi azalmıştır. Bununla beraber sosyalleşememe, iletişim bozukluğu, fiziksel ve ruhsal bozukluklar, öğrenememe gibi birçok olumsuz etki gözlemlenmiştir. Bu yüzden mevcut ve tasarlanacak olan oyun alanlarının niteliği daha da önemli hale gelmiştir ( Parlson, 2011).

Oyun hakkı ve oyun alanları hakkını da kapsamak üzere çocuk haklarıyla ilgilenen- UNICEF ve IPA (International Play Association) olmak üzere iki uluslararası kuruluş vardır. 1959 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yasası ile bağlantılı olarak bir Çocuk Hakları Bildirgesi yayınlanmıştır. Bu Bildirgenin. 7.maddesi "Çocuğa eğitimde olduğu gibi, oyun oynamada da tam fırsat tanınmalıdır; toplum ve kamusal otorite bu hakkı yerine getirmeye çalışmalıdır." şeklindedir. 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen Çocuk Hakları Bildirgesi’nin 31.maddesinde çocukların boş zaman geçirmeye, dinlenmeye, yaşlarına uygun olarak oyun oynamaya ve kültürel ve sanatsal etkinliklere katılmaya hakları olduğu vurgulanmaktadır (Ünal, 2009).

Oyun alanlarının çocuğun gelişimine katkılarını şu şekilde sıralanabilir.

 • Çocuğun ruhsal ve fiziksel gelişimine yardımcı olur.

 • Çocuk çevreyi tanır ve çevreden korkmaz.

• Çocuğun dikkatini yoğunlaştırma gücünü ve yeteneğini artırır.

 • Çocukta sorumluluk duygusunun gelişimine yardımcı olur.

• Çocuğun işbirliği ve dayanışma duygusu artırır.

• Çocuğun toplum içinde girişkenliği artar.              

• Doğa ile iletişimini sağlayarak, doğayı keşfetmesini sağlar.

• Problemlerle başa çıkmayı öğrenir.

• Kendini ve gücünü kontrol etmeyi öğrenir.

Bu nedenle, çocuklar becerilerini geliştirmelerine ve yeni bir şeyler öğrenmelerine olanak sağlayacak oyun alanlarına ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyacı karşılamak üzere farklı oyun türleri tasarlanmıştır. Bunlar; Geleneksel oyun alanları, çağdaş oyun alanları, macera oyun alanları, yaratıcı oyun alanları, özel oynama-öğrenme oyun alanları ve diğer oyun alanları olarak türlerine ayrılmıştır. Bu oyun alanlarından en yaygın olanı çağdaş oyun alanları ve macera oyun alanlarıdır. (Ünal, 2009 ve Tandoğan, 2011).

ÇOCUK OYUN ALANI TASARLAMAK

Çocuk oyun alanları tasarlanırken göz ardı edilmemesi gereken tasarım kriterleri vardır. Tasarıma başlamadan önce tasarımın amacı belirlenmelidir. Mekanın kurgusu ve mekanın ne için kullanılacağı önemlidir. Yer seçimi tasarımın erişilebilirlik, güvenilirlik, çevresel ilişkiler ve iklimsel yönlendirmeler açısından önem arz etmektedir. Mekan oluşumu hangi oyun alanı tipinin kullanılacağı, hangi yaş grubunun ihtiyacına cevap verecek nitelikte olması açısından önemlidir. Donatıların belirlenmesi ve nasıl kullanılacağı konusuna karar vermek ve hangi zemin kaplamalarının kullanılacağı oyun alanın fonksiyonel ve güvenilir olması açısından önemlidir (Yılmaz, 2010).

Çocuk oyun alanlarının modern tasarım trendlerini incelemeye yönelik araştırma materyallerini özetlersek, çocuk oyun alanlarının eğlendirici ve öğretme potansiyelinin gerçekleştirilmesini sağlayan ana tasarım ilkeleri şunlardır:

  • Tasarım süreci kamu yararı grubunu içeren katılımcı yaklaşım (psikologlar, eğitimciler, mimarlar, tasarımcılar, ebeveynler ve diğerleri, hem uzmanlar hem de oyun alanlarının son kullanıcıları) kapsamalıdır.
  • Güvenlik önlemleri alınmalıdır.
  • Tüm sosyal gruplar için erişilebilir olmalıdır.
  • Tüm yaşlar ve yetenekler için mümkün olan en geniş hedef kitle için tasarım yapılmalıdır.
  • Seçilen bir alanın çevresel özellikleri dikkate alınarak tasarım yapılmalıdır.
  • Çocuk oyun ihtiyaçlarının karşılanması, peyzaj çeşitliliği ve çok amaçlı unsurların sağlanması, oyun senaryolarının değişkenliğinin sağlanması gerekmektedir.
  • Evrensel oyun elemanları ve modülleri doğru seçilmelidir.
  • Oyun yoluyla araştırma, deney yapma ve öğrenme fırsatların sağlanmalıdır.
  • Çocukların duyularına hitap etmesi gerekir.
  • Risklerin tanımlanması, potansiyel olarak tehlikeli durumların kontrol edilmesi ve çeşitlendirilmesi, kişinin kendi yeteneklerinin makul deneyimi için fırsatlar sağlanması  gerekir.
  • Yıl boyu kullanım için tasarım yapılmalı, mevsimsel çok yönlülük göz önünde bulundurulmalı.
  • Eşlik eden ebeveynlerin ihtiyaçlarına yönelik tasarlanmalı (Petrova ve Sysoeva , 2018).

Sonuç olarak bu planlama ve tasarımın ilkelerinin uygulanmasından sonra alanların sürdürülebilirliği de sağlanmalıdır. Oyun alanlarının güvenliğinin ve bakımlarının yapılması da gereklidir. Böylece oyun alanını kullanacak çocuklar için daha konforlu ortamlar oluşturularak, çocukların gelişimini destekleyecek oyunlar oynayarak vakit geçirmiş olacaklardır (Yücel, 2005).

Özellikle tematik kurguların yapılması olması çocukta aidiyet duygusu yaratacak ve alanlara kimlik kazandırarak hafızada kalıcılığı sağlanacaktır.

Oyun alanının teması “Fibonacci Dizisi”dir, oyun elemanlarının geometrisi olarak ifade edilir. Kabuklu deniz hayvanlarının eğrelti otlarını veya kabuklarını hatırlatan spirallerde doğal çizgiler görülmektedir. Soyut formlar hayal gücünü teşvik etmek ve yaratıcı oyunu teşvik etmek için tasarlanmıştır (Petrova ve Sysoeva , 2018).Oyun alanı fikri Rus uzay programında bir yolculuktan ilham alınmıştır. Ebeveynler için dinlenme alanı oyun bölgesinin etrafında yer almaktadır. Ahşap yapılar, çocukların macera havasını ve heyecanını hissedebileceği ortamı oluşturan karmaşık bir oyun grubundan oluşmaktadır. Tasarımın bilişsel işlevi, uzay araştırma tarihini oynayarak ve öğrenerek uygulanır (Petrova ve Sysoeva , 2018).

Çocuk oyun alanı, “Petr ve Pavel Firkateyn” gemisinin gövdesinden modellenmiştir. İç mekanda çeşitli oyun senaryoları için fırsatlar sağlayan çeşitli oyun seviyelerinden oluşmuştur. Halatlar, kanonlar, teleskoplar ve direksiyonlar gibi farklı unsurlar ziyaretçileri doğrudan deniz temasına ve adanın tarihine daldırmaktadır (Petrova ve Sysoeva, 2018).

KAYNAKLAR

Başaran Uysal, A. 2014. Bir Kamusal Mekan Olarak Çocuk Oyun Alanları-Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü.

Kutlutan,T.,2019. Bütüncül Çocuk Oyun Alanı Tasarım Matrisinin Oluşturulması ve Değerlendirilmesi, İstanbul Örneği, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

Parlsons, A., 2011. Youn Children and Nature: Outdoor Play and Development, Experiences Fostering Environmental Consciousness, and the Implications on Playground Design,Master Thesis, Virginia Polytechnic Institute and State University.

Pehlivan, H. 2005. Oyun ve Öğrenme, Ankara: Anı Yayıncılık.

Petrova Y.,  Sysoeva O., 2018. Okul Design Trendsof Children’s Playgrounds in Modern Urban Environment, International Multi-Conference on Industrial Engineering and Modern technologies, IOP Conf. Series: Materials Science and Engineering 463 (2018) 032075.

Selçuk, K.,2019. Oyunun Çocuk Gelişimi Üzerindeki Önemi ve Açık Parkların Tasarım Kriterleri Bakımından İncelenmesi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

Tandoğan, O.,2011. İstanbul’da “çocuk dostu kent” İçin Açık Alanların Planlama, Tasarım ve Yönetim İlkelerinin Oluşturulması, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi.

Ünal, M.,2009. Çocuk Gelişiminde Çocuk Oyun Alanlarının Yeri ve Önemi, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, Ağustos 2009, ss. 95-109.

Yılmaz, Ş.,2010. Çocuk oyun alanlarının ilköğretim çağında ki kullanıcılarca değerlendirilmesi ve tasarım ilkelerinin belirlenmesi.İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

Yücel, F.,2005.Çocuk Oyun Alanları Tasarımı, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi,Cilt 55, Sayı 2, ss. 99-110.

URL1. https://www.whitehutchinson.com/news/learnenews/2012/september/arti

cle106.shtml  Erişim Tarihi.06.01.2020

URL 2. http://worldlandscapearchitect.com/neptune-park-saratoga-springs-usa-ju-

b-engineers/ Erişim Tarihi.06.01.2020

URL 3. https://www.playlsi.com/en/commercial-playground-equipment/playgrounds/ Erişim Tarihi.06.01.2020

URL4. https://monstrum.dk/en/project/cosmos/ Erişim Tarihi.06.01.2020

URL 5. http://www.newhollandsp.ru/en/what-to-do/toddlers-playground/ Erişim Tarihi.06.01.2020

Bu Gönderiyi Sosyal Medyada Paylaş

Yorum Ekle

Adınız / Rumuz

Yorumunuz