5 Ağustos 2017 Cumartesi
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
ENGELLİ ÇOCUKLARA BAHÇE TERAPİSİ 11 Mart 2020 Çarşamba |
İranda bahçe sanatı, uzun bir geçmişe sahiptir ve tüm dönemlerde olduğu gibi özellikle İslamiyetten sonra büyük ilgi görmüştür. İran Bahçesi genel hatları itibariyle kendisine has geometrik biçimlenmelere sahip olup kullanılan malzemelerin benzer oluşlarına ek olarak benzersiz bir mekânsal çeşitliliğe de sahiptir. Mekânsal çeşitlilik bu bahçelerde, birbirinden bağımsız alanların varlığına işaret etse bile tüm bahçeye hâkim olan geometrik şekillerin kullanımı ile oluşturulan simetrik bahçe anlayışı, dikim planı, bitkilerin çeşitli kompozisyonları, suyun kullanım farklılığı ve simetriyi destekleyen çeşitli malzemelerin kullanımı gibi tasarım yaklaşımıyla daha da zenginleştirilmektedir. Bu durum tüm bahçeye algısal üstünlük ve geniş görüş olanağı sunmaktadır. İran Bahçe Sanatı, kentlerin genel fiziksel yapısını değiştirmekle kalmaz daha da ötesi bahçeler ve parklar, kentlerin tüm yerleşim birimlerinde yeşil adalar olarak büyük önem kazanır. Şiraz kenti bu sanattan en çok faydalanan kentlerden biridir.
Tarih, kültür, sanat, aşk ve şiirin evi olan Şiraz, tarihte, Dar-ul-Elm (Öğrenmenin Şehri), Güller Şehri, Bahçeler Şehri olarak anılmıştır. Her devirde, eğitim, gül, bülbül, şiir ve şarabın kendisiyle özdeşleştiği şehir, günümüzde de İran kültürünün kalbinin attığı bir kenttir. İslam mimarisinin öne çıkan hazinelerine sahip olan şehrin sarı tuğlaları arasında dolaşıldığında ihtişamını bugün de koruduğu anlaşılıyor.
Şiraz, Ahameniş İmparatorluğu zamanında kurulmuş bir şehirdir. Ahamenişler tarihi M.Ö. 550lere dayanan İlk Pers İmparatorluğudur. Ancak Şiraz önemli bir merkez olabilmek için Sasaniler dönemine kadar beklemiştir. En güzel yıllarını ise Zend Hanedanlığı (1747-1779) zamanında yaşamıştır. Bu kentte çok sayıda bahçe inşa edilmiş, birçokları günümüze dek hala ayakta durmaktadır. Bu bahçelerden birisi olan Afif abad bahçesi (Gülşen bahçesi) günümüzde İran bahçe sanatını en iyi yansıtanı ve birçok ziyaretçinin ilgisini çekmektedir.

Şekil 1. Afif abad bahçesi, ŞİRAZ
Afif abad bahçesi, İran çiçekçilik sanatının mükemmel bir örneğidir. Gülşen bahçesi olarak da bilinmektedir. Şirazın batısında Rahmet abad bahçesinin üstünde ve Afif abad sokağının sonunda bulunmaktadır. Bahçe, Şiraz şehrinin refah düzeyi yüksel olan bir bölümünde 1863 yılında yapıldı. Bu koleksiyon bir kraliyet sarayından, eski silah müzesi ve İran bahçesinden oluşmaktadır. Kompleks 1972 yılında 923 nolu İran milli eserler listesinde yer almıştır. Bahçenin etrafı kerpiç duvarlarla çevirilidir.
Afif abad Bahçesi, Şirazın en güzel tarihi bahçelerinden biri olup, yaklaşık 127.000 metrekarelik bir alana sahiptir. Bu bahçe Safavi dönemindeki önemli bahçelerden biriydi ve kralların gezdiği bahçeydi. Kacar zamanında Mirza Ali Han Gavamül Mülk bu bahçeyi satın alıp bahçenin yeniden yapılmasına ve ağaçların dikilmesine özen göstermiş, içinde güzel bir konak yapmıştır. II. Gavam bahçenin sulaması için bahçenin yakınına bir su kemeri yaptırmıştır. Kacarın son dönemlerinde bahçe, bahçe kurucusunun yeğeni olan Afife hanıma miras olarak kalmıştır. O da bahçede yeni düzenlemeler yapıp geliştirmiştir. Bundan dolayı bahçenin ismi Afif abad bahçesi adlandırılıyor. Bahçe mirasçıları Pehlevi döneminde bahçeyi hediye olarak Farah Pehleviye vermişlerdir. 1961yılında bahçe jandarma tarafından satın almış ve İslam devriminden sonra 1991 yılında jandarma gününde askeri müzesine çevrilmiştir.

Şekil 2. Afif abad bahçesi konağından görülen manzara
Bahçenin etrafı çiçekli çitlerle çevrilidir. Portakal ve hurma hariç bütün meyve ağaçları bahçede mevcuttur. Yollar, boydan boya dikilmiş servi, kavak, çınar, söğüt ve ardıç ağaçlarıyla doludur ve taşlı şelaleleri de vardır.

Şekil 3. Afif abad bahçesindeki ağaçlar
Bu bahçe Şirazın en eski ve tarihi bahçelerinden biri olduğu için kendi eski sadeliğini korumaktadır. Bahçenin revakı 4 basit alçılı sütuna sahiptir ve sütun başları, Tahte cemşit sütun başlarından ilham alarak tasarlanmıştır. Kapının üst kısmına iki aslan kafası çizilmiş ve kapıyı sanki kendi ayakları aralarında tutuyorlarmış gibi bir görüntü verilmiştir. Kapıyı geçtikten sonra, bahçenin ana alanına bağlanan bir koridor vardır ve duvarlarında Sasani kraliyetinin taç giyme töreni çizilidir. Bahçenin duvarı, düzenli aralıkta dekoratif tuğlalarla süslenmiş sütunlarla inşa edilmiştir.

Şekil 4. Afif abad bahçesinin giriş kapısı
Bahçedeki konak Kacar ve Zend dönemine aittir fakat tarihçesi Safevi dönemlerine dayanmaktadır. Safevi döneminden sonra bu konak tahrip edilmiş ve 1863 yılında Muhammed Han Gavamül Mülk tarafından tekrar inşa edilmiştir.

Şekil 5. Afif abad bahçesindeki tarihi konak
Saray binası (konak) iki katlıdır ve yaklaşık 30 tane odası bulunmaktadır. Holün kuzey ve güney kısmında mermer taşından yapılmış 2 soba vardır. Alt kat, askeriye müzesi olan kısımdır. Güzel bir çeşmeye sahiptir ve güney duvarı rengârenk pencerelerden oluşmuştur. Bu kat 3 merdivenden ikinci kata ulaşmakta. İkinci katta ise uzun bir koridor vardır. Bu katın ortasında muhteşem ve büyük bir salon vardır. Çatısı ahşaptandır ve çiçek, bitki, av, şölen vb. figürlerle donatılmıştır. Binanın iç süslemeleri kendine has özelliklere sahiptir. Odaların ahşaplı tavanları düzenli geometrik süslemeler ve duvarları boyalı resimlerle bezenmiştir.

Şekil 9. Afif abad konağın mimarı süslemeleri
Duvarların hepsi Mogarnas ve alçılı süslerle süslenmiş, kapı ve pencerelerin tümü camdan yapılmıştır. İbret müzesi bu kattadır. Kongre odası, oturma salonu, okuma salonu, restoran ve kumarhaneden oluşmaktadır.
Şekil 10. Afif abad konağın mimarı süslemeleri
Binanın girişinde Sasani İmparatorluğunun taç giyme töreni süslü taşlarla çizilmiştir. Binanın ana girişi kuzey kısımda bulunmakta ve taşlı merdivenlerle üstü kapalı salona bağlanmaktadır. Binanın doğu cephesinde boydan boya büyük ve güzel bir sundurma vardır. Batı cephesi ise basittir ve güneydeki sundurma da aynı kuzeydeki gibi süslenmiştir. Büyük konağın ön verandasında dört sütun inşa edilmiş ve çatısı ahşap parçaları ile kaplanmıştır. Sundurmadaki sütun başları Taht-e Cemşid nakışlarından ilham alınarak alçıyla süslenmiştir. Binanın önünde büyük bir havuz vardır ve bahçenin ana yolu bu havuzun önünden başlamaktadır. Havuzun önünden başlayan ana yol, bahçenin ortasındaki şelale ve çiçekli saksılarla bezelidir. Yolun etrafında ise yaşlı çam, servi ve çınar ağaçları bulunmaktadır. Bahçenin büyük alanı bölünmüş bahçelerle kaplıdır ve bu bahçeler ince yollarla birbirine bağlıdır. Bölünmüş bahçelere meyve ağaçları özellikle nar ağacı dikilmiştir. Aynı zamanda ardıç, söğüt ve kavak ağaçları da vardır. Bahçenin kuzeyinde geniş bir alan bulunmaktadır.

Şekil 11. Bahçedeki silah müzesi

Şekil 12. Afif abad bahçesindeki bitkilendirme

Şekil 13. Bahçedeki açık alanlar
Afif abad Bahçesinin Geleneksel Kafesi
Bu kafe ana girişin sağ kısmındadır ve bahçesinde portakal ağaçları vardır. Buraya küçük bir havuz inşa edilmiştir. Kafenin salonunda her birinde nakışlar bulunan 6 tane küçük oda bulunmaktadır. Bu nakışlar, "Zahak ve demirci Kavenin hikayesi", "Zal ve Simorkın hikayesi", "Rostem ve Sohrabın savaşı", "Tahmten ve Dive sepid savaşı" ve "Rostem ve Esfandiyarın savaşı" gibi hikayeleri anlatmaktadır. Kafenin duvarları tuğla ile yapılmıştır ve kiremit işlenmesi azdır. Salonun ortasında küçük gölet vardır ve bu gölet kafenin sütunun ortasında bulunmaktadır.

Şekil 14.Afid abad bahçesindeki kafe ve duvardaki nakışları
Afif abad Hamamı
Bina girişinin, batı tarafında ve arka duvarlarında, bahçenin hamamı bulunmaktadır. Hamam Şirazın eski hamamlarının iyi bir örneğidir. Bu eski hamamın çatısında minare ve kubbe vardır. Hamamın 2 tane sıcak su ve soğuk su hazinesi mevcuttur. Hazineye başka bir bakır kazan koyularak sıcak su temin edilmektedir. Hazinenin duvarında kabartılmış nakışlar göze çarpmaktadır; "Ferhatın resmi Bisutun dağında", "Sasani Keyhüsrev Parvizin insanlarla buluşması", "Hz. Yusufun Mısırlı kadınların toplantısında" gibi.

Şekil 15. Afif abad bahçesindeki tarihi hamam
KAYNAKLAR
Aryanpur A (1986) İran ve Şiraz bahçelerinin tanınması için araştırmalar. Ferheng Sera Yayınları.
Hansari M, Mogtader, M, Yaveri M (2004) İran bahçesi. Cennet Yansıması, Kültürel Miras ve Turizm Dairesi, Tahran.
Neima G (2005) İran bahçeleri. Peyam Matbaacılık, Tahran.
Pirniya M (1994) İran mimarisinin yöntem tanıması. Düzeltme: Mimariyan. G., Pejuhende Yayınları, Tahran.
Pouya S (2012) Tebriz bahçelerinin İran Bahçe Sanatındaki yerinin araştirilmasi. Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
Pouya S, Demirel Ö, Pouya S (2015) Historical gardens at risk of the destruction by visitors. Case Study of El-Goli Garden (Iran), Journal of Landscape Research, 40 (7), 875-883
Pouya, S., & Demirel, Ö. (2016). İran bahçe sanatının ve tasarım özelliklerinin araştırılması. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 17(1), 96-105.
Vibler D (1965) İran bahçeleri ve köşkleri. Çeviri: Mihendoht. M., Seba Neşr ve Kitap Çeviri Şirketi, Tahran.
URL 1, http://www.akairan.com/iranshenasi-irangardi/fars-didaniha/12980.html
URL 2, http://www.yjc.ir/fa/news/5163051/%D8%A8%D8%A7%D8%BA
Irans Garden Art does not change only the general physical structure of the cities, but further the gardens and parks are of great importance as green islands in all settlements of cities. Shiraz city is one of the cities that take advantage of this art movement. Shiraz, which is home of history, culture, art, love and poetry, is known in history as Dar-ul-Elm (City of the Learners), City of Roses and City of Gardens. In every era Shiraz are identified with education, rose, nightingale, poetry and wine; and nowadays it is a city where the culture of Iranian culture is living. It is understood that the city, which has the prominent treasures of Islamic architecture, preserved its splendour today when it was circulated among the yellow bricks.


