21 Mart 2016 Pazartesi
İnsanlar yaşam kalitesini arttırmak için yaşadıkları her ortamda yeşile ve doğaya gereksinim duyarlar. Bu gereksinim iç mekânda bitki yetiştirme eğilimini ortaya çıkarır. Ancak iç mekân denilen bina içlerinde kısıtlı güneş ışınları nedeniyle birçok bitkinin yetiştirilmesi mümkün değildir. İnsanların yeşile ve doğaya olan özlemi kış bahçelerini ortaya çıkarmıştır. Kış bahçesi bir anlamda bitkileri evin içerisine davet etmektir.
Işığı direkt tepeden alan, bol ışıklı, yüksek tavanlı, içerisinde değişik tür bitkilerin yetişebileceği; ısıtması olan, sera şeklindeki odalar kış bahçesi olarak adlandırılmıştır. Kış bahçeleri, genelde oturma birimine ilave olarak düşünülmüş, ek birimler olabileceği gibi, oturma biriminin ortasında veya kopuk bir sera şeklinde olabilir. Kış bahçeleri yapımımda unutulmaması gereken en önemli noktalardan birisi havalandırmadır. Bitkilerin yaz aylarının sıcağından bunalmamaları için muhakkak havalandırma yapılmalıdır. Bir diğer unsur da kış bahçesi oturma birimiyle birleşikse, oturma biriminden en az bir kapıyla ayrılmasıdır. Bu bahçede mikro-klimanın sağlanması için önemlidir.
Bahçe içerisinde, yere dikim yapılacaksa, alt yapı hazırlanırken drenajı iyi yapılmalıdır. Dikim için taban yüzeyinde bitki parteri hazırlanabileceği gibi yükseltilmiş duvarlarla da bitki tarhı hazırlanabilir. Bunların haricinde yer dikimi yapmadan, sadece dekoratif saksılar içerisinde de bitkiler kullanılabilir. Kapalı alan içerisinde kullanılacak olan toprağın steril olmasına dikkat edilmelidir. Kış bahçesi içerisinde küçük süs havuzu yapılabilir. Küçük bir ayrıntı olmasına rağmen kış bahçesinde bir adet musluk bulundurmak çok işe yarayacaktır. Uygun ortam sağlandığı takdirde her bitkiyi kış bahçesinde yaşatmak mümkündür. Ancak bitki seçimine dikkat edilmesi gerekir. Hızlı büyüyen ve çok boylanabilen bitki türlerinden kaçınılmalıdır. Çocukların ve ev hayvanlarının bulunduğu ortamlarda, batıcı ve zehirli bitkiler tercih edilmemelidir. Bitki seçimde elbette kişisel tercihler öne çıkacaktır. Ancak etkili ve estetik bir görüntü elde edebilmek, bitkilerin birbiriyle uyumuna ve ortam isteklerine bağlıdır. Örneğin; nemli ortam isteyenlerle kurak ortam isteyenler, birlikte kullanılmamalıdır. Buradan yola çıkarak kış bahçelerinde kullanılabilecek bitkiler; Ilıman İklim Bitkileri, Nemli Tropik İklim Bitkileri, Kurak Tropik İklim Bitkileri olarak üç grupta incelenmiştir.
KIŞ BAHÇESİ ILIMAN İKLİM BİTKİLERİ
Bu kış bahçesinde, bahçe içi sıcaklığın 0 ˚C altına düşmeyecek şekilde ısıtma sistemi ayarlanır. Bitki tercihi yapılırken soğuğa dayanıklı bitkiler kullanılır. Bu bahçelerde görselliği artırmak ve tropik etki yaratmak için geniş yapraklı bitkiler ve kışın sıcaklık istemeyen palmiye türleri kullanılabilir. Ilıman iklim kış bahçesinde kullanılabilecek bazı bitki türleri;
Fatsia japonica (Salon Aralyası), Musa ornata (Süs Muzu), yaprak ayalarının büyük olması nedeniyle tropik etki yaratmak için kullanılabilecek önemli türlerdendir.
Şamadora türleri iç mekân ve kış bahçelerine en uygun palmiyelerdir. Gölge ortam isterler, üzerlerine direkt güneş ışını geldiği takdirde yaprakları yanar. Chamaedorea microspadix (Küçük Çiçek Saplı Şamadora) ve Chamaedorea radicalis (Gövdesiz Şamadora), şamadora ailesinin dona dayanıklı iki türüdür.
Livistona chinensis (Çin Livistonası), ülkemizde fazla bilinmemesine rağmen, büyük, parlak yeşil yaprakları ve çok yavaş büyümesi nedeni ile Avrupa da sıklıkla kullanılan bir kış bahçesi bitkisidir. Rhapis excelsa (Salon Palmiyesi) gölge ve az ışığa dayanıklılığı nedeni ile iç mekânda seçilebilecek en güzel palmiyelerdendir. Parçacıklı yaprakları ve kardeşli yapısıyla güzel bir görünüme sahip olan bu palmiye yavaş büyür.
Cycas revoluta (Japon Sikası), kış bahçelerinde yetiştirilmeye uygun son derece alımlı fosil bitkilerdir.
Yucca guatemalensis (Fil Ayaklı Yukka), ülkemizde İç Mekân Yukkası olarak da bilinen, yumuşak yapraklı, dikenleri olmayan bu bitki gösterişli gövdesi ve geniş kaidesi ile kış bahçesine uygun bir türdür.
Ruscus hypoglossum (At Dili Bitkisi), Aspidistra elatior (Salon Yaprağı), fazla boylanmayan, sert ve geniş yapraklı, iç mekâna son derece uygun bitkilerdir.
Phormium tenax variegata (Alacalı Formiyum), Nandina domestica(Cennet Bambusu), Acuba japonica (Akuba), Alternanthera dentata ruby (Kırmızı Alternantera), Ficus repens variegata (Alacalı Yayılıcı Bodur Kauçuk) renkli yapraklarının sayesinde ortamı tek düzelikten kurtarırlar.
Asparagus meyeri (Tilki Kuyruğu Kuşkonmazı), Asparagus sprengeri (Gelin Teli), Neomarica gracilis (Yürüyen İris), Nephrolepsis exaltata (Aşk Merdiveni Eğreltisi) gibi hafif tekstürlü, otsu bitkiler yaprak dokusuyla ortamda ferahlık hissi yaratır.

Malvaviscus arboreus (Uyuyan Güzel), Gardenia jasminoides (Gardenya), Bergenia purpurascens (Kış Ortancası), Zantedeschia aethiopica (Kalla), Billbergia nutans (Kraliçenin Gözyaşları), Abutilon pictum (Çan Çiçeği) bitkileri, çiçekleriyle ön plana çıkmaktadır. Çiçekleri sayesinde ortamı canlandırır ve estetik seviyesini arttırırlar.
Bahsedilen bitki türleri alçak tavanlı kış bahçeleri için de uygun türlerdir. Bu türleri zevke ve ihtiyaca göre çoğaltmak mümkündür.
KIŞ BAHÇESİ NEMLİ TROPİK İKLİM BİTKİLERİ
Bu kış bahçesinde ısıtma sistemi muhakkak olmalıdır. Tropik ve subtropik bitkiler rahatlıkla kullanılabilir. Burada kullanılacak bitkiler, soğuğa duyarlı türler olduğundan, bahçe sıcaklığının, 10 ˚C altına düşmemesi gerekir. Bu tip bahçelerde ortamın nem uygunluğu ve hava sirkülasyonu çok önemlidir. Dikim toprağı hazırlanırken harca, torf ve ponza taşının yanı sıra organikçe zengin gübreler ve yaprak çürüntüleri de ilave edilmelidir. Nemli tropik iklim kış bahçesinde kullanılabilecek bazı bitki türleri;
Chamaedorea seifrizii (Bambu Palmiyesi), şamadora ailesinin güneş ışığına en fazla dayanan bireyidir. Yüksek tavanlı, büyük mekânlar için seçilmelidir. Archontophoenix alexandria (Kral Palmiyesi), Ravanea rivularis (Majestik Palmiye), Neodypsis decaryi (Üçgen Gövdeli Palmiye) ve Caryota mitis (Balık Yüzgeç Yapraklı Palmiye), bol ışıklı, yüksek tavanlı mekânda kullanılabilecek, gösterişli ve ilginç palmiyelerdir. Phoenix roebelenii (Cüce Hurma) bol ışıklı kış bahçesi için ideal bitkilerden biridir. Licuala grandis (Dantelli Yelpaze Palmiyesi), yelpaze şeklindeki eşsiz yaprakları sayesinde mekâna vurgu etkisi yapacak bir türdür.
Dioon spinulosum (Dev Dion) ve Cycas thouarsii (Madagaskar Sikası) kış bahçelerinde yetiştirmeye uygun güzel sikas türleridir.
Strelitzia regina (Starliçe-Cennet Kuşu Çiçeği), Strelitzia regina juncea (Cüce Starliçe), Strelitzia regina ‘Gold (Altın Starliçe) türleri yaprak, özellikle de, çiçek dokularıyla kış bahçelerine yakışan bitkilerdir.
Strelitzia nicolai (Dev Starliçe), Esnete ventricosum maurellii (Kırmızı Muz), Ensete ventricosum (Yeşil Yapraklı Ensete), Ravanala madagascariensis (Muz Palmiyesi) bitkileri oldukça büyük yaprak ayaları ve görkemli duruşlarıyla tam tropik hava estirecek görkemli türlerdir.
Bauhinia tomentosa (Sarı Çiçekli Bahunya), Plumeria alba (Hint Mabet Ağacı), Bauhinia galpinii (Kırmızı Çiçekli Bahunya), Bauhinia yunnanensis (Sarmaşık Bahunya), Clerodendrum thomsoniae (Kanayan Kalp) çiçekli bitkilerden vazgeçemeyenler için uygun türlerdir. Bu bitkiler çiçeklerinin cazibesiyle ortamı yumuşatır, canlandırır, renk vererek monotonluktan kurtarır.
Plectranthus "Mona Lavender" (Mona Lavender) ülkemizde yeni tanınan bir türdür. Sonbaharda açmaya başlayan mor çiçekleri kış ve ilkbaharda da devam etmektedir. Uzun süren çiçeklenme dönemi nedeniyle kış bahçelerinin vazgeçilmezi olacak olan bir türdür.
Alpinia zerumbet (Tarçın) ve Hedychium coronarium (Beyaz Zencefil) zencefil ailesine ait üyelerdir. Bu türlerin geniş yaprak dokusu, çiçekleri ve çiçeklerinin nefis kokusu, kış bahçesi listesine alınmasını gerektirdiği kanısındayım.
Tibouchina multiflora (Tiboçhina) kadifemsi yaprakları ve mor çiçekleriyle seçim nedenidir.
Colocasia esculenta (Gölevez), Pachira aquatica (Pakira) ve Curculigo capitulata (Palmiye Otu) orta boylu, büyük yapraklı bitkilerdir. Tropik bahçelerinin orman altı bitkisi olarak kullanımına çok uygundurlar.
Tradescantia lar (Telgraf Çiçeği), Syngonium tetra neon (Singonyum) ve Callisia repens (Kalisya), renkli yaprakları sayesinde ortama canlılık kazandırırlar.
Eğer bir su bahçesi yapılacaksa; Suda yüzen bitkilerden Pistia stratiotes (Su Salatası), kış bahçesindeki süs havuzu için uygun olacaktır. Cyperus alternofolius nana (Cüce Şemsiye) ve Cyperus papyrus nana (Cüce Papirus) havuz içi veya kenarına konulabilir. Colocasia esculenta "black magic" (Kara Büyü Bitkisi) yapraklarının siyah ve geniş olması nedeniyle, hem havuzda hem de mekânda farkındalık yaratacak bir türdür. Havuzun hemen yanında veya içinde kullanıma uygundur. Equisetum americanum (Bataklık At Kuyruğu) gövdesindeki siyah boğumları, uzun ince yapısı tam bir görsel şölen oluşturur. Havuz içi veya kenarında kullanılabilir.
Hydrocleys nymphoides (Su Haşhaşı), sarı, gelincik benzeri çiçekleri, küçük yapraklarıyla suya hareket kazandırır. Havuz içerisinde kullanılması gereken bir türdür. Süs havuzu içeren bir kış bahçesinde suyun kraliçeleri nilüferler de unutulmamalıdır. Küçük havuzlar içine Nymphae "Rubra" (Kırmızı Cüce Nilüfer), Nymphae "Auroro" (Değişken Renkli Cüce Nilüfer) türleri, derin havuzlara ise normal nilüferler dikilebilir veya saksı ile yerleştirilirler.
KURU TROPİK İKLİM BİTKLERİ
Bu tarz bir kış bahçesi yapımında aşırı suya hassas, az bakım isteyen, etli yapraklı bitkiler ve kaktüsler kullanılır. Bahçede özellikle kış aylarında çok az sulama yapılır. Nem, kuru bahçe bitkileri için, en büyük düşmandır. Bu nedenle, havalandırmaya ve hava sirkülasyonuna dikkat edilmelidir. Sıcaklığın 10 ˚Cnin altına düşmemesi istenir. Burada kullanılacak dikenli bitkiler, çocuk veya evcil hayvanlar için tehlike oluşturabilir. Bu nedenle, bitki seçiminde yaşam alanını kullanacaklara göre değerlendirme yapılmalıdır. Bu bahçede dikim toprağı hazırlanırken torf, organik maddece zengin gübreler ve ponza taşının yanı sıra, harcın ½si kadar kum da karıştırılmalıdır. Kış bahçesi kurulurken güneşi en iyi değerlendirecek şekilde tasarlanmalıdır. Burada kullanılacak bitkilerin güneş ışınlarına fazla gereksinim duydukları unutulmamalıdır. Bu alanda tür seçeneği çok olması nedeniyle, bütün türler listeye dahil edilmemiştir. Kullanılabilecek bazı bitki türleri;
Euphorbia pulcherrima (Atatürk Çiçeği), Myrtillocactus geometrizans (Mavi Mum Kaktüsü), Pachypodium lamerei (Madagaskar Palmiyesi), Euphorbia tirucalli (Çıplak Kadın-Kalem Bitkisi), Euphorbia stenoclada (Gümüş Çalılık), Aloe vaombe (Kırmızı Özsulu Ağaç Aloe), Euphorbia neriifolia (Zakkum Yapraklı Sütleğen) ağaççık görünümde oldukları için ortamda yükseklik algısı ve derinlik oluştururlar. Yaprak renkleri, dokuları ve formları nedeniyle kış bahçesi için uygun türlerdir.
Aeonium arborea (Ağaçsı Aenyum), Pedilanthus tithymaloides variegata (Alacalı Pedilantus), Senecio kilimanjaro (Mavi Senesyo), Gasteria bicolor (Gasterya), Haworthia fasciata (Yılan Derisi Çiçeği), Kalanchoe thyrsiflora (İri Yapraklı Kalanço), Sansevieria trifasciata (Paşa Kılıcı) nın yaprakları renkli ve birbiriyle zıtlık oluşturması nedeniyle tercih sebebidir.
Echinocactus grusonii (Varil Kaktüs) ve Mammillaria (Mamilarya) ların yuvarlak şekilli ve renkli kaktüsler olmaları mekâna canlılık kazandıracaktır.
Aloe vera (Sarı Sabır- Ölümsüzlük Bitkisi) tıbbi bitki olarak, Echeveria elegans (Zarif Ekeverya) ve Cotyledon orbiculata (Domuz Kulağı), hem yaprak şekilleri, hem de renkli çiçekleri nedeniyle tercih edilen bitki türlerindendir.
Çöl bitkisi olmasına karşın zarif ve ilgi çekici gövdesi ve iç mekâna uyumu nedeni ile Avrupa ve ABD de sıklıkla kullanılan Beucarnea recurvata (Nolina) kış bahçelerinin vazgeçilmez gözdesidir.
Sedum ların (Dam Koruğu) birçok türü yer örtücü, sarkıcı olarak kış bahçesinde kullanılabilir.
Crassula ovata (Mücevher Bitkisi-Para Bitkisi) yaz ayı boyunca yeterli güneş ışığı alırsa, bütün kış üzeri bulut gibi bembeyaz çiçekle dolacaktır.
Agave attenuata (Kuğu Boyunlu Sabırlık), Agavlar arasında en yumuşak ve zarif yapraklılardan biridir. Mavimsi ve yumuşak yaprakları tercih nedenidir.
Epiphyllum oxypetalum (Atlas Çiçeği) ve Hoya carnosa (Mum Çiçeği) sarmaşıkları, çok gösterişli çiçekleri için kış bahçelerinde kullanılabilir.
Bearberries (Ericaceace familiy) are valuable not only with fruit, beside the benefits on the health of the constituents in leaves and wood also it is good park and garden plant with the wonderful color combinations created the fall.


