TÜRKİYE’DE DOĞAL OLARAK YETİŞEN EĞRELTİ TÜRLERİ VE KULLANIM ALANLARI

  MACİDE BURCU KEKİL
  17 Nisan 2015 Cuma

 

Süs Bitkileri, Dünyada ve Türkiyede ekonomiye katkı sağlayan önemli bir sektördür. Hollanda ve Amerika gibi gelişmiş ülkelerin yanında gelişmekte olan bazı Afrika, Asya ve Güney Amerika ülkeleri de uygun ekoloji ve ucuz iş gücü olanaklarını kullanarak süs bitkileri üretimi ile ihracat geliri elde etmektedirler.  Süs Bitkileri, 100 milyar ABD dolarına ulaşan üretim değeri ile birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede önemli bir sektör haline gelmiştir.

Türkiyede de süs bitkisi üretimi ve ticareti hızla gelişmektedir. Türkiye, süs bitkileri yetiştiriciliğinde uygun iklimsel ve coğrafik koşulları, pazar ülkelere yakınlığı ve ucuz iş gücüne sahip olması gibi nedenlerle önemli avantajlara sahiptir. Ülkemizin süs bitkilerinden aldığı pay yıllara göre artmaktadır. 2012 yılının 1 Ocak - 31 Ekim döneminde 60 milyon dolar değerinde süs bitkisi ve mamulü ihraç edilirken, bu rakam 2013 yılının aynı döneminde 63.7 milyon dolar seviyesine yükselmiş, 2013de 2012ye göre artış oranı yüzde 6 olarak kayda geçmiştir. Türkiyenin süs bitkileri ihracaatı 2008 yılında 45.5, 2009 yılında 49.1 ve 2010 yılında ise 56.2 milyon dolara ulaşmıştır.

               Türkiyede 28 ilde süs bitkileri üretimi yapılmaktadır. Üretimin en fazla yapıldığı iller; İzmir, Sakarya, Antalya, Yalova, Bursa ve Ispartadır. Dünyada 270.000 tohumlu bitki, 12.000 tanımlanmış eğrelti türü yaşamaktadır. Ülkemizde en son verilere göre eğreltiler dahil yaklaşık 12.000 bitki türü bulunmaktadır.

  Başlangıcı çok eski çağlara dayanan eğrelti otları ilk kez günümüzden 300 milyon yıl önceki Devoniyende ortaya çıkmıştır. Günümüzden 250 milyon yıl önce görülen Karbonifer dönemi  bitki dünyasının en parlak dönemidir. Eğreltiler bu dönemde ağaç şeklinde geliştiler ve hiç bir çağda olmadığı şekilde çeşitlendiler. Bu dönemde iklim her iki yarım kürede de nemli olduğundan eğreltilerin büyük alanlara yayılmasını sağlamıştır. Bu yüzden bu döneme "Eğreltiler Dönemi" de denir. Dünyadaki kömür yataklarının başlıca kaynağı da bu eğreltiotu ormanlarıdır. Eğreltiotları ya da kısa adıyla eğreltiler, genellikle kuş teleğine benzer parçalı yapraklarıyla tanınan çiçeksiz bitkilerdir[S1] [S2] .

Günümüzde, Polypodiopsida-Leptosporangiatae gurubunu oluşturan ve  Filicales olarak da bilinen eğreltilerin en az 8.800 olmak üzere 12.000 tür kapsadıkları tahmin edilmektedir. Yeryüzünde çok geniş bir dağılım gösteren bu türlerin çoğu nemli ve gölge yerleri sever. Eğreltiotları, damarlı bitkilerdendir;  gövde, kök ve yaprak dokularında suyu ve besin maddelerini taşıyan damarlar bulunur.

 

Gövdeleri ya çok kısa ya da yere yatık olduğundan, yaprakları sanki doğrudan topraktan çıkmış gibi görünür. Ağaçsı eğreltilerin tepesinden yaprakların çıktığı sağlam, kalın ve dik bir gövdesi vardır; oysa kartal eğreltisi gibi türlerin gövdesi toprağın altında yatay olarak uzanır. Türlerin çoğu toprakta yetişir; yalnız Platycerium cinsinden geyik-boynuzu gibi bazı eğreltiler başka bitkilerin üzerinde yaşadıklarından "epifit bitki" olarak adlandırılırlar.

Eğreltiotlarından çoğunun yaprakları kışın kuruyup dökülür; ertesi bahar, rizom denen etli toprakaltı gövdelerinden yeni yapraklar çıkar ve bu çevrim her yıl yinelenir. Sonbaharda, olgunlaşmış bir eğreltiotu yaprağının arka yüzünde çizgiler halinde dizilmiş ya da küçük öbekler biçiminde gruplaşmış toz gibi ufalanan küçük kahverengi spor kesesi denen yuvarlak torbacıklardan oluşan lekeler bulunur. Bu keselerin her birinde spor denen yüzlerce üreme hücresi vardır. Bu sporlar doğrudan yeni bir eğreltiotuna dönüşmediği için gerçek anlamda tohum sayılmaz.

 Nemli toprağa düşen sporlar çimlenerek önçim (protal) denen bir hücreler topluluğuna, yani bir gametofite dönüşür. Bir süre sonra, bu bitkiciğin erkek ve dişi üreme organları spermalar ile yumurta hücrelerini üretir. Spermalardan birinin bir yumurta hücresini döllemesiyle zigot daha sonra zigotun gelişimi ile yeni bir eğreltiotu gelişir.  Bu bitki başlangıçta eğreltiotunun küçük bir kopyası gibidir; toprağın içine doğru uzanan bir kökü ve havaya doğru yükselen bir yaprak taslağı vardır. Bu yavru bitkinin olgunlaşıp spor üretebilecek duruma gelmesi yıllar sürer. Erginleşmiş eğrelti bireylerinin yaprak arka yüzünde veya yaprak kenarlarında ya da ayrı bir sporofil yaprak şeklinde sporların bulunduğu sporang toplulukları oluşur. Bunlar yuvarlak, oval, çizgi şeklinde ve çoğunlukla koyu veya açık kahverengi, portakal rengi veya siyahımsı renklerde görülürler. Olgunlaşan sporlar çevreye dağılır ve böylece bitkinin yaşam çevriminde önce spor sonra gamet (sperma ve yumurta hücresi) ürettiği evreler dönüşümlü olarak birbirini izler. Buna "döl değişimi" denir. Eğreltiler tohumlu bitkilerden haploid sporlarla üremeleri ile farklılık gösterirler ve hayat döngülerini özellikle bağımsız gametofit rejenerasyonlar ile sağlarlar.

 

 

Şekil 1. Eğrelti hayat döngüsü (Kekil M.B, 2014)

 

 

Bitki doku kültürü; aseptik şartlarda, yapay bir besin ortamında, bütün bir bitki, hücre (meristematik hücreler, süspansiyon veya kallus hücreleri), doku (çeşitli bitki kısımları=eksplant) veya organ (apikal meristem, kök vb) gibi bitki kısımlarından yeni doku bitki veya bitkisel ürünlerin üretilmesidir (Babaoğlu et al., 2002). Şekil 1de eğrelti hayat döngüsünün doku kültürü koşullarında gelişimi incelenmiştir. Doku kültürü çalışmaları geleneksel çoğaltım yöntemleri ile kıyaslanacak olursa özellikle birçok bitki türü için büyük bir avantaj sağlamaktadır. Geleneksel üretim yöntemleri çok yavaş olduğu için, doku kültürü yöntemi ile çoğaltım daha fazla önem kazanır hale gelmiştir. Birçok bitkide mikroçoğaltım amacıyla, farklı eksplant tipleri kullanılarak doku kültürü tekniklerinden geniş ölçüde yararlanılmaktadır (Zeybek ve ark., 2012).

Eğreltiler yeryüzünün bütün iklim bölgelerine yayılmakla beraber genellikle nemli ortamlarda yetişirler. Bunun yanısıra bazı türler kurak bölgelerde de yetişmelerine karşın tam bir kuraklığın hakim olduğu çöl bölgelerinde bulunmazlar (Kaynak ve ark., 1988). Türkiyede toplanan eğrelti örneklerinin değerlendirildiği Türkiye Florasının 1. cildinin yayınlanmasından bugüne kadar araştırmacılar, değişik zamanlarda farklı bölgelerden eğrelti örnekleri toplamışlar ve yayınlamışlardır (Kaynak ve ark., 1988). Ayrıca son yıllarda sayısı gittikçe artan flora çalışmalarında da eğrelti türleri yer almaktadır. Türkiye florasında 23 cins ve 57 takson ile temsil edilen Filicales takımı, yapılan revizyon ve flora çalışmaları sonucunda bugün 24 cins ve 71 takson, melez taksonlarla birlikte 86 takson ile temsil edilmektedir. Diğer taraftan bazı taksonlar yeniden adlandırılmış ve bazıları farklı familyalara alınmış olup bazı yeni taksonların da varlığı saptanarak Türkiye eğrelti florasına eklenmiştir (Kaynak ve ark., 1996).

               Balıkesir ilinde yapılan bir araştırma sonucunda, bölgede 16 eğrelti türünün bulunduğu saptanmıştır. Bu türlerden en yaygın olanlarının Asplenium adiantum- nigrum, Asplenium ceterach L. subsp. trichomanes ve Pteridium aqualinum olduğu görülmüştür (Kaynak ve ark., 1988).

               Diyarbakır ve çevre illeri olan Elazığ, Bitlis, Bingöl, Siirt, Mardin, Urfa ve Adıyaman illerinde yapılan bir başka araştırmada toplam 8 türe ait eğrelti örnekleri toplanmış ve morfolojik karakterizasyon sonucu bu türlerin Cheilanthes pteridioides, Cheilanthes persica, Adiantum capillus- veneris, Asplenium ruta- muraria subsp. ruta-muraria, Asplenium lepidium subsp, haussknetchii, Asplenium ceterach subsp.ceterach ve Cystopteris fragilis olduğu saptanmıştır (Kaynak 1989).

               Kaynak ve arkadaş (1991)larının Bursa ili ve çevresinde yapmış olduğu çalışmada ise, bu bölgede bulunan türlerin yetiştikleri ortama göre farklı ekolojik gruplar oluşturduğu görülmekte olup, bölgede mevcut olan alanların orman, maki ve step gibi farklı ekolojik ortamlar olduğu belirtilmiştir. Yayılım gösteren türlerin bu ortamlardan birini, ikisini veya her üçünü birden tercih ettikleri görülmektedir. Buna göre araştırma alanında; 1. Step veya step maki altında yetişen türler, 2. Orman veya orman maki altında yetişen türler, 3. Step, orman ve maki altında yetişen türler olmak üzere 3 grup bulunduğu tespit edilmiştir. Step ve maki altında yetişen türler arasında; Cheilanthes persica, Cheilanthes marantae, Asplenium viride Hudson türlerinin bulunduğu, orman veya orman maki altında yetişen türler arasında; Asplenium onopetris, Asplenium septentrionale, Asplenium scolopendrium türlerinin bulunduğu, step orman ve maki altında yetişen türler arasında ise; Pteridium aquilinum, Asplenium trichomanes, Asplenium adiantum-nigrum, Asplenium ceterach, Dryopteris filix-mas L. türlerinin bulunduğu saptanmıştır.

               Kaynak ve arkadaş (1996)larının eğrelti türlerinin Türkiyedeki yayılışları ile ilgili yaptıkları araştırmalar sonucunda, türlere ait yeni yayılış alanları belirlenerek bildirilmiştir.

               Kaynak ve ark. (1997), Karadeniz bölgesi eğreltileri üzerinde yaptıkları araştırmada ise 18 cinse ait 40 taksonun yayılış gösterdiği saptanmıştır. Bölgede en fazla taksonla temsil edilen familyalar Aspleniaceae ve Dryopteridaceae olarak bildirilmiştir. Bölgede en geniş yayılışa sahip taksonların Polypodium vulgare, Pteridium aquilenum,  Asplenium trichomanes subsp. trichomanes, Asplenium adiantum-nigrum, Asplenium onopetris, Asplenium scolopendrium subsp. scolopendrium, Athyrium filix-foemina, Polystichum setiferum ve Dryopteris filix-mas, nadir taksonlarında  Osmunda regalis, Cheilanthes marantae, Cryptogramma crispa, Gymnocarpium dryopteris, Asplenium septentrionale subsp. caucasicum, A. trichomanes subsp. quadrivalens, Phegopteris connectilis ve Woodsia alpina olduğu belirtilmektedir.

               Kaynak ve ark. (1998), bu çalışmada Asplenium cinsine ait türlerin Türkiyedeki yayılışları ve bu türlerin ekolojik isteklerini kaya ve toprak örneklerinde yapılan çalışmalar ile belirlemişlerdir. Buna göre Asplenium türlerinin asidofil, basifil, nötrofil, basifil-nötrofil, asidofil-nötrofil yada basifil-nötrofil karakterli oldukları saptanmıştır.

                Kaynak ve ark. (2008), Türkiyede yetişen Cheilanthoid 5 eğrelti taksonu (Cheilanthes acrostica (Balb.) Tod., C. tinaei Tod., C. persica (Bory) Mett. ex Kuhn, Notholaena marantae (L.) Desv. subsp. marantae and Cosentinia vellea (Aiton) Tod. subsp. vellea)nun yayılışını ve ekolojisi incelemişlerdir. Bu eğreltilerden Cheilanthes acrostica ve C. persica oldukça geniş yayılışa sahipken, C. tinaeinin çok nadir yayılışı olduğunu, Notholaena marantae subsp. marantae ve Cosentinia vellea subsp. velleanın ise nisbeten geniş yayılışlı olduğunu belirtmişlerdir.

               İncelenen eğrelti türlerinin genel olarak Türkiyenin güneyinde yayılış gösterdiğini belirlemişlerdir. Ekolojik olarak ise Cheilanthes acrostica, C. persica ve Cosentinia vellea subsp. velleanın kalsikol (alkali toprakları tercih eden), C. tinaeinin asidofil (asidik toprakları tercih eden), N. marantae subsp. marantaenin ise nötrofil-bazofil (nötr ve alkali toprakları tercih eden) olduğunu saptamışlardır.

 

Eğreltiotlarının en yaygın türlerinden biri ekvatordan Kuzey Kutbuna, Amerikadan Yeni Zellandaya kadar hemen her yerde görülen kartal eğreltisidir (Pteridium aquilinum). Koşullar uygun olduğunda 2 metreye kadar boylanabilen bu bitkinin yaprakları tipik eğrelti yaprağı görünümündedir. Diğer türlerin çoğu nemli yerlerde yetiştiği halde, kartal eğreltisi çok derine inen uzun köksapları sayesinde fundalıklar gibi kuru topraklarda da çok geniş alanlara yayılabilir.

 

 

Şekil 1. Dryopteris filix-mas eğrelti türünde sporofit gelişim safhaları (1., 2., 3. ve 4. gün

 

 

 

Kartal eğreltisinden sonra en yaygın eğreltiotu türleri ormanlık ve gölgelik yerlerde görülen erkek eğrelti (Dryopteris filix-mas L.) ile dişi eğreltidir (Athyrium filix-femina). Her ikisi de demetler oluşturan yapraklarıyla çok alımlı bitkilerdir. Kahverengi spor keseleri ve bozumsu yeşil renkli zarif yapraklarıyla tanınan kral eğreltisi (Osmunda regalis) de kuzey yarım küredeki en büyük eğrelti türüdür ve bazı yörelerde 3 metreye kadar boylanabilir. Kaya eğreltisi ya da benekli eğrelti (Polypodium vulgare) de kuzey yarım kürede yaygın olan türlerden birisidir.

               Eğrelti taksonlarının yetiştikleri lokasyonların ve özellikle de endemik türlerinin belirlenmesinin yanında, birçok disiplin için de büyük önem arz ettiği göz ardı edilmemesi gereken bir gerçektir. Özellikle atık ve kirleticilerin yok edilmesi konusunda çevre mühendisliği, kanser ve inflamatuvar hastalıkların tedavisinde etnomedikal ve tıp bilimlerinde kullanılan eğreltiler, süs bitkisi ve kesme yeşilik olarak kullanım potansiyeli ile son zamanlarda araştırmacıların ilgi odağı haline gelmiştir.

 

 

Şekil 2. Karadenizde doğal olarak yetişen eğrelti türlerinin doğadan görünümü 

 

 

 

Şekil 3. A; Polystichum aculeatum, B; Polypodium vulgare, C; Adiantum capillus-veneris D. Dryopteris filix-mas E. Asplenium trichomanes F; Asplenium adiantum-nigrum G; Asplenium scolopendrium H; Asplenium ceterach I; Asplenium onopteris 

 

Eğrelti ve onların yakın akrabalarını içeren Pteridophyta bölümüne ait bazı türlerin, alternatif tıpta 2000 yıldan daha fazla süredir kullanıldığı bilinmekte olup antik kaynaklarda dahi bu bitkilerin adına rastlanmaktadır. (Kirtikar ve ark., 1935; Nayar, 1957; Chopra ve ark., 1958; Kumar ve Roy, 1972; Watt, 1972; Dixit ve Bhatt, 1975; Sharma ve Vyas, 1985). Bu bitkilerin mikrobiyal patojenler ile enfekte olmadığı gözlenmiş ve bu durumun Pteridophyta bitkilerinin evrim başarısının en önemli faktörü olabileceği düşünülmüştür (Singh et al., 2007). 

               Eğreltilerin, mikrobiyal aktivitelerinin araştırılmasına yönelik çalışmalar daha azdır. Khare (1996)  ve Vasudeva (1999) pek çok bulaşıcı hastalığa karşı potansiyel Adiantum türlerinin tedavi amaçlı kullanımını tartışmışlardır. Adiantum türlerinin geleneksel kullanımı hakkındaki doğrulamalar sonucu, 4 Adiantum türünün metanol ekstraktları mikrobiyal ajanlar olarak kullanılarak 11 bakteriyel ve 8 fungal ırka karşı etkileri gözlemlenmiştir (Singh ve ark. 2007). Adiantaceae familyasına dâhil olan Adiantum en iyi bilinen ve yaygın türlerden bir tanesidir. Bu tür, etnomedikalde (geleneksel tıp) büyük bir önem taşımaktadır ve etnobotanikte oldukça popüler olup, ayurvedik tıpta (Hindistanın alt kıtasında ortaya çıkan antik bir sağlık sistemi) Hansraj adı ile tanınmaktadır (Singh ve ark., 2007). Singh ve ark.nın yaptığı çalışmada, Adiantaceae familyasının 4 önemli türü; Adiantum capillus-veneris, Adiantum peruvianum, Adiantum venustum ve Adiantum caudatum doğadan toplanmış ve metanol ile ekstrakte edilmiştir. Türlerin metanolik ekstraksiyonları arasından maksimum aktivite Adiantum venustumda görülürken, A. capillus-veneris, A. peruvianum ve A. caudatumda da gözlemlenmiştir.

               Yonathan ve ark. (2006)nın yapmış oldukları çalışma sonucunda Cheilanthes farinosa yapraklarının yüksek oranda anti-inflamatuvar ve antinosiseptif özelliğe sahip oluğu görülmüştür. Çalışmada, eğreltinin aktif bileşenleri olan flavonoid glikozit, doğal sinamik asit, kafeik asit, quinik asit ve kolorojenik asit bitkiden izole edilmiştir. Ayrıca izole edilen ekstraktın anti-inflamatuvar etkisine sahip olan asetil salisilik asitin etkisini arttırdığı belirtilmiştir. Radhika ve ark. (2009)nın yapmış olduğu bir çalışmada, Cheilanthes farinosanın karaciğer kanser hücrelerinin apoptoz (hücre ölümü) teşviki ve bu hücrelere karşı sitotoksik etkisi belirlenmiştir.

               Eğreltinin çevre mühendisliğinde de kullanımı oldukça yaygındır. Arsenik son zamanlarda, toksik ve kanserojenik etkileri sebebiyle çevre ile ilgili çalışmaların en büyük ilgi odağı haline gelmiştir. Batı Bengal, Bangladeş ve Vietnamı içine alan Güneydoğu Asyada ortaya çıkan kriz arseniğe olan ilgiyi hat safhaya getirmiş ve Arsenikin toksik etkisinin enzimler ve başka biyomoleküller ile etkileşimi ile meydana geldiği tanımlanmıştır (Zhao ve ark. 2009). Doğadan su ve toprak kirleticilerini uzaklaştırmak amacıyla etkili, ucuz ve çevre dostu bir remediasyon metodu gerekmektedir. Bu nedenle bitkilerin doğadaki kirleticileri temizlemek üzere kullanıldığı fitoremediasyon yöntemi hızla kabul görmektedir (Fayiga ve Ma, 2005; Kertulis-Tartar ve ark. 2006). Şimdiye kadar bu hiperakümülatorlerden Pteridaceae familyasına dâhil olan 12 tanesi tanımlanmıştır. İlk arsenik hiperakümülator - Pteris vittata L. (Çin çalı eğreltisi), 1500 mg / kg arsenik ile kirlenmiş toprakta yetiştirildiğinde % 2,3 arsenik topladığı Ma ve ark. (2001) tarafından tanımlanmıştır. Ayrıca rizosferik toprağın bütün kısımlarındaki arseniğe ulaşma etkisinin oldukça fazla olduğu görülmüştür (Silva Gonzaga ve ark., 2006). Benzer şekilde arsenik için fitoremediasyon potansiyeline sahip özellikle endemik, kültüre alınmış ve tropik iklime alıştırılmış başka bitkilerin de araştırılıp bulunması gerekmektedir (Singh ve ark., 2010).

               Kesme yeşilliklerin çiçek sepeti ve buket aranjmanlarında kullanımı dünyada olduğu gibi ülkemizde de giderek yaygınlaşmaktadır. Ruscus, Aralia, Aspedistra, Asparagus gibi yeşillikler cazip yapraklarıyla çiçek aranjmanlarında önemli yer tutmaktadır. Dünya kesme çiçek ve yeşillik sektöründe bazı Asplenium türleri (A. nidus vb.) kesme yeşillik olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde ise kesme çiçek sektörü tarafından en çok yetiştirilen ve satılan yeşillik türü ‘İsrail ruscusu diye bilinen Ruscus hypophyllumdur. Ülkemizin doğal eğrelti türleri, cazip yaprak yapıları ile kesme yeşillik olarak kullanım potansiyeline sahiptir.

               ABDde 2004 yılı verilerine göre, eğreltiler dışındaki kesme yeşillik üretimi değeri 45 milyon dolar iken, kesme yeşillik olarak kullanılan eğreltilerden 47 milyon dolar satış elde edilmiştir (http://edocs.dlis.state.fl.us/fldocs/fass/horticulture/05.pdf). Ülkemizde süs bitkileri ihracatından sağlanan gelir, 80 milyon dolara ulaşmıştır (Bağdatlıoğlu, 2014). Henüz 250 dekar alanda yetiştiriciliği yapılan kesme yeşilliklerin payı, toplam ihracatımız içerisinde çok azdır. Ancak, kesme çiçekler gibi kesme yeşilliklerde de üretim ve ihracatın hızla artacağı öngörülmektedir.

 

Eğrelti taksonlarının yetiştikleri lokasyonların ve özellikle de endemik türlerinin tanımlanması ve bunların klonal çoğaltılması, birçok disiplin için de büyük önem arz etmektedir. Ülkemizin önemli genetik kaynaklarından biri olan eğrelti türlerinin, tarla açmalar ve aşırı otlatma, sanayileşme, tarımsal mücadeleler, orman yangınları, kara yollarının yol genişletme ve yeni yol açma faaliyetleri, izinsiz toplayıcılar nedeniyle tehdit altındadır.

 

 

Şekil 4. Eğreltilerin otlatma nedeniyle tahribi (Sarı M., 2014)

 

Dünyada bulunan toplam bitki türlerinin üçte birinden fazlasının yok olma tehlikesiyle yüzyüze olduğu belirlenmiştir. Sanayileşme, kentleşme ve özellikle de küresel ısınma bu durumu daha kötü hale getirmektedir (Esquinas-Alca´zar, 2005; Thuiller ve ark., 2005; Lynch ve ark., 2007).

              Orman alanlarının aşırı tahribi, bitki habitatlarının yerleşke yapımları için yok edilmesi, maden işletmeciliği, kentselleşme sonucu ortaya çıkan sanayileşme ve geniş ölçüde yapılan ziraat tarımı, doğada bulunan bitki türleri için çok büyük bir tehlike oluşturmaktadır (Vijayana ve ark., 2010).

               Dünya nüfusunun bugün 6,992 milyar olduğu ve 2050 yılından önce nüfus artışının bu rakamdan % 50 daha fazla olacağı belirlenmiştir (UNFPA, 2012). Bu derece hızlı büyüyen bir popülasyona güvenli bir şekilde gıda tedarik etmek, zirai ürün üretimini büyük oranda arttırmayı gerektirmektedir. Buna bağlı olarak zirai ürün kalitesini ve miktarını kontrol altına almak ve geliştirmek gün geçtikçe zorlaşmaktadır (Hobbs, 2007).

               Gıda ve Tarım için Bitki Genetik Kaynakları Uluslararası Antlaşması; Gıda ve Tarım için bitki genetik kaynaklarının muhafazası, doğru kullanımı, adil dağıtımı konularıyla ilgili pek çok düzenlemeyi ortaya koymuştur. Bitki genetik kaynaklarının muhafazası ve akıllıca kullanımını esas alan uluslararası materyal transfer antlaşması 3 Kasım 2001 yılında FAO konferansında kabul edilmiştir. Bunu takiben Birleşmiş Milletler 2010 yılını ‘Uluslararası Biyoçeşitlilik Yılı ilan etmiş ve konunun hassasiyetine değinmiştir (FAO, 2012).

Genetik kaynakların çok önemli olduğu dünyamızda, genetik kaynakların korunması her geçen gün önemini arttırmaktadır. Pteris vittatanın kirletilmiş toprak ve suların temizlenmesinde hiperakümülatör olarak kullanılması, Adiantum capillus-venerisin etnomedikal ve etnobotanikte pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan çok önemli bir bitki oluşu, Asplenium tadeinin ülkemizde görülen tek endemik eğrelti türü olması ve Dryopteris türlerinden de kültüre alınarak çok çeşitli ve ticari değer taşıyan yeni süs bitkileri elde edilebileceği olanakları, bu türlerimizin korunması gerekliliği ihtiyacını açıkça ortaya koymakta ve bu amaçla farkındalık yaratarak insanlarımızın bilinçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynaklar

Babaoğlu M.,Gürel E., Özcan S., Bitki Biyoteknolojisi I. Bölüm:1, 1-35. (2002).

Chopra R. N., Chopra I. C., Handa K. L., Kapur L. D., Chopras Indigenous Drugs of India, U.N. Dhur & Sons Pvt. Ltd, Calcutta, pp.647, (1958).

Dixit R. D., Bhatt G. K., Ferns A Much-neglected Group of Medicinal Plants. II. Journal of Research in Indian Medicine 10: 68-76, (1975).

Fayiga A. O., Ma L. Q., Arsenic Uptake by Two Hyperaccumulator Ferns from Four Arsenic Contaminated Soils, Water Air Soil Pollution 168: 71-89, (2005).

Kaynak G., Tujyi O. N., Balıkesir İli Eğreltilerinin Korolojisi. Ulusal Biyoloji Kongresi Cilt: 2, (1988).

Kaynak G., Diyarbakır ve Çevre İllerinin Eğreltileri Üzerinde Ekolojik ve Korolojik İncelemeler, DOĞA TU Botanik D. 13.3, (1989).

Kaynak G., Tuyji O. N., Bursa ve Çevresi Eğreltileri Üzerinde Korolojik İncelemeler Doğa- Tr.J. of Botany 15: 227-235, (1991).

Kaynak G., Benlioğlu O., Tarımcılar G., Türkiye Eğrelti Florasına Katkılar. Ot. Sist Bot. Derg. 3,1, 25-24, 1300-2953, (1996).

Kaynak G., Benlioğlu O., Tarımcılar G., New Floristic REcords fort he Fern Flora of Turkey. Fern Gaz., 15 (4), 119-140, (1996).

Benlioğlu O., Kaynak G., Tarımcılar G., Ferns of the Black Sea Region of Turkey: Chorological and Ecological Studies. Fern Gaz., 15 (5), 169-192, (1997).

Kaynak G., Benlioğlu O., Chorological and Ecological Investigations on Asplenium Genus (Pyeridophyta) ın Turkey. Sci. (Lahore), 10(2), 165-171, (1998).

Kaynak G., Tarımcılar G., Daşkın, R., Yılmaz, Ö., Chrological and Ecological Investigations on Cheilanthoid Ferns in Turkey. Journal of Biological and Environmental Sciences (JBES) 2(6): 83-88, (2008).

Kertulis-Tartar G., Ma L. Q., Tu C., Chirenje T., Phytoremediation of An Arsenic-contaminated Site Using Pteris vittata L.: a two-year study, International Journal of Phytoremediation 8: 311-322, (2006).

Khare P. B., Ferns and Fern Allies-their Significance and Fantasies. In: Applied Botany Abstracts, 16: 1, (1996).

Kirtikar K. R., Basu B. D., Indian Medicinal Plants, L. M. Basu, Allahabad, p. 2752, (1935).

Kumar A., Roy S. K., Some Medicinal Ferns from Neterhat hills (Bihar), Journal of Scientific Research 23: 139-142, (1972).

Ma, L. Q., Komar K. M., Tu C., Zhang W., Cai Y., Kennelley E. D., A Fern that Hyperaccumulates Arsenic. Nature 409: 579, (2001).

Nayar B. K., Medicinal Ferns of India. Bulletin of Natural Botanic Gardens 29: 1-36, (1957).

Radhika N. K., Sreejith P. S., Asha V.V., Cytotoxic and Apoptotic Activity of Cheilanthes farinosa (Forsk.) Kaulf. Against Human Hepatoma, Hep3B cells 128: 166-171, (2010).

Sharma B. D., Vyas M. S., Ethanobotanical Studies on The Fern and Fern allies of Rajasthan. Bulletin of Botanical Survey of India 27: 90-91, (1985).

Silva Gonzaga M. I., Santos J. A. G., Ma J. Q., Arsenic Chemistry in The Rhizosphere of Pteris vittata L. and Nephrolepis exaltata L. Environmental Pollution 143: 254-260, (2006).

Singh S., Dixit R. D., Sahu T. R., Etnomedicinal uses of Pteridophytes of Amarkantakt, Madhya Pradesh, Indian Journal of Traditional Knowledge, Vol. 4(4), pp. 392-395, (2005).

Singh M., Singh N., Khare P. B., Rawat A. K. S., Antimicrobial Activity of Some Important Adiantum species used Traditionally in Indigenous Systems of Medicine 115: 327-329, (2008).

Singh N., Raj A., Khare P. B., Tripathi R. D., Jamil S., Arsenic Accumulation Pattern in 12 Indian Ferns and Assessing the Potential of Adiantum capillus-veneris, in Comparison to Pteris vittata, as Arsenic Hyperaccumulator. 101: 8960-8968, (2010).

Vasudeva S. M., Economic Importance of Pteridophytes. Indian Fern Journal 16: 130-152, (1999).

Yonathan M., Asres K., Assefa A., Bucar F., In vivo Anti-inflammatory and Anti-nociceptive Activities of Cheilanthes farinosa, 108: 462- 470, (2006).

Zhao F. J., Ma J. F., Meharg A. A., McGrath S. P., Arsenic Uptake and Metabolism in Plants, New Phytologist 181: 777-794, (2009).

 

 Filicales team that represented by 23 genus and 57 taxa in flora of Turkey, as a result of the flora revision today the team represented by 24 genus and 86 taxas with hybrid taxas. On the other hand, some taxa have been renamed and some of them taken to different families and some of determining the existence of new taxa were added to the fern flora of Turkey.

 


Paylaş: