24 Nisan 2017 Pazartesi
Prof. Dr. Veli ORTAÇEŞME
Akdeniz Üniversitesi
Arş. Gör. Pınar ZEĞEREK
Akdeniz Üniversitesi
Kentler, insanoğlunun ihtiyaçları doğrultusunda oluşmuş ve şekillenmiştir. İnsanların bitki ve hayvanları ehlileştirmesiyle başlayan tarım devrimi yerleşik hayatı mümkün kılmış, doğayla kentlerin ilk buluşması sağlanmıştır. 16. yyın ikinci yarısının sonlarına doğru İngilterede doğan sanayi devrimi, kuşkusuz insanlık ve kentlerin tarihi bakımından önemli bir olaydır. Sanayi devrimiyle birlikte kırsal nüfus hızla büyüyen kent merkezlerine yönelmiş ve kentler daha fazla insanı barındıracak biçimde değişikliğe uğramıştır (Manavoğlu, 2005).
Geçmişten günümüze kadar değişim geçiren kentler, insanların esas yerleşim amaçları ve varlıklarını sürdürme konusundaki ideallerine göre karakter kazanmışlar ve kazanmaktadırlar. Kentler de insanlar gibi birçok yönden gelişim gösterir ve bu gelişimin sonucunda kimlik ve karakter kazanır. Hatta çoğu zaman içerisinde bulundurduğu öğeler kent kimliğinin önüne geçerek tek başına birer sembol oluştururlar. Parisin Eyfel Kulesi, New Yorkun Central Parkı ve İstanbulun siluetini oluşturan camiler bu sembollere birer örnektir.
Kentlerde insanların sosyalleştiği önemli alanlardan birisi de kentsel açık alanlar olarak tanımlanmış olan park, meydan vb. kamusal mekânlardır. Farklı sosyal grupların bir araya gelerek paylaşımda bulundukları, aktivite yaptıkları, sosyalleştikleri bu mekanlar bireylerin yaşam kalitesine önemli katkı sağlamaktadır.
Günümüzde yaklaşık 4 milyar insan kentlerde yaşamaktadır. Artan nüfus ve bu nüfusun kentlerde yaşama talebinin yanı sıra, kent hayatının getirdiği rekreasyon ihtiyacı her geçen gün artmaktadır. Yeşil alanlar, kentsel mekanlarda insan yaşamı ve gereksinimleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu alanlar, değişik kentsel kullanımlar arasında sirkülasyon ve fiziksel konfor sağlama, kente estetik değer kazandırma, rekreasyon fırsatları sunma, gürültü ve kirliliği azaltma gibi birçok fiziksel ve ekolojik işleve sahiptirler. Bu işlevleri tam olarak yerine getirebilmeleri için kent planlamada bir sistem dâhilinde, belirli standartlara uygun ve yeterli büyüklükte planlanmalı ve kent dokusu içinde düzenli bir dağılıma sahip olmaları önem taşımaktadır (Karagüzel vd, 2000).
Bireylerin gelir düzeylerindeki artış, ulaşımdaki teknolojik gelişmeler, serbest zamanları değerlendirme isteği, kent ve çalışma hayatının getirdiği stresten uzaklaşma arzusu gibi nedenlerden dolayı, kentlerde yaşayan insanlarda başka yerleri görme isteği artmış ve turizm sektörünün hem ulusal hem de uluslararası düzeyde gelişmesine neden olmuştur. Günümüzde milyonlarca kişi turizm amaçlı seyahatler gerçekleştirmekte ve bu seyahatleri esnasında birtakım turistik hizmetler ve ürünler almaktadır. Bu sayede turizm, birçok bölgeyi ekonomik olarak kalkındırmakta ve istihdam olanakları sağlamakta olup, günümüzde en hızlı gelişen sektörler arasındadır.

DENİZ-GÜNEŞ-KUM ÜÇLEMESİ
Klasik deniz-güneş-kum üçlüsünün bel kemiğini oluşturduğu kıyı turizmi günümüzde de ön planda olup, yaşam süresinin ve harcanabilir gelirin artması; çalışma süresinin kısalması; sosyo-demografik değişiklikler, farklı yaş, dil ve sosyal gruplardan insanların değişen ilgi ve istekleri doğrultusunda turizmde yenilik ve çeşitlilik arayışları gün geçtikçe artmaktadır. Bu bağlamda, yaygın deniz-kum-güneş tatil anlayışına dayalı kitle turizmine alternatif olarak sosyal, kültürel ve sanatsal amaçlarla kentlere yapılan kısa süreli ziyaretleri içeren kent turizmi ön plana çıkmaya başlamıştır.
Kent turizmi, metropol ölçeğindeki büyük kentlerde gerçekleştirilen bir turizm türüdür. Tatil yapmak, tarihsel ve kültürel bilgi ve deneyim elde etmek, spor etkinliklerini izlemek, sanatsal etkinliklere katılmak, arkadaş ve akraba ziyareti, alış-veriş ve iş seyahatlerini kapsayan kent turizmine olan ilgi dünyada hızla artmaktadır (Soykan, 2002). Kent turizminin en çok yaşandığı yer, kentleşme oranın yüksek olduğu Avrupa kıtasıdır. Son 10 yılda, yılda ortalama % 4 büyüyen kent turizmi, Avrupanın uluslararası seyahat hesaplarının toplam % 35i büyüklüğündedir. Uluslararası Turizm Danışmanlık Grubu (IPK International) tarafından yapılan Dünya Seyahat Monitörü adlı araştırma verilerine göre, piyasa payının % 18ine sahip olan kent turizmi, diğer seyahat türlerine göre turistlerin gittikçe daha çok tercih ettikleri bir seyahat türü haline gelmiştir (European Commission, 2000).
Kent turizmine olan ilginin artmasının nedeni, kentleri insanların yemek yediği, alışveriş yaptığı ve vakit geçirdiği kültür ve rahatlama merkezleri haline getiren davranışsal değişikliklerdir (European Commission, 2000). Çünkü turistler, esneklik ve çeşitlik sunan, birkaç gün konaklamalı, spor, kültürel ve sosyal etkinliklerin, alışverişin içerisinde yer aldığı seyahatleri tercih etmektedirler. Günümüzde kent turizmi yönünden ön plana çıkan kentler incelendiğinde bazılarının kültürel ve tarihi miras, bazılarının sahip oldukları deniz, orman, dağ gibi doğal kaynaklar, bazılarının ise belirgin insan yapısı çevre nedeniyle tercih edildiği görülmektedir. Örneğin, Parisin en önemli simgesi özelliğini taşıyan Eyfel Kulesi, kentin en büyük turizm cazibelerinden biri olup, yılda 6 milyon ziyaretçi çekmektedir. Tercih nedenleri farklılaşsa da kentlerdeki çekim unsurları, kent turizminin ortaya çıkmasında etkili unsurlardır (Koçak ve Tandoğan, 2008).
Kentsel yeşil alanlar, diğer bir çekim kaynağı olarak önemli bir role sahiptir. Açık ve yeşil alanlar kentin tanınırlığında önemli bir görev üstlenmektedir. Açık ve yeşil alanlar kentliye sağladıkları imkânların yanı sıra bir kentin şekillenmesinde, estetik değer ve kimlik kazanmasında rol oynamaktadır. Kent tasarımında önemli bir denge unsuru olan yeşil alanlar turizm gibi bölge ekonomisine büyük ölçüde katkıda bulunan sektörler için de vazgeçilmez bir öğedir. Turistler, destinasyon belirlerken kentin sahip olduğu yeşil alan varlığı ve özelliklerini de göz önünde bulundurmaktadır (Majumdar 2011, Chaudhry ve Tewari, 2010). Kent parkları özel etkinliklerin ve festivallerin gerçekleştirilebileceği özel alanlar olabilmekte; özellikle küçük kentler için spor karşılaşmalarına alan sağlayarak turizm gelirlerine katkıda bulunabilmektedir. Hayvanat bahçeleri, heykeller, müzeler, kültürel ve tarihi eserleri içinde barındıran büyük kent parkları turistlerin ilgisini çekmektedir.

KENTSEL DESTİNASYONLAR
Kent turizminde öne çıkan pek çok kent geniş yeşil alanlara sahiptir ve bu alanlar her yıl milyonlarca turist çekmektedir. Kent parklarının işlevlerini iyi değerlendiren bazı yerel yönetimler, kentlerde ve büyük metropollerde büyük parklar oluşturmuşlardır. New Yorktaki Central Park (843 da), San Franciscodaki Golden Gate Park (1017 da) ve Londradaki Hyde Park (350 da) bunlara örnektir. ABD sınırları içinde en çok ziyaret edilen park olan Central Parkın yıllık ortalama 42 milyon ziyaretçisi olduğu tahmin edilirken, San Fransiscodaki Golden Gate Park her yıl ortalama 13 milyon turist çekmektedir (Central Park Conservancy 2016, San Francisco Recreation and Parks 2016). Bu nedenle New York Kentindeki Central Park gibi peyzaj değeri yüksek ve çok işlevli parklar kendi başlarına önemli turistik değerlere sahip olmaktadır.
Turistlerin bir kenti seçme nedenleri birbirinden farklı olmaktadır.

Bazı turistler kentleri sahip oldukları doğal güzellikler ve tarihi yapılar için tercih ederken, bazı turistler o kentin sadece insan yapısı eserlerini görmek, festival ve kültürel etkinliklerine katılmak için tercih etmektedirler. Bu nedenle bir kentin yalnızca mimari ve kültürel yapılarının değil, onları çevreleyen yeşil alanların ve kent içindeki diğer peyzaj unsurlarının varlığı ve niteliği de kent turizmini destekleyici unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim kent turizminde markalaşmış kentlere bakıldığında açık ve yeşil alanların turizmi çeşitlendiren ve güçlendiren bir unsur olarak kullanıldığı çoğu zaman tek başına turistik değer taşıdığı örneklerine rastlanmaktadır.
Amerikan Planlama Birliğinin yaptığı çalışmalardan çıkan sonuçlara göre, kentsel açık ve yeşil alanlar 1980lerden beri bir cazibe unsuru olarak kullanılmakta ve bu ilgi giderek artmaktadır. Çünkü festival ve etkinliklerin düzenlenmesine olanak sağlayan bu kentsel mekanlar, yaşam kalitesine olan katkılarına ek olarak, turizmi çeşitlendirmekte, turistik gelirlerin tüm yıla yayılmasını sağlamakta ve kent ekonomisine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır (American Planning Association, 2007).
Yeşil alanların turizm destinasyonu belirleme üzerindeki etkilerini araştıran çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Chaudry ve Tewarinin 2010 yılında Hindistanın Chandigarh kentinde gerçekleştirdiği çalışmada, turistlerin % 89u yeşil alanların turizm açısından önemli olduğunu belirtmiş, % 25i ise kent parklarını ve bahçeleri, mimari ve kültüre nazaran kenti cazip kılan ana faktörler olarak değerlendirmiştir. Yine 2010 yılında Deng ve arkadaşlarının ABDnin Georgia Eyaleti Savannah bölgesinde gerçekleştirdiği benzer bir çalışmada da bölgeyi ziyaret edenler kent parklarının kentin güzelliğini, çekiciliğini artırdığını ve turizm deneyimine büyük katkıda bulunduğunu ifade etmişlerdir.
Ülkemizde ise, Zeğerek (2016) Antalya kenti yeşil alanlarının kent turizmine katkısını belirlemek üzere, kenti ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerle bir anket çalışması gerçekleştirmiştir. Ankete katılanların büyük bölümü kenti tercih nedenlerinin başında deniz-kum-güneşin geldiğini ifade etmekle birlikte, % 75,9u kentin sahip olduğu yeşil alanların turizm tercihlerini etkilediğini, % 95,6sı ise parkların ve yeşil alanların kenti güzelleştirdiğini belirtmiştir.
Sonuç olarak, kentlerin kendisine özgü ve turistik çekiciliklere sahip özelliklerinin tespit edilerek ön plana çıkarılması ve turizme kazandırılması gerekmektedir. Bu bağlamda kentin imajını oluşturan varlıkların uluslararası ve yerel tanıtım organlarında etkin bir şekilde tanıtılması önem taşımaktadır. Kentlerin sahip olduğu yeşil alanlar, kentlerin turizm potansiyelini artırmaktadır. Turizmde gerçekleştirilecek bu yönde bir ürün çeşitlendirme; turizm hareketleri ve gelirlerinin tüm yıla yayılmasını sağlayacaktır. Tarihi, kültürel ve doğal kaynaklar ile açık yeşil alanların bir bütün olarak değerlendirilmesi, kentlerin turizm imajına katkı sağlamanın yanı sıra turizm açısından da bir rekabet üstünlüğü sağlayabilecektir.
KAYNAKÇA
1. AMERICAN PLANNING ASSOCIATION, 2007. How Cities Use Parks To Promote Tourism briefing paper file online Http://www.planning.org/cpf. [Son Erişim tarihi 07.01 2016]
2. CENTRAL PARK CONSERVANCY, 2016. Http://www.centralparknyc.org/ [Erişim tarihi: 12.04.2016].
3. CHAUDHRY, P., TEWARI, V. P., 2010. Role of Public Parks/Gardens in attracting Domestic Tourists: An Example from City Beautiful from India. Tourismos: An international multidisciplinary journal of tourism, 5(1): 101-109.
4. DENG, J., ARANO, K.G., PIERSKALLA, C., MCNEEL, J., 2010. Linking urban forests and urban tourism: a case of Savannah, Georgia. Tourism Analysis 15 (2); 167-181.
5. EUROPEAN COMMISSION, 2000. Towards quality urban tourism, integrated quality management (IQM) of urban tourist destinations. European Communities Publications, Brussels.
6. KARAGÜZEL, O., ORTAÇEŞME, V., ATİK, M., 2000. Planlama ve Uygulama Yönünden Antalya Kenti Yeşil Alanları Üzerinde Bir Araştırma. Akdeniz Üniversitesi Araştırma Fonu 98.01.0104.05 nolu Proje Sonuç Raporu, Antalya, 33 s.
7. KOÇAK, N., TANDOĞAN, G., 2008.Kent Turizmi Kapsamında Fuar ve Sergilerin İzmir Turizmine Etkileri: Expo Örneği. SOİD Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 5(2): 6-15.
8. MAJUMDAR, S., DENG, J., ZHANG, Y., PIERSKALLA, C., 2011. Using contingent valuation to estimate the willingness of tourists to pay for urban forests: A study in Savannah, Georgia file online Http://www.sciencedirect.com. [Erişim tarihi: 02.03.2016].
9. MANAVOĞLU, E., 2005. Konyaaltı Kentsel Alanında bir Yeşil Alan Sistem Önerisi Geliştirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Antalya, 163 s.
10. SAN FRANCISCO RECREATION AND PARKS, 2016. Http://sfrecpark.org/[Erişim tarihi: 12.04.2016].
11. SOYKAN, F., (2002). Kent turizminde son eğilimler, Avrupa‘dan örnekler ve İzmir. III. Ulusal Türkiye Turizmi Sempozyumu, s 181-198, 7-8 Kasım, İzmir.
12. ZEĞEREK, P., 2016. Yeşil Alanların Kent Turizmine Katkısının Antalya Örneğinde İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Antalya, 112 s.
Şekil 1. Eskişehir SAZOVA Bilim Sanat ve Kültür Parkı
Şekil 2. Central Park, New York
Şekil 3. Central Park gölet
Şekil 4. Potsdam, Berlin
Şekil 5. Englischer Garten, Münih
Şekil 6. The Grand Palace, Brüksel (http://iowafarmvacation.com/tourism-guide-belgium/)
Urban green spaces have an important role as another source of attraction. The open and green areas play an important role in the recognition of the city. The open and green areas play a role in the formation of a city, aesthetic value and identity, as well as the possibilities of urbanization. Green areas, which are an important balance element in urban design, are an indispensable element for sectors such as tourism that have a great contribution to the regional economy. Tourists also consider the presence and characteristics of the green area that the city has when determining their destinations.


