BİTKİSEL TASARIMIN KENT MAKROformUNA KATKISI

BİTKİSEL TASARIMIN KENT MAKROformUNA KATKISI
  Arş. Gör. Mert ÇAKIR
  13 Aralık 2017 Çarşamba

Araş. Gör. Mert ÇAKIR

Süleyman Demirel Üniversitesi

Mimarlık Fakültesi

Peyzaj Mimarlığı Bölümü

 

Araş. Gör. Büşra EZENCİ*

Doç. Dr. Mehmet TOPAY*

 

Hızlı nüfus artışı ve yoğun yapılaşmanın olduğu kentlerimizde binalar ve alt yapıların inşası sonucu yeşil alan miktarı azalmaktadır. Kentlerin eko-dengesinin bozulması ile kent halkının doğayla etkileşimi kısıtlı hale gelmektedir. Kentlerde yeşil alan miktarının azalması ile birlikte yağışların azalması, yağış rejiminin düzensizleşmesi ve yağmur sularının toprak tarafından emilmeyip beton yüzeylerde akışa geçmesi, sıcaklık artışı gibi bir takım negatif etkiler görülmektedir. Bu durumda doğadan aldığımız yeşili tekrar doğaya vermek için kentsel alanlarda yeşil alan miktarını arttırmak kaçınılmaz hale gelmiştir.

Yeşil alanlar kent ekolojisini olumlu yönde etkileme, habitat oluşturma, hava nemini dengeleme, iklimi düzenleme gibi birçok pozitif katkı sağlamakla birlikte kentlere kimlik de kazandırmaktadır. Yapı kitleleri ile ilişkili olarak yeşil alan tesis edilmesiyle birlikte günlük yaşamının büyük kısmını binalarda geçiren insanların yaşayacağı konforlu, sağlıklı, kaliteli yaşam alanları oluşturulmaktadır. Yeşil alanların fazla olduğu kentlerde yaşam kalitesinin yüksek olması ve kent halkının mutlu bir yaşam sürdürmesi sonucu üretkenliğin de artması beklenmektedir.

Akpınar ve Cankurt (2015) tarafından yapılan bir araştırma sonunda kişi başına düşen yeşil alan miktarı arttıkça, kalp krizi, doğal ölümler ve intihar olaylarının gerçekleşme oranı azaldığı belirlenmiştir. Bu bağlamda kişi başına düşen yeşil alan miktarının yüksek olduğu kentlerde daha mutlu insanların yaşadığı söylenebilir.

Yeşil alan standardı, kişi başına düşen yeşil alanların m² miktarı olarak, kent üzerindeki yeşil doku barındıran alanların tümünün, kentin genel nüfusuna bölünmesi biçiminde ifade edilmektedir (Aksoy, 2014). Daha önceden kişi başına 7 m² olan yeşil alan standardı, 02.09.1999 tarihinde yayınlanan 23804 sayılı "İmar Planı Yapılması ve Değişikliklerine Ait Esaslara Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik" ile yapılan değişiklik sonucunda, 10 m²ye çıkarılmıştır (Aksoy, 2014). Belediye ve mücavir alan dışındaki plan alanlarında ise, kişi başına düşen yeşil alan miktarı 14 m2 olarak belirlenmiştir.

Kentlerde kişi başına düşen yeşil alan miktarını arttırmak için yapılarla uyumlu farklı bitkisel tasarımlar geliştirilmiştir. Bu tasarımlar, kentsel alanlarda çokça bulunan dikey yüzeyleri yeşillendirmek amacıyla tasarlanan "Dikey Bahçeler" ve yine kentsel mekânlarda mevcut çatıları yeşil alan olarak kazanmamıza izin veren "Çatı Bahçeleri"dir.

Kentlerde kişi başına düşen yeşil alan miktarının yanı sıra işlevsel ve estetik özelliklere sahip olmaları beklenmektedir. Bu nedenle kentsel yeşil alanlarda kullanılan bitkisel materyallerin özelliklerine göre doğru şekilde kullanımları son derece önem arz etmektedir. Birer sanatkâr olan peyzaj mimarları yeşil alan tesisinde kullanacağı bitkileri gelişigüzel değil, bir takım kriterleri göz önünde bulundurarak seçmelidir. Bu noktada bir tasarım bilim ve sanatı olan bitkisel tasarım devreye girmektedir.

 

BİTKİSEL TASARIM NEDİR?

 

Hem estetik hem de fonksiyonel bitkilendirme için gerekli olan bitkilerin seçimi ve kompozisyon oluşturma işlemidir. İnsan ile doğa ve sanat ile bilim arasında doğru, etkili ve devamlı bir ilişki kurma işlemidir.

Bitkisel tasarımın ilk amacı mekâna işlevsel olarak katkıda bulunmak ve bu şekilde kullanıcıların isteklerine cevap verebilmektir. Bitkisel tasarım sayesinde bitki toplulukları tanınır ve yaban hayatı için iyi bir yaşam ortamı temin edilir. Yeni vejetasyonlar oluşturulmasını sağlayarak, doğa ile insan arasındaki dengenin sağlanmasına yardımcı olur (Erduran Nemutlu, 2013).

Bitkiler kullanıldıkları kentlere estetik ve ferah bir atmosfer getirmenin yanı sıra ekosisteme de katkıda bulunmaktadırlar. Bitkilendirme sayesinde hava kirliliği, gürültü kirliliği, sel baskınları, aşırı sıcaklık, erozyon gibi olayların etkisi azaltılmaktadır. Isıyı emip tekrar atmosfere veren sert zeminler kentlerin daha sıcak olmasını sağlamaktadır. Bitkisel tasarım yapılmış ve çıplak yüzeyler arasındaki bu sıcaklık farkları çok belirgin düzeylerde olabilip, insanların yaşam konforunu bozabilmektedir. Bu etkiyi ortadan kaldırmanın en akılcı çözümü ise bitkisel tasarımdır.

 

BİTKİSEL TASARIMIN AMAÇLARI

 

Bitkisel tasarım temel olarak fonksiyonel, estetik ve ekolojik olmak üzere üç önemli amaca hizmet etmektedir. Bitkisel tasarımda başarının en önemli ölçütü bu üç hususun ne derecede gerçekleştirildiği ile ilgilidir ve bu üç husus kesinlikle birbiriyle bağımlıdır (Ayaşlıgil, 2005). Her tasarım alanında ihtiyaca bağlı olarak bu üç hususun önem derecesi değişebilmektedir. Fakat fonksiyonel olarak kullanılacak bir bitkinin estetik ve ekolojik özellikleri de görmezden gelinemez. Bu amaçların en önemlilerinden birisi estetik görüntüyü yakalamaktır. Bitkisel tasarım estetik açıdan; yapısal elemanların sert hatlarını yumuşatarak, mevcut bitki örtüsündeki tahripleri onararak, görsel güzelliği arttırarak ve göze hoş gelen, estetik, çekici alanlar yaratarak yapıların çevreye entegre edilmesini sağlar (Erduran Nemutlu, 2013).

Bitkiler mekana estetik değer sağlamasının yanı sıra ekolojik, ekonomik, sosyal ve fonksiyonel katkılar da sağlamaktadır. Örneğin bitkiler ile kaplanmış yüzeyler suyun yüzeysel akışa geçmesini önleyerek yağış ile alınan suyun büyük kısmını bünyesine çekerek su ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Ayrıca bitkiler ortamdaki toz partiküllerini tutarak kentleri daha yaşanabilir hale getirmektedir. Özellikle hava kirliliğine dayanıklı bitkilerin kullanımı kentlerin hava kirliliği problemi çözülebilmektedir. Sınır, engel ve perde oluşturmada faydalanılan bitkiler yapısal elemanların sert hatlarını da yumuşatabilmektedir. Sosyal olarak ise birey ve toplum üzerinde fiziksel ve ruhsal açıdan pozitif etkiler bırakmaktadır.

Bitkisel tasarımda uygun bitki türü seçimi konusunda dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlar; tasarımda estetik ve işlevsel kullanımlar açısından uygun biçim seçimi, bu biçime uygun bitki türünün seçimi ve bu biçimde gelişmeye uygun ekolojik koşulların sağlanmasıdır (Erduran Nemutlu, 2013). Bu sebeple kent içi bitkilendirme çalışmalarında kullanılacak bitkilerin kök yapısı, tepe çapı, boyu, koku yayma durumu gibi özellikleri iyi bilinmelidir.

İşlevine uygun olmayan, bakımı yapılmayan ve ekolojik özelliklere uygun yapılmayan tasarımlar sonucunda istenmeyen sonuçlar elde edilebilir ve ayrıca zaman, emek ve ekonomik kayıplar yaşanabilmektedir. Bu sebeple bitkilerin ekolojik istekleri ve işlevleri iyi bilinmelidir.

 

 

KAYNAKLAR

Akpınar, A ve Cankurt, M. (2015). Türkiyede Kişi Başına Düşen Yeşilalan Miktarı ile Ölüm Oranı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 12(2) : 101 - 107.

 Aksoy, Y. (2014). Türkiyede Yeşil Alanlarla İlgili Yasal Düzenlemeler, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 26(2): 1-20.

Ayaşlıgil, Y. (2005). İ.Ü. Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Bitki Kullanımı Ders Notları.

Erduran Nemutlu, F. (2013). Bitisel Tasarım Ders Notları-1, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (basılmamış ders notu).

 

 

The green areas provide many positive contributions such as positive impact on urban ecology, habitat formation, balancing of air humidity and climate regulation, as well as acquiring urban identity. By establishing a green space in connection with the structural masses, comfortable, healthy and quality living spaces are created for the people who spend most of their daily life in the buildings. It is expected that the living quality is high in the cities where the green areas are abundant and the increase productivity of the city people by living happier.

 


Paylaş: