Dr. Talat ŞENTÜRK
20 Haziran 2013 Perşembe
20 Haziran 2013 Perşembe
GİRİŞ
Türk tarımında son yıllarda önemli gelişmeler olmuştur. 2002 yılında yaklaşık 24 milyar $ tarımsal GSYH ile dünyada 11'nci sırada olan ülkemiz, 2011 yılında 62,7 milyar $ tarımsal GSYH ile dünyada 7'nci sıraya, AB ülkeleri içerisinde ise 4'ncü sıradan 1'nci sıraya yükselmiştir. 2002 yılında 4 milyar $ olan tarımsal ihracatımız, 2012 yılında 16 milyar $ olmuştur. Türk tarımı son 10 yılın 8 yılını büyüme ile kapatmıştır. Tarım ürünlerinde üretim, tüketim ve ticaret dengeleri hızlı bir şekilde değişmektedir.
Petrol fiyatlarındaki değişim, enerji tarımındaki gelişmeler, nüfus artışı, küresel ısınma, tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve finansal piyasalardaki dalgalanmalar tarımı önemli oranda etkilemektedir. Nitekim 2007 ve 2008 yıllarında yaşanan kuraklık ve gıda krizi nedeniyle önemli sıkıntılar oluşmuş ve buğdayın tonu 150 dolardan 450 dolar seviyesine çıkmıştır. Bu durum bizim tarımsal üretimde her zaman dikkatli olmamızı gerektirmektedir.
Canlıların yaşamını devam ettirebilmeleri için birincil ihtiyaç kaynakları bitkisel ve hayvansal gıdalardır. Bunlar içinde de özellikle bitkiler tüm canlıların en temel besin kaynağıdır. Dünya nüfusu 1950'li yıllarda 2,5 milyar iken, günümüzde 7 milyara ulaşmış ve 2050 yılında ise 9 milyar olması beklenmektedir. Buna bağlı olarak artan nüfusun ihtiyaçlarını karşılamak için daha fazla üretime ihtiyaç duyulmaktadır. Bu da en başta bitkisel üretimin artırılması ile mümkündür. Bitkisel üretim denince sadece herhangi bir bitki yetiştirmek değil, kaliteli beslenmeyi sağlayacak şekilde, yeteri kadar ve doğru şekilde üretim yapmak akla gelmektedir.
Dünyada 2050’li yıllarda gıda güvenliğinin oluşabilmesi için, bugün ki üretimin yaklaşık 2 katı tarımsal üretime ihtiyaç duyulacaktır. Daha fazla tarımsal üretim yapabilmenin en temel şartlarından birisi tarım alanlarını genişletmek olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak tarımsal üretimin ana girdisi olan tarım arazilerini daha fazla arttırmak mümkün olamayacağına göre, tarım topraklarını korumak ve sürdürülebilir bir şekilde işletmek, birim alandan daha fazla ürün almak zorundayız.
ÜLKEMİZDE BİTKİSEL ÜRETİM
Türkiye’de 2011 yılı verilerine göre, 19,6 milyon hektar alanda toplam 106 milyon ton bitkisel üretim yapılmıştır. Son 10 yılda tarımsal üretim alanları yüzde 9 azalırken, üretim miktarı yüzde 7,3 artmıştır. Bu durum son on yılda uygulanan tarımsal destekleme ve dönüşüm politikalarının bir sonucu olarak, birim alandan daha yüksek verim almayı sağlayan çeşitlerin ve yeni tekniklerin kullanıldığını göstermektedir.
Tarım sektörünün son on yılı incelendiğinde; tarımsal destekleme miktarı 2002 yılında 1,86 milyar TL iken 2012 yılında 3,1 kat artarak 7,7 milyar TL'ye ulaşmıştır. 52 kalemde yeni destek uygulaması başlatılmıştır. Tarımsal kredi faiz oranları yüzde 59'dan yüzde 0-7,5 aralığına çekilmiş; 2002 yılında 550 bin çiftçiye 529 milyon TL kredi kullandırılırken, bu rakam 2012 yılında 1,1 milyon çiftçiye ve 23 milyar TL’ye yükselmiştir. Artan desteklerin bir sonucu olarak ülkemizde sertifikalı tohum üretim miktarı aynı dönemde 3,4 kat artarak 145 bin tondan 645 bin tona, sertifikalı fidan sayısı 19 kat artarak 4 milyondan 81 milyona çıkmıştır. Organik bitkisel üretim 2002 yılında 150 üründe 310 bin ton iken, 2011 yılında 225 üründe 1,6 milyon tona çıkmıştır. 2007 yılından itibaren uygulamaya konulan İyi Tarım Uygulamaları kapsamında da 49 ilde 3042 üreticide 500 bin dekar alanda ulaşmıştır. Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli 2010 yılından itibaren 17 üründe uygulanmaya başlanmıştır. Arazi toplulaştırma ve yeni alanların sulamaya açılması kapsamında 2023 yılında 14 milyon hektar alanın toplulaştırılması ve 8,5 milyon hektar alanın sulanması hedeflenmektedir. Son on yıldaki tarım alanları ve üretim miktarlarındaki değişimi, bazı önemli ürünlerin üretim miktarları, bitkisel üretimde son on yıldaki gelişim ve değişimler aşağıda verilmiştir.KENTLEŞME VE PEYZAJ
Büyük sermaye ve üretim grupları, üretim faaliyetleri sırasında karlılığı ekolojik dengenin bozulmasından çok daha öncelikli hale getirmişlerdir. Günümüzde tarımsal ve endüstriyel üretim yapılırken çevreye karşı hassasiyet azalmıştır. Bu durum ekolojik dengeyi bozmakla beraber hayatın devamlılığını da tehdit etmektedir. İnsanoğlu beslenme ihtiyacı için üretim yaparken, asıl ihtiyacı olana hayatın devamlılığını riske atarak büyük bir ikilem yaşamaktadır.
Günümüzde kırsaldan şehre artan göç sonucunda şehirleşme çevre sorunlarını da beraberinde getirmiştir. Öyle ki ülkemiz nüfusunun 1927 yılında yüzde 24,2'si şehirlerde yaşarken, bu oran 1990'da yüzde 59, 2011'de ise 76,8’e ulaşmıştır. Bitkisel üretimi artırarak insanların gıda, giyim, sağlık gibi ihtiyaçlarını karşılamanın yanında, tarımın sürekliliğini sağlayarak kırsalda ve şehirlerde ekolojik dengeyi gözetmemiz gerekmektedir. İnsanoğlunun şehir hayatına uyum sağlayabilmesi için yeteri kadar yeşil alanların planlanması da gerekmektedir. Bu kapsamda yeşil alanlarda kullanılan süs bitkilerinin ülkemizde üretim alanı, ticareti ve üretim miktarı her geçen gün artmaktadır. Süs bitkileri üretim alanı, 2007 yılında 2.211 hektar iken, her yıl sürekli bir artış göstererek 2011 yılında 6.145 hektar olmuştur. 2011 yılı itibariyle, toplam süs bitkileri ihracatının yüzde 36’sını kesme çiçekler, yüzde 52’sini canlı bitkiler (iç ve dış mekân bitkileri), yüzde 9’unu çelenk ve yosunlar, yüzde 3’ünü çiçek soğanları oluşturmaktadır. Çizelge 8’de ürün gruplarına göre süs bitkileri ihracatı verilmiştir. Süs bitkileri ihracatında en önemli kısmını kesme çiçekler oluşturmaktadır. Bu grubun içinde en önemli ihraç kalemi karanfil ve gerberadır. Diğer kesme çiçekler arasında gypsophilla, lilium, krizantem, ranunculus, lisianthus gibi türlerin de ihracatı önem kazanmaya başlamıştır. Ülkemizin daha yaşanabilir ve daha temiz olması için çevreye karşı duyarlı olmamız gerektiği bilinen bir gerçektir. Bunu ve şehirlerimizin daha yaşanılabilir halde büyümesini sağlayabilmek için süs bitkilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Gelecekte bu ihtiyacın giderek artması kaçınılmazdır.
Sürdürülebilir tarım, sürdürülebilir hayatın güvencesidir, sürdürülebilir tarımın güvencesi ise bozulmamış ekolojik dengeyi hesaba katma zorunluluğunu ortaya çıkarır. Hayatın devam etmesi için ekolojik dengenin de hesaba katılması gerekmektedir. Temiz ve güzel bir çevre, yeşilin dinlendirici etkisi en az hayatın devamı kadar önemlidir.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Küresel rekabette, Türkiye’deki ürünlerini dünya çapında markalar haline getirme eğiliminde olan en önemli sektörler tarım ve tarıma dayalı sektörlerdir. Tarımın yapısal sorunlarıyla mücadele kapsamında 2023 yılına kadar 14 milyon hektar arazinin toplulaştırması, 8,5 milyon hektar alanın sulu tarıma açılması, tarımsal GSYİH değerinin 62,7 milyar dolardan 150 milyar dolara ve tarımsal ihracatın 16 milyar dolardan 40 milyar dolara yükseltilmesi hedeflenmiştir. Ayrıca arazi parçalanmasının önlenmesine yönelik miras hukukunda değişikliklerin yapılması çalışmaları son aşamaya getirilmiştir.
Türkiye 186 ülkeye 1536 çeşit tarımsal ürün ihraç etmektedir. Hem tarım ihracatı hem de tarımsal ticaret hacmi toplamı son 5 yılda yüzde 250 artmıştır. Ülkemizin sahip olduğu bitkisel üretim potansiyeli yanında, çevre sağlığı ve yüksek ekonomi değeri göz önüne alındığında, önümüzdeki yıllarda bitkisel üretimini ve dış ticaretini daha da geliştirmemiz gerekmektedir. Özellikle biyolojik zenginliğimiz ve bu zenginlik içerisinde yer alan endemik bitkilerin süs bitkisi olarak değerlendirilmesi imkanı, bize önemli fırsatlar sunmaktadır. Bu fırsatlardan yararlanmak, bize özgü bitkileri süs bitkisi olarak üretmek ve kullanmak, sektörün gelişimi için son derece önemlidir.
Tüm okuyucularıma güzel bir çevrede, lezzet alarak yaşanılan günler diliyorum…


