Doğunun Zirvesinde Bir Bas¸arı Hikayesi: ATAHobi Bahçesi

Doğunun Zirvesinde Bir Bas¸arı Hikayesi: ATAHobi Bahçesi
  Prof. Dr. Hasan Yılmaz
  28 Kasım 2019 Perşembe

Dogˆunun Zirvesinde Bir Bas¸arı Hikayesi: ATAHobi Bahçesi

Giris¸  

Hobi bahçesi tarihi gelis¸imi

Sanayi devriminden bu yana artan kent nüfusları kentsel yes¸il alanlar üzerinde oldukça fazla baskı kurmus¸ ve kitle yes¸il alanların azalmasında büyük rol oynamıs¸tır (Aliagˆaogˆlu ve Alevkayalı 2017). Bu gelis¸meler sonucunda kentlerde yas¸amlarını sürdüren insanların yes¸il alanlara olan ilgisi artmıs¸ ve kırsal / rekreatif aktiviteleri gerçekles¸tirecek alanlara ihtiyaç duymaya bas¸lamıs¸lardır. Bu nedenlerden dolayı kentlerde hem halkın yes¸il alan ihtiyacını gidermek hem de psikolojik ve fizyolojik açıdan halka rahatlama olanagˆı sagˆlayacak mekanlar ins¸a edilmelidir (Adevi and Martensson 2013).

Hobi Bahçeleri, daha çok kentin yakınında kurulan, ekonomik gelir beklemeden insanların serbest zamanlarında ugˆras¸ verdikleri, sebze, çiçek ve meyve üretimi yapılan, büyüklükleri genelde 100 m2 civarında olan alanlardır. Hobi Bahçeleri bir yönetim tarafından kontrol edilen, belirli kuralları olan, daha çok yaz aylarında kullanılan degˆis¸ik amaçlara hizmet veren bahçelerdir. Kentin stresli ortamından uzaklas¸arak, dogˆa ile bas¸bas¸a kalma istegˆi, artan rekreasyonel talepler, topragˆı tanıma istegˆi, üretimin insanlara sagˆladıgˆı haz, bitkinin yas¸am seyrini izleme istegˆi gibi birçok nedenlerle bu bahçelere yogˆun talep yas¸anmaktadır.

Kentsel yes¸il alanlardan birisi olan hobi bahçelerinin dünya genelinde geçmis¸i oldukça eskileri dayanmaktadır. I·s¸çi sınıfının beslenme ve barınma s¸artlarının iyiles¸tirilmesi ile bas¸layan bahçeler özellikle Kuzey Avrupa kentlerinde oldukça yagˆındır. Hobi bahçeleri 18. yy’ da ortaya çıkmıs¸ ülkemizde ise 20. yy sonlarında kurulmus¸tur. Dünyadaki ilk örnek I·ngiltere’de (Aliagˆaogˆlu ve Alevkayalı 2017); Türkiye`deki ilk örnek ise Bursa’da uygulanmıs¸tır (Yılmaz vd. 2006). Hobi bahçelerinin ülkemizde ve yurtdıs¸ında farklı isimleri bulunmaktadır. Yurtdıs¸ında ; Allotment Garden, Hobby Garden, Street Garden, Community Garden gibi isimler alırken (Yılmaz ve Mutlu, 2017), ülkemizde ise; Küçük Bahçe, Halk Bahçesi, Kent Bahçesi, Hobi Bahçesi, Kent Küçük Bahçesi/Parkı olmak üzere farklı isimler almıs¸tır (Kılıç 1995).

2- Hobi Bahçeleri Planlamasının Önemi

Yapay kentsel mekanlar insanların her geçen gün dogˆadan uzaklas¸masına neden olmus¸, artan çevre sorunlarına bagˆlı olarak kentsel mekanlarda dogˆaya özlemi giderici yeni arayıs¸lar hız kazanmıs¸tır. Nüfusun neredeyse Yüzde 80’i kentsel mekanlarda yas¸ıyor olması bir çok fonksiyonu yerine getiren kentsel açık alanların yapılas¸maya dönüs¸mesini kaçınılmaz kılmaktadır. Küçük kentsel yerles¸imlerde kent ile kırsal yas¸antının bagˆlantı noktalarında tarımsal alanlar digˆer açık yes¸il alanlarla birles¸erek, kentin ekolojik katkıları yanı sıra, estetik, sosyo-psikolojik ve ekonomik bir çok yararlar sagˆlamaktadır. Bu gibi yerles¸im alanlarında açık-yes¸il alan özlemi giderek artmaktadır. Toprakla bir s¸ekilde kopmak stemeyen kent insanı fırsatları ölçegˆinde bazen küçücük bir alanda bazen balkonunda, çatısında çogˆu kez de evinin içinde yes¸il özlemini giderici uygulamalara gitmektedir. Sadece canlı materyalde degˆil, iç mimaride kırsal yas¸antı izlerini yakalama ugˆras¸ları eskiye olan özlemin getirdigˆi psikolojik bir yaklas¸ım olarak ortaya çıkmaktadır. Nitekim Tapur (2018)’e göre bu alanlar bir nevi rahatlama bahçeleridir.

Bu durum kent içinde veya yakınında hobi bahçeleri olus¸turulması fikrini desteklemis¸ ve tüm dünyada bu yönde degˆis¸ik ölçeklerde hobi bahçeleri olus¸turulmaya bas¸lanmıs¸tır. Avrupa’da gelis¸en sanayi devrimine bagˆlı olarak kökeni daha eskilere dayanan hobi bahçeleri ülkemizde son yıllarda sayıları artmaktadır.

Kentin stresli ortamından belirli sürelerde uzaklas¸arak, toprakla tanıs¸ıp dogˆa ile bas¸ bas¸a kalma istegˆi hobi bahçelerine olan ilgiyi artırmaktadır. Nitekim, hobi bahçelerinde olus¸acak bitki örtüsünün ve agˆaçlık alanların kullanıcılar için sosyal ve çevresel faydaları bulunmakta olup, yas¸am standartlarını arttırmaktadır ( Ng et al. 2012; Srivanit and Hakao 2013; Middel et al. 2015; Lin et al. 2015).

Hobi bahçeleri daha çok ekonomik gelir kaygısından çok, serbest zaman geçirerek, kolay üretilebilen sebze, çiçek veya agˆaç türlerinin kullanıldıgˆı, kentin yogˆun yas¸amından bir kaçıs¸ alanıdır. Kis¸ilerin bu bahçelere olan talebini bir çok faktör etkilemektedir. Geçmis¸inde toprakla ugˆras¸ı yapan insanların bu özlemini giderici, anılarını kısmen de olsa yas¸atabilecegˆi yerler olması yanı sıra yeni bir yas¸am tarzı olarak, merak ve dogˆa ilgisi de bu bahçeleri kullanma istegˆine neden olabilmektedir. S¸üphesiz kis¸inin yalnız kalma istegˆi ile, kendine ait bir mekana sahip olma fırsatı da insanları bu bahçeleri tercih etmeye yöneltmektedir. Hobi bahçeleri bulundukları alanlara ekolojik, ekonomik, estetik, rekreasyonel fırsatlar ve sosyo-psikolojik bir çok yararlar sagˆlamaktadır.

Hobi bahçeleri kentsel mekanlarda tarım topraklarının korunması ile ekosistemin devamlılıgˆı, açık yes¸il alan düzenlemeleri ile biyoklimatik konfor sagˆlama, oksijen üretme, nem sagˆlama, ıs¸ık yansımalarını önüne geçme, yaban hayatına katkı sagˆlama, toz tutma, rüzgar kontrolü ve yönlendirilmesi gibi birçok ekolojik görevi üstlenirler. Kentsel mekanlarda digˆer açık yes¸il alanlar gibi leke olarak yayılmaları yes¸il kalp görevini üstlenirler. 

Arsa degˆerinin korunması, çevre ve yakın tas¸ınmazların fiyatlarının artması, bahçe sakinlerinin özellikle yazlık sebze htiyaçlarının kars¸ılanması ile elde ettikleri fayda, uzak piknik alanlarına gitmeyip bu ihtiyaçlarının bahçelerinde gidermeleri ile araçlarından sagˆladıkları yakıt tasarrufu, alanı kiralamak için yerel yönetimlerin gelir sagˆlamaları, bu sektör için ilgili fidan üreticileri ve alet ekipman satıcılarının ek gelir elde edilmesi gibi ekonomik faydalar sagˆlamaktadırlar.

Kentsel mekan ve yakın çevrelerinde ürün desenleri, mevsimsel tarımsal alandaki degˆis¸imler, bu alanlarda bahçe içinde ve çevresinde yapılan her türlü peyzaj düzenlemeleri, farklı yas¸am kültürlerinin olus¸turdugˆu bahçe içi düzenlemelerle alanın estetik degˆerini artırırlar. Bas¸ta kırsal mekanda zaman geçirme, piknik yapma alan içinde ve yakın çevresinde gezinti gibi bir çok rekreasyonel fırsatları gerçekles¸tirilen bu alanlar kis¸ilerin ruhsal ve fiziki yenilenmelerine imkan verirler.

Toplumun farklı meslek disiplinleri, farklı toplumsal statüdeki ve farklı kültürdeki insanların bir araya gelmesi ile yeni yas¸am alıs¸kanlıkları elde etme, yeni bir sosyal çevre yakalama fırsatı sunmaktadır. Toprakla ugˆras¸arak zorlu kentsel yas¸amın stresinden kurtulma fırsatı sunan bu bahçeler insanı ruhen ve bedenen zinde tutmasına yardımcı olmaktadır. Her gün soframızda bulunan ve nasıl üretildikleri konusunda belki de çogˆumuzun haberdar olmadıgˆı bir ugˆras¸ın içinde bulunan tarım sektörü çalıs¸anlarını anlama ve emeklerine saygı duymamızı sagˆlamaktadır. Bir ürünün tohumunu veya fidesini toprakla bulus¸turup, gelis¸imi izlemek, tatlı bir ugˆras¸ vererek topragˆı çapalamak, sulamak, bitkileri budamak, seyreltmek gibi bakım is¸lemleri sorumluluk duygusunun gelis¸mesine katkı sagˆlamaktadır. Bir kısmı belki ilk kez bir tarımsal ugˆras¸ın içine girerek, yetis¸tirdigˆi ürünün hasadını görmesi ekonomik gelirden çok kis¸ilere vermis¸ oldugˆu bas¸arı hissi ve olus¸turdugˆu ruhsal haz hobi sakinlerini mutlu etmektedir. Koms¸u parsellerle ürün kalitesi ve verimi konusunda çogˆu kez tatlı bir rekabetin olus¸ması da insanları günlük yas¸amlarında zoru bas¸arma konusunda is¸ verimini de etkileyebilecegˆi düs¸ünülmektedir. S¸üphesiz paylas¸ma, sohbet, bahçe ziyaretleri, yeni insanlarla tanıs¸ma sosyalles¸me ve koms¸uluk ilis¸kileri ile toplumda ortak yas¸ama kültürünün gelis¸mesine katkı sagˆlaması bakımından hobi bahçelerinin önemi büyüktür. Bahçe sakinleri bu bahçeler sayesinde aileleri ile daha çok zaman geçirme fırsatını yakalamakta, özellikle hafta sonlarında ve digˆer serbest zamanlarında insanların sıradan alıs¸kanlıklarının olumlu yönde degˆis¸erek bahçede olma istegˆini artırmaktadır. Aileleri alıs¸veris¸ merkezli hafta sonu aktivitelerinden kurtararak, açık ve temiz bir ortamda hep beraber güzel zaman geçirerek aile bagˆlarını güçlendirmektedir. Özellikle gençlerin bu bahçelerde günlük yas¸antımızı esir alan teknolojiden uzak bu ortamlarda aileleri ile zaman geçirmesi çevre ve dogˆa bilincinin gelis¸mesine katkı sagˆlamaktadır. Ülkemiz nüfusunun yüzde 80'e yakını ketlerde yas¸aması nedeni ile kent insanın özlem duydugˆu sakin, müstakil, bahçeli bir evde yas¸ama arzusuna sahiptir. Yüksek katlı, beton bloklarda yas¸amak zorunda kalan köyden göç eden kis¸iler kırsal yas¸antısında özlem duydugˆu ugˆras¸ılarını yürütme özlemi duymaktadır. Bu bahçeler kent insanına bir bahçeye sahip olma fırsatını sunması bakımından nemlidir. Toprak kis¸ilerin ruh sagˆlıgˆını olumlu etkiler, toprak negatif enerjiyi alarak, herkese istedigˆinin fazlasını veren bir anadır.

3- ATAHobi Bahçesi planlama süreci

Atatürk üniversitesi Hobi Bahçeleri (ATAHobi) 2011 yılında planlanarak, rektörlük destegˆi ihalesi yapılarak uygulamaya geçirilmis¸tir. Projesi ve uygulaması Prof.Dr. Hasan Yılmaz tarafından yapılan bahçeler, bölgemizin ilk hobi bahçeleri olma özelligˆi tas¸ımaktadır.

Bahçe alanının belirlenmesinde;

  • Mülkiyet durumu
  • Yerles¸keye yakınlık/ eris¸ilebilirlik
  • Temiz ve yeterli su kaynaklarına sahip olması
  • Hava ve toprak kirliligˆinden uzak olması
  • Alanın topogˆrafik s¸artlarının uygunlugˆu
  • Büyümeye fırsat veren rezerv alana sahip olması
  • Güvenli ve kontrollü bir alana sahip olması
  • Yönetilebilir ve kontrol edilebilir büyüklükte olması
  • Dogˆal vejetasyona sahip olması gibi kriterlere dikkat edilmis¸tir.

 

Bu kriterleri yerine getirmesi açısından en uygun alan olarak, Erzurum kenti batı giris¸inde Atatürk Üniversitesi mülkiyetinde olan ve herhangi bir kullanım içermeyen Ata Botanik Bahçesi sınırları içinde, etrafı çevrilidir. Öncelikle alan içi ve yakın çevresinin sörvey çalıs¸maları yapılmıs¸, alanın iklim ve toprak verileri, mevcut bitki örtüsü, egˆim durumu, su kaynakları analiz edilmis¸tir. Hedef kitle olan alanı kullanıcı özellikleri göz önüne alınması yanı sıra özellikle yurt dıs¸ında bazı hobi bahçeleri incelenerek tasarım kararları olus¸turulmus¸tur. Tasarım ilkeleri arasında öne çıkan kararlar;

  • Yakın koms¸u ilis¸kisi sagˆlama
  • Kırsal yas¸antı izlerini olabildigˆince yerine getirme
  • Yapay malzeme kullanımından uzak durma
  • Ekolojik üretim sagˆlama
  • Güvenli mekanlar olus¸turma
  • Sürdürülebilirlik, izleme ve kontrol
  • Kent ve bölgeye bir fikir veya model olus¸turma sayılabilir.

 

Alanın avan projeleri hazırlanmasında gelecek yıllarda da gelis¸im ve digˆer olası alan kullanımları göz önüne alınarak alandan optimum yararlanacak s¸ekilde bir tasarım ve uygulamaya gidilmis¸tir.

4- ATAHobi Bahçesi uygulama süreci

ATAHOBI· Bahçeleri 2011 yılında I. Etap yapımına 96 adet ile bas¸lanılmıs¸tır. Alandan en uygun olarak yararlanmak, mevcut yetis¸kin bitki dokusuna zarar vermemek, bakım, kontrol ile güvenlik sagˆlama ve özellikle de koms¸uluk ilis¸kilerinin gelis¸ime katkı sagˆlamak amacı ile parseller birbirine bitis¸ik nizamda yapılmıs¸tır. Her bir parsel 24 hobi bahçesinden olus¸an, 4 ayrı parsel birbirine paralel olacak s¸ekilde dogˆu ve batı yönünde planlanmıs¸tır.

I·lk bahçe dagˆıtımı sırasında sadece bahçe sınırları belli olup, donatılar (kameriye, çit, sulama sistemleri vb.) sezon sonuna dogˆru tamamlanmıs¸tır. Bas¸langıçta ilk dagˆıtıma çıkan 96 parselin tamamı talep görmemis¸, bahçe altyapısı tamamlanıp, proje donatıları olus¸turulduktan sonra alana büyük talep yas¸anmıs¸tır. Bunun sonucu her yıl yeni etaplar bahçeye proje dahilinde eklenerek sayı 148’e çıkarılmıs¸tır. Bu süreç içinde en güzel bahçe yarıs¸maları yapılmıs¸tır.

2017 yılında ise artan talep kars¸ısında Atatürk Üniversitesi Rektörlügˆü tarafından II. etap çalıs¸maları bas¸latılmıs¸ olup, bugün alandaki hobi bahçesi sayısı 400’e çıkarılmıs¸tır. 

Kullanılan canlı ve cansız yapı malzemelerinin dogˆal olmasına dikkat edilmis¸tir. Alan tesviye is¸lemleri sırasında da topografik yapıya fazla müdahale edilmeden, çevredeki kırsal peyzaj dokusunu bozmadan ve bu peyzaj karakterini gizlemeden mevsimsel degˆis¸imleri izleyecek s¸ekilde uygulamalara gidilmis¸tir. Bahçenin tasarımında öncelikli olarak bahçeyi kullanması hedeflenen akademik kadronun kırsal yas¸antı izlerini bahçe alanında hissetmeleri için mekan konforu (bahçe büyüklükleri, kameriye büyüklük ve donatıları, digˆer yapısal donatıların sayı ve büyüklükleri, malzeme seçimleri, çit, wc, dös¸eme vb) göz ardı edilmeye çalıs¸ılmıs¸tır. Özellikle alanda hizmet binası, güvenlik sistemleri ve wc dıs¸ında elektrik sistemlerine yer verilmemis¸tir. Tüm alanda (hizmet binası, kameriye, bahçe çiti, kus¸atma elemanı vb.) ahs¸ap materyal seçimine dikkat edilmis¸tir.

 Alanın etrafı görsel kaliteyi artırmaya yönelik ahs¸ap çitlerle çevrelenmis¸tir. Ayrıca ara parsellerde ulas¸ım otoparklardan yaya olarak yapılarak, ara patika yollarda kırsal yas¸antı izleri yakalamaya çalıs¸ılmıs¸tır. Meyve agˆaçlı bitkisel tasarımlar yapılarak tarımsal alan karakteri artırılmaya çalıs¸ılmıs¸tır. Otoparkalar belirli bir alanda tutularak bahçeye eris¸im için az da olsa yürüme gerekliligˆi kırsal yas¸antıya atıfta bulunulmaya çalıs¸ılmıs¸tır. Sosyalles¸meye katkı sagˆlaması ve koms¸uluk ile paylas¸ımına artırılmasına yönelik bahçeler bitis¸ik nizamda yapılmıs¸tır.

Proje bas¸langıcında ; konu hakkındaki deneyimlerinin azlıgˆı, akademik personelin bahçe kullanımı konusundaki deneyim sizlikleri ve belirsizligˆi, kontrolün ve alan yönetimin nasıl yapılacagˆı gibi birçok bilinmeyenin oldugˆu, bununla beraber heyecan uyandıran bir süreç yas¸anmıs¸tır.

Her bir bahçe yaklas¸ık 90 m2 (8x11m) olup, bahçe içerisinde 4 m2 ahs¸ap kameriyelere yer verilmis¸tir. Her bir bahçe alanı ahs¸ap çitlerle çevrelenmis¸tir. Olumsuz iklim s¸artlarından korunmak amacı ile etrafı s¸effah malzeme ile çevrelenmis¸tir. I·çerisinde malzeme koyma sandıgˆı ve ahs¸ap oturaklar bulunmaktadır. Alan içinde; çim alanlar, üretim alanları ve sürekli bir su kaynagˆı temini için su kuyusu açılarak 50 tonluk bir su deposu yapılmıs¸tır.

Hobi bahçeleri içinde otoparklar, ara yürüme yolları, 100 m2 sosyal tesis, wc, kamera sistemleri, sınırlama elemanlarına yer verilmis¸tir. Alandaki ana güzergahlar ve otoparkların ilk asfaltlanması 2015 yılında yapılmıs¸tır.

Kırsal yas¸antıya vurgu amacı ile bas¸langıçta aydınlatmanın yer verilmemesi plan kararı olmakla beraber bu konuda artan talepler ve kullanıcı yogˆunlugˆu kısmi aydınlatmayı zorunlu duruma getirmis¸ ve alan bu yıl aydınlatılmaya bas¸lanılmıs¸tır.

Bahçelere ögˆretim üyeleri tarafından her yıl artan oranda yogˆun bir talep yas¸anmaktadır.. Bas¸langıçta tüm bas¸vurular ve bahçelerin konumları komisyon huzurunda kura ile belirlenmis¸tir. Bu kurul bahçe tahsisini; akademik kariyer, bas¸vuru sırası, çalıs¸ma yılı gibi kriterlere göre belirlenmis¸tir. Bahçelerin yönetimi her bir üniteden (5 parsel) birer temsilci tarafından olus¸turulan kurul tarafından yapılmıs¸tır. Bugün bahçenin bakım ve kontrolü botanik bahçesi yönetimi tarafından yürütülmektedir. Bahçe ulusal ve yerel basın tarafından oldukça ilgi görmektedir. Bu bahçe ile aynı zamanda bas¸ta Erzurum kenti olmak üzere bölgemizdeki tüm kamu ve özel kurulus¸lara örnek olması ve yeni bahçeler olus¸turulmasını tes¸vik etmesi hedeflenmis¸ olup, bu anlamda bir demosrastyon görevini de üstlenmis¸tir. Nitekim 2019 yılında Erzurum kentinde 2 ayrı noktada daha genis¸ kapsamlı hobi bahçeleri olus¸turulmus¸ ve sahiplerine dagˆıtımı gerçekles¸tirilmis¸tir. 

Hobi bahçelerinin 5 yıllık I. Etap kısmındaki kullanıcıların bahçe hakkındaki görüs¸lerini ortaya konulması amacıyla yapılan bir çalıs¸mada (Yılmaz ve Mutlu, 2017), bahçeyi tercih etmelerinde ilk sırayı bedensel ve zihinsel aktivitede bulunma istegˆi almıs¸tır. Aynı aras¸tırmada, bahçe sakinlerinin; yüzde 66'sı ürünlerini izlemekten, yüzde 24'ü ise bahçe sulaması ve bakım is¸lerinden en çok hos¸landıklarını, yüzde 75’inin ilk kez bu deneyimi yas¸adıgˆını, yüzde 74’ünün bahçede 2 saatten fazla zaman geçirdigˆini, yüzde 50’sinin ise her gün bahçeye ugˆradıgˆını beyan etmis¸tir.

5- Sonuç

Atatürk Üniversitesi Hobi bahçesi bugün bir model konumuna gelmis¸tir. Amacı sadece kendi üyelerinin sosyal yapısını ve refahını artırmak olmayıp, bir model olus¸turarak bas¸ta bölgedeki yerel yönetimler, digˆer kamu kurumları ve giris¸imcilere örnek bir alan olus¸turma amacı ile yola çıkılan bu bahçeler bu görevini de fazlası ile yerine getirmis¸tir.

Hobi bahçelerinin ekolojik, estetik, rekreasyonel, ekonomik ve sosyo-psikolojik bir çok faydaları bulunmaktadır. Kentlere yeni açık yes¸il alan kazandırılması, faunaya olan katkıları, bulundukları ortama vermis¸ oldukları estetik degˆer, yeni insanlarla tanıs¸ma fırsatı, ruhen ve bedenen zindelik sunması, serbest zamanların üretime dönüs¸türülmesi, aile ile verimli zaman geçirme, elde edilen ürün ile az da olsa ekonomik gelir sagˆlama, bu sektöre yönelik is¸ kollarına girdi sagˆlama, yardımlas¸ma, bilgi alıs¸ veris¸i yanısıra tarımsal üretim yapmanın zorluklarını anlama gibi kent insanına birçok fırsatlar sunmaktadır.

Üniversitemizin en önemli sosyal projelerinden birisi olan hobi bahçeleri estetik, ekolojik, sosyo-psikolojik ve ekonomik bir çok faydalar sagˆlamaktadır. I·lk kez tecrübe edilen bu tip bir proje uygulamasından beklentiler yüksek bir oranda yerine getirilmis¸tir. Sadece ilimiz degˆil, ülkemizin degˆis¸ik kamu kurum ve özel tes¸ebbüslerinden bahçeye olan ilgi artmıs¸, konu ile ilgili bilgi alıs¸veris¸i yanı sıra bazı kurumlara proje hazırlanmıs¸tır. Üniversiteler bünyesinde üye sayısı, teknik donanımları, tasarımları ve yapısalları ile tek olan hobi bahçelerimiz bir model durumuna gelmis¸tir.

Bugün itibari ile ATAHobi akademik personele sagˆladıgˆı fırsatlar açısından önemli bir fiziki yerles¸im dokusuna kavus¸mus¸, yeni II. Etap bahçelerin eklenmesi ile küçük bir yerles¸im dokusuna dönüs¸müs¸tür. Bahçeye olan talep;

  • Ekstrem iklim s¸artları sonucu dogˆaya olan özlem
  • Kentlerin stresli yas¸ama ortamından uzaklas¸ma istegˆi
  • Akademik personelin monoton ya- s¸antısından uzaklas¸ma istegˆi
  • Kendi ürününü yetis¸tirme istegˆi
  • Ortam degˆis¸tirme istegˆi
  • Özelikle hafta sonlarında dinlenerek, bahçede ugˆras¸arak, toprakla temas ederek zaman   geçirme istegˆinden kaynaklanmaktadır.

 

Bas¸ta bölgemiz kamu kurum ve kurulus¸ları olmak üzere tüm ülkemizde bu bahçelerin sayıların artırılması bir zorunluluk haline gelmis¸tir. Bu alanla ilgili gözlemlerimiz sonucu; genelde bitki ve toprakla ugˆras¸manın ne kadar zor olsa da kariyeri ve toplumsal statüsü ne olursa olsun insanları mutlu ettigˆi sonucuna ulas¸ılmıs¸tır. Bu yüzden günümüzde artan kentles¸me ile dogˆadan her geçen gün uzaklas¸an kent insanını dogˆa ile bulus¸turan, belki ilk kez bir ürünü yetis¸tirmeyi ögˆrenme hevesi ve bunun getirdigˆi mutlulugˆu yas¸ama, tarımsal üretimde çalıs¸an nüfusun zorluklarını ve her gün soframızda yer alan degˆis¸ik ürünlerin degˆerinin daha iyi anlama, stresten uzaklas¸arak ailesi ve dostları ile serbest zamanlarını geçirme fırsatları sunan, kendine ait bir dogˆal yas¸am mekanı sagˆlayan bu bahçeler toplumun tüm kesimlerinin de kullanmasına imkan sagˆlayacak yeni alanları olus¸turmasına öncülük etmis¸tir. Erzurum kent merkezinde 2019 yılı itibari ile 3 farklı alanda hobi bahçeleri olus¸turulmus¸tur. Bu durum benzer ekolojik ve sosyo-ekonomik yapıya sahip bölge kentlerinde de örnek olus¸turmaktadır. Bununla beraber Hobi Bahçeleri adı altında verimli tarım topraklarının yogˆun yapısal adalara dönüs¸türülmesinden kaçınılmalıdır.

Sonuç olarak ülkemizdeki üniversite yerles¸kelerinin en donanımlı hobi bahçesi olan Atatürk Üniversitesi Hobi Bahçeleri gelis¸erek, bir model olarak ortaya çıkmıs¸, daha kapsamlı ve kompleks bir yapıya dogˆru gitmektedir. Bundan dolayı bas¸langıçta bu alana olan taleplerinin nasıl olacagˆı, akademik personellin alanı kullanma s¸ekli, alanın nasıl yönetilecegˆi, kars¸ılas¸ılabilecek sorunlar, fiziki gelis¸im hızının nasıl olacagˆı konularındaki belirsizlikler olmakla beraber, bugün gelinen noktada bir yönetim modeline ihtiyaç duyuldugˆu ve bu amaçla acilen bu alanı için bir müdürlük kurulması gerekliligˆini ortaya çıkarmıs¸tır.

Dogˆunun zirvesinde bas¸arılı bir sosyal projeye dönüs¸en ATAHobi bahçesinin hikayesinde, 2011 yılında projeyi uygulamaya geçiren dönemin rektörü Sayın Prof. Dr. Hikmet KOÇAK ile son 2-3 yılda bahçe sayısını oldukça büyüten Atatürk Üniversitesi Rektörü Sayın Prof. Dr. Ömer ÇOMAKLI’nın projeye vermis¸ oldukları destek yatmaktadır.

Kaynakça

Adevi, A. A., & Mårtensson, F. 2013. Stress rehabilitation through garden therapy: The garden as a place in the recovery from stress. Urban forestry & urban greening, 12(2), 230-237.

Aliagˆaogˆlu, A., & Alevkayalı, A. 2017. Balıkesir’de Hobi Bahçeleri: Özellikler ve Sorunlar. Marmara Cogˆrafya Dergisi, 35: 195-203.

Kılıç, H. 1995. I·zmir Kenti Örnegˆinde Kent Küçük Bahçeleri Planlama Olanakları Üzerine Aras¸tırmalar. Ege Üniv.Fen Bilimleri Enst.,Yüksek Lisans Tezi, I·zmir, s102.

Lin,W., Yu, T., Chang, X., Wu,W. and Zhang, Y. 2015. Calculating cooling extents of green parks using remote sensing. Method and test, Landscape Urban Planing, 134:66–75

Ng, E., Chen, L., Wang, Y., Yuan, C., 2012. A study on the cooling e ects of greening in a high-density city: an expe- rience from Hong Kong. Build. Environ. 47:256–271.

Middel, A., Chhetri, N. and Quay, R. 2015. Urban forestry and cool roofs: assessment ofheat mitigation strategies in Phoenix residential neighborhoods, Urban For. Urban Greening, 14: 178–186

Srivanit, M. and Hokao, K. 2013. Evaluating the cooling e ects of greening for improving the outdoor thermal environment at an institutional campus in the summer, Building Environment, 66:158–172

Tapur, T, 2018. Konya il merkezinde bulunan hobi bahçeleri. Türk I·slam Medeniyeti Aras¸tırmaları Derg.,13 (23).

Yılmaz, H., Demircan, N. & Turgut, H. 2009. Erzurum Kent Halkının Hobi Bahçesi Hakkındaki Görüs¸lerinin Belirlenmesi. SDÜ Orman Fak. Derg., 1:96-110.

Yılmaz H, Mutlu E, 2017. Determation of Users’ Satisfaction About Hobby Garden in Atatürk University. II. International Igdır Symposium (IGDIRSEMP2017), oral prensentation (Özet Bildiri/Sözlü Sunum) (Yayın No:402029 Yayın No:402029 

Prof. Dr. Hasan Yılmaz

Atatürk Üniv. Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Erzurum


Paylaş: