FİDANLIKLARIN DURUMU

FİDANLIKLARIN DURUMU
  Haluk Gülpınar
  22 Kasım 2012 Perşembe

Orman Yüksek Mühendisi 

   Devlet fidanlıklarını değerlendirmek için biraz geriye gitmek lazım .

  Osmanlı zamanında  saray kayıtlarından istanbul'da italyan kaynaklı bir kaç fidanlık bulunduğu sarayında buralardan fidan temin ettiği veya İzmit -Edirne gibi bölgelere ferman çıkarılarak tabiattan temin edilen fidanlarla sarayların bitkilendirildiği görülmektedir.  
 
Devlet fidanlıklarından ilkleri 1920 lerde cumhuriyetin kuruluşu ile açılmıştır. Ankara fidanlığı bunlardan biri. Bu fidanlığın kayıtlarında 2. cumhurbaşkanımız  İsmet İnönü Zaman zaman bu fidanlığı dinlenme amaclı ziyaret etiği ve fidanlıkta bulunan türlerin latince adların hepsini bildiği ve buradaki personeli latince isimlerden imtihan etiği bilgileri var. Günümüzde bu sektörden ekmek yiyenlerin bilgi seviyeleri ile mukayese edince 1920lerdeki bu kalite daha değerli olmakta.  Daha sonra 1940 lı yıllarda Muradiye Eskişehir Erzurum  gibi cok sayıda ana orman fidanlıkları kurulmuştur. Bu fidanlıkların değerini anlamak için 1994 yılında tayin olduğum Erzurum fidanlık müdürlüğünde bu görevi  kendisinden teslim aldığım uzun yıllar bu görevi yürütmüş ferit Akpınar abimizin bir konuşmada bana söylediği beni çok etkileyen "Haluk ; Erzurum daki tüm ağaçlar fidanlığımızla yaşıttır " lafı dır. Gerçekten düşünürseniz bir yere fidan dikiliyor olabilmek için bu fidanın üretilmiş olması gerekirdir.  Eğer bir bölgede fidanlık yoksa oranın yeşillenme umudu da yoktur. 
 
Eski Ankara nın resimlerine bakın ve Anadolu nun eski halini hayal edin . Birde şimdiki durumumuza bir bakın .Evet daha çok yol var ama geriye bakınca da çok yol alındığı açıktır. Bunda Devlet Orman Fidanlıkların çok büyük  payı vardır. ve çok önemli bir görevi yerine getirmişlerdir. 
 
1996 yıllarında itibaren  Fidandan beklentiler değişti. Eskiden 100-150 cm boyundaki fidanlar genelde üretilip dikilirken . Bu tarihlerden itibaren beklentiler değişmiş ve hızla büyümüştür. Bunda
Özellikle İstanbul Büyük Şehir Belediyesi başta olmakla Ankara -Konya-Kayseri- gibi belediyelerimizin  İtalya ağırlıklı olmak üzere yurt dışından getirilen fidan ların görülmesi etkili oldu.  Dikilmeden daha ağaç formunu almış fidanlar ülkemizde dikilmeye başlanınca eski fidanlar bunların yanında çöp gibi kaldıklarından müşteri  beklentilerinden,ve   üretimden  kalmış  çöp olmuşlardır.
 
Bu tarihlerde de özel üreticiler devreye girmiş ve üretimde yerlerini almışlardır. Devlet fidanlıklarıda bu dönemde kendilerini yenilemiş ve üretimlerine devam etmişlerdir.
 
Orman fidanlıklarının 2000 li yıllardaki durumları izah edebilmek için gene bir anımı anlatmak isterim . 2003 yılında Fidanlık müdürlükleri kapanmıştır. Bunda sektörde bulunan bazı üretiçiler çok sevinmiş ve pazarın kendilerine kalacağı nı düşünmüşlerdi . Ben o dönemde Müdürlük kapatıldığından küskün müdür olarak Manisa şube müdürlüğüne bakmakta idim . Fidanlığımızı ziyaret eden Sayın Ankara Belediye başkanına  fidanlığımızın tümünü arkadaşlarımla  gezdirdik ve tüm ürünlerimizi Ankara Büyük şehir belediyesine sattık . 15 tirilyonuk servetimizin büyük bir bölümünü indirimler sonucunda 7.5 trilyon +KDV ile herhalde bizim sektör için hala kırılmamış bir rekorla satışı gerçekleştirdik. Bu olay duyulunca çok değişik tepkiler aldık .Ama en az 0n adet telefonla "Buna hakkımız olmadığını kendilerinin özel sektörde bulamadıkları fidanları bizden temin ettiklerini  buna hakkımız olmadığını" gibi buna ve buna benzer tekitler aldık . Vatandaşımızın bize biçtiği görev bu idi . Süs bitkileri üretiminde tür çeşitliliği yaşlar boylar kaplar üretim tipleri gibi alternatiflerde göz önüne alınınca inanılmaz bir ürün yelpazesi ortaya çıkmaktadır.    Özel sektör daha yeni gelişmekte olduğundan ve temelde de kar amaçlı olduğundan satılma ihtimali çok yüksek ürünleri üretmektedir.  Risklere girmemektedir. Pazarlamacı veya nihaiyi tüketici bu yıllarda  bulamadıklarını devlet fidanlıklarından temin etme imkanı vardı. Ve biz bu yüzdende haklı tepkiler aldık. Ama o dönemde fidanlıklarda yaşananları bir bilselerdi.  
 
Bu günü düşünürsek Orman fidanlıkları 2003 de kapatılmış 2011 sonunda açılmıştır. Bu kapanma ve açılma sürecinde içeride binlerce yapılanma ile  ilgili söylentiler dolaşmış ve personelin tümü genel müdürden en uçtaki personele kadar hepsi gelecekle ilgili huzursuzluklar yaşamıştır. Bir fidanın üretimi genel olarak 5-20 yıl arasında değişmektedir. Bir fidan için bile kabaca 10 yıllık bir sabillik gerekir. Ama ne yazık devlete son yıllarda sabit bir politika  yaşanamamıştır. Devletin genel mantığında devamlılık vardır. Ama bu gerçekleşmemiştir. Fidanlıkların üretim planlamasında Bakan- Müsteşar- Genel müdür- Daire başkanı- Fidanlık şube müdürü- Bölge müdürü- bölge sube müdürü-Fidanlık müdürü- Fidanlık mühendisi- fidancı  sıfatlarını taşıyan personel bulunmaktadır. Bu görevleri yürütenlerin  hepsinin üretime bakış açıları değişiktir. Bir fidan üretiminde bunların hepsi etkilidir. Bunlardan birinin bile değişmesi değişik oranlarda üretimi etkilemektedir. Devamlığı ön planda olan devlette bu personelin kaç tanesinin ortalama bir fidan üretimi içinde değişebildiğini hayal edin . Devlet fidanlıkları bu zaman içinde   Orman Bakanlığı- ağaçlandırma genel müdürlüğü - bakanlık genel müdürlüğü- fidanlık müdürlüğü  diziliminden . Cevre ve orman bakanlığı-Ağaçlandırma genel müdürlüğü- İl müdürlüğü- fidanlık mühendisliği dizilimine. Daha sonra Orman ve su işleri bakanlığı -Orman genel müdürlüğüne bağlı genel müdür yardımcılığı- Orman bölge müdürlüğü - Fidanlık müdürlüğü dizilimine geçmiş ve buna göre  üretim yapmaktadır.   kurumların bile bu kadar oynandığı sistemde idarecilerinde değiştiğini ve bundan dolayı fidana bakış açılarının değiştiğini göz öne alın fidanlıklarda ki üretimi politikasını hayal edin. 
 
Orman fidanlıkları son yıllarda belediyelere ve kurumlara bedelsiz fidan dağıtmaktadır. Bunlar yüz bin liraya kadar olan projeler bazında gerçekleştirmektedir. Ağaçlandırma seferberliği ne dayanılarak yapılan bu gelişme sektörün hem devlet ayağına (Motivasyonu bozma ) hemde özel sektöre  ciddi zararlar vermiştir. Bunlar eskisi gibi ağaçlandırma amaçlı verilen belli yaşlara kadar olan bitkiler değildirler. Piyasada satılan boylu ve formu bitkilerdir. Kent içi ağaçlandırma mantığı ile yürütülmektedir.  Belki belediyelere ve kurumlara  ağaç dikmeye ısındırmak gibi katma değeri tam ölçülemeyecek bir katkısı olacaktır. Ama üç yıldır devam eden bu uygulama özel sektöre çok büyük darbe indirmiştir. Düşünün sizin bir maliyetle ürettiğiniz uzun bir zaman dır. gözünün içine baktığınız fidanları devlet bedelsiz dağıtmaktadır. Bu da sizin verdiğiniz vergilerle karşılanmaktadır. 1970 lerde bile uygulanmayan bu uygulama Özel sektörün desteklendiği yapılanmanın 1980lerden sonra hızla gerçekleşen özelleştirme furyası içindeuygulanmaktadır. Bu yanlış uygulanmanın yanlışları bir türlü uygulamanın başındakilere anlatılamamıştır. 
 
Fidanlıkların son yıllarda yaptığı yanlışlıklardan biriside fiyat politikasıdır. Eskiden her fidanlık ürettiği tüm fidanların   maliyetlerini çıkarırdı. Bu toplanılır ve buna göre de piyasada gözlenerek fidan satış fiyatları  hesaplanırdı.  Son yıllarda buda bırakılmış nerende bulunduğu bilinmeyen ve sanki bir hesapla çıkarılmış gibi küsurlu fidan fiyatları üzerinden satış yapılmaktadır.Eski uygulamada fidanlıklar kendi işçileri ile ve bunlarda kalmadığı için  işçiliklerini ihale yöntemi ile mütahitlerden temin ettiği işçi güçü ile temin ederdi. Her iş kaleminin birim fiyatları tespit edilmişti  ve bunlardan tespit edilen ihale bedeli ile ihaleye çıkılmakta işi almak isteyen mütahitlerde bunun üzerinden kırım yaparak işi almakta idi Bunun sonucunda da her fidan için gerçek maliyetler bilinmekte idi bu gün ise devlet devlete hiç yakışmayan vahidi fiyat uygulaması ile işçi temin etmektedir.  Sigortasız olarak çalıştırılan bu işçilerle üretim yapmaktadırlar. Bir düşünün siz şahıs olarak kayıtlı işçi çalıştırmak zorundasınız . Günü birlik işçi çalıştıracak isenizde vergilerini %10 tutarında yatıracaksınız ama serbest piyasada sizin rakibiniz olan devlet fidanlığı çağ dışı bir uygulama olan vahidi fiyat uygulaması ile işçiliğini karşılayacak .Buda günümüzde olacak . Bundan 40 yıl evvel değil. 
 
Bu kadar hoş olmayan durumun yanında  açıklamak zorundayım ki  Ben kısıtlı bütçemin ciddi bir kısmı ile devlet fidanlıklarından fidan satın aldım .Hatta gecen hafta on binliralık yeni alım yaptım . 
 
Ama bu anlattıklarımla çelişkili değil.  Sektörümüz hala emekleme safhasında çok eksiğimiz var ve orman fidanlıklarına bir dönem daha  ihtiyaç var demek ki  .Ama artık ülke genelinde  lokomotif görevi artık  özel sektöre geçiyor .Bizim sektörde de devlet şimdiki gibi engel olmamalı haksız rekabet yaratmamalı tam tersi yardımcı olmalı bu sabit ve mantıklı bir politika belirleyerek ve bu politikanın da uzun yıllar uygulanması nı sağlayaraktan sektörün yanında yer almalıdır. Özellikle özel sektörün sağladığı vergilerle -sigortasız işçi çalıştırarak- bedelsiz fidan dağıtımı gibi mantıksız ,hedefi olmayan,ve günümüz devlet anlayışına yakışmayan uygulamalarda olmamalıdır.  Bence en önemlisi de günü birlik politikadan vaz geçmelidir. Eğer böyle üretim yapacaksa da hemen çekilmelidir.Bu ülkeme ve devlet saygınlığına ciddi yaralar açmakladır.    
   
 

Paylaş: