14 Aralık 2017 Perşembe
Alberto GIUNTOLI
Phd. Peyzaj Mimarı
Burçin CANDAN
Peyzaj Yüksek Mimarı
2050 yılı itibariyle dünya nüfusunun 2/3ünün büyük şehirlerde yaşayacağı öngörülürken, maalesef bu şehirler her geçen gün daha az yaşanabilir hale geliyor. Bugünün en can alıcı konularının başında olağanüstü yağış yönetimi gelmektedir. Bu noktada geleceğe meydan okuma, kentsel alanların bu güncel probleme de çözüm olacak şekilde daha yaşanır ve ekolojik olarak sürdürülebilir özellikte projelendirilmesi ile mümkündür.
ŞEHİRLERİMİZİ NASIL DAHA YAŞANIR ve SÜRDÜRÜLEBİLİR HALE GETİREBİLİRİZ?
Her geçen gün dünyanın farklı yerlerinde yıkım ve hatta can kaybına sebebiyet veren ve hassas bir konu olan "olağanüstü yağışlar" makalemizin de çıkış noktası olmuştur. Bu sene Livorno (Fig.1) ve İstanbul, geçen senelerde Cenova, Milano, Messina ve Parma gibi daha birçok şehirde meydana gelen ve gittikçe sıklaşan ani sel baskınları ile ortaya çıkan sorunlara yönelik bazı çözüm önerilerinden bahsedeceğiz.
Büyük şehirlerde geçirgen olmayan yüzeylerin artması drenaj sistemlerinin anormal yağışlara yeterliliğini düşürmekte ve buna bağlı olarak tehlikeli - ani sellere yol açmaktadır.
Gerek şehirlerdeki sistemlerle orantısız artan nüfus yoğunluğu ve gerekse iklim değişikliklerine adapte edilmemiş, bir zamanların kalıplaşmış normları baz alınarak gerçekleştirilmiş projeler sonucunda, şehirler her geçen gün keyifle içinde yaşanabilirliğini kaybetmektedir. Bu durumda aşırı yüklenmiş bölge-kentlerin sorunlarını hafifletmek amacıyla; kentsel alanların planlanmasında, değişen doğal karakteristiklerin (ör: mikroklima yoğunluk kirlilik etkenleri) şehir sakinlerinin yararına ve şehrin sürdürülebilirliğine hizmet etmek amacıyla proje ögeleri arasına doğru şekilde işlenmesi gerekmektedir.
KENT PEYZAJI PLANLAMA ve PROJELENDİRMESİNDE EN ETKİN UYGULAMALAR
Gelecekte iklim değişikliklerinin daha ciddi etkilerini hafifletmek/yoketmek amacıyla şehirlerimizin bu olumsuz etkilere dirençli ve daha dinamik şekilde adapte olarak kurulması gerekmektedir. Yüzeydeki su fazlalık hızının kontrolü ve yağmur suyunun toprak altında stoklanması için bazı rehber başlıklar aşağıda sıralanmıştır:
- Yeni bir kentsel gelişim planlama aşamasında mimari ve peyzaj arasında entegre etkileşim olmalıdır
- Vejetal ögeler kentsel su sistemleri döngüsünde önemli bir rol üstlenmekle birlikte, sahip oldukları farklı potansiyellerle uygun peyzaj modeli geliştirmekte bizlere ilham kaynağı olmaktadır
- Yeşil enfrastrüktür ulaşım ve otopark sistemiyle birlikte çalışması halinde fazla suyu geçici olarak stoklamasının yanında su kontrolü döngüsüne de destek sağlar
- Bazı ülkelerde uygulandığı üzere alternatif çözüm olarak; büyük endüstriyel ve ticari binalarda hatta bazı sivil konutlarda yeşil çatı uygulamasının zorunlu hale getirilmesi, geçirgen olmayan yüzey yüzdesinin düşürülmesine ve aynı zamanda çatılardan toplanan yağmur sularının stoklanması ve tekrar kullanımasına imkan verir (Fig.2)
- Yeşil alan yüzeyinin arttırılması, geçirgen olmayan yüzey oranının azalarak hızla toprak üzerinde biriken suyun ve toprakta stoklanan suyun efektif kontrolüne olanak tanır
- Geniş yaşam alanları ve otoparklarda yeşil aksamla gerçekleştirilen sistemlerle (ör: bioswales ve yağmur bahçeleri) toplanan su, aynı zamanda sulama suyu olarak değerlendirilir
- Yeşil alanlar başta olmak üzere, geçirgen yol döşemesi kullanılmasına dikkat edilmelidir
- Eski parkları yenilemek ya da mevcut kent parkının içinde doğal karaktere sahip nemli alanlar oluşturmak, büyük yoğunlukta su filtrasyonu ve stoğunu garanti eder
PROBLEME ÇÖZÜM ÖNERİLERİ:
YAĞMUR BAHÇELERİ ve BIOSWALES
Makalenin konusu kapsamında yenilikçi birer yaklaşım olan bioswales ve yağmur bahçeleri uygulamalarına da değinmek istiyoruz. Her iki sistem de otoparklar, yollar, meydanlar ve çatılar gibi geçirimsiz yüzeylerden gelen fazla yağmur suyunun geçici olarak toplanmasına hizmet eder (Fig.3).
Doğala uygun şekilde tasarlanmış ve sistem içine dahil edilmiş bu çözümler kentsel altyapı ile birlikte çalışan yeşil altyapı sistemlerine dönüşür (Fig.4).

Herhangi tarzda düzenlenmiş peyzajın içine yerleştirilen bu yeşil sistemler, aynı zamanda ekosistem çeşitliliğine de destek olur. Elbette ki; bu sistemlerin söz konusu alanın doğal bitki örtüsü kullanılarak gerçekleştirilmiş olması uygulamaların sürdürülebilirliğine katkı sağlamakla birlikte, ortaya çıkacak bakım ihtiyaçlarını da azaltacaktır (tab.1).

Altını çizmek gerekir ki; özellikle otopark alanlarında motorlu araçların yarattığı kirliliğin yağmur suyuna da karıştığı düşünüldüğünde, söz konusu yeşil sistemlerin kirli suyun filtrasyonunu da sağladığını söyleyebiliriz.

Piazza DArmi LAquila da bir peyzaj projesi için uygulanan yağmur bahçesi (İtalya, 2014). Yağmur bahçesini karakterize eden otsu bitkiler ve çalılar ekolojik karakterleri ve aynı zamanda yaşam alanına estetik katmak amacıyla görsel değere sahip türlerden seçilmiştir. Otsu bitkiler ve çalı türlerinin ekstrem nem ve kuraklık sınırlarına dayanıklı olması gerekirken, ağaç türleri depresyon sınırı üzerinde kullanılmalıdır. Yağmur bahçelerinin merkez noktaları yani aşırı depresif noktalarında kullanılacak türler ani ve aşırı su kitlesini tolere edebilecek, dış sınırlar ise kuru ortam koşullarını tercih eden türlerden seçilmelidir.
İŞLEVSELLİK ve PEYZAJ PROJESİ İLİŞKİSİ
MODOSTUDIO tarafından tasarlanan LAquila Parkı için hazırladığımız peyzaj ve su sistemleri projesi üzerinden özetle izah etmemiz gerekirse (Fig.5); bu çalışmadaki değerlendirmemiz peyzaj projesi ve geçirgen yüzeylerin oranını arttırmak, yüzeydeki su akışını rahatlatmak işleviyle kullanılan yağmur bahçelerinin entegrasyonuna dayanmaktadır.

8 hektarlık bir arazi üzerinde tasarlanan yeni kent parkı merkezinde yer alan tiyatro ve park içi ulaşım sisteminde çözümlenmiş birkaç sert zemin meydan, projenin geçirimsiz yüzeyleridir. Alanda meydana gelme riski olan fazla yağmur suyu yükü ve kentin atık su sistemine bu yükü taşımamak için geçirgen yüzeyler oluşturmak amacıyla yağmur bahçelerini kullandık. Yüzey akışı kontrolünü ve hidrolik sistemi; arazinin eş yükselti eğrilerini keserek, yüksek arazi eğimleri boyunca yerleştirilmiş yer altı toplama kanalına bağlanan ve yükü vadinin yağmur bahçelerine taşıyan açık kanalcıklarla çözümledik (Fig.6).

We also want to mention some innovative approaches as bioswales and rain gardens. Both systems serve to temporarily collect excess rainwater from impermeable surfaces such as parking lots, roads, squares and decks. These solutions, naturally designed and integrated into the system, turn into green infrastructural systems that work together with the urban infrastructure. These green systems, which are housed in any kind of landscapes, also support ecosystem diversity.


