22 Eylül 2015 Salı
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
İNSANOĞLU DOĞANIN PARÇASIDIR 26 Şubat 2016 Cuma |
|
İNŞAAT DÜNYASININ PARLAYAN YILDIZI "PEYZAJ" 16 Aralık 2015 Çarşamba |
Özgür ÇELEN Peyzaj Mimarı
İnsanlık ilk dönemlerinden beri sürekli evirilmekte ve değişmektedir. Milyonlarca yıl yaşam mücadelesi ve hayatta kalma çabası ile beraber insan; estetik kaygılar, buluşlar ve etkilediği çevresiyle birlikte gelişerek bugünlere ulaştı. Doğada yaşayan insan, kendisinin oluşturduğu kültürel mekânlarda yaşamaya başladı. Bu gelişim sonucu "kültürel" ve "doğal" mekânlar insan yaşamında iç içe girdi. Varoluşundan makineleşmeye, sanayi devrimi sonrası modernleşmeye ve günümüz dijital çağ olarak insanlık tarihinin kabaca üç bölüme ayrılabileceği düşünülmektedir. Bu süreçler içerisinde insanlığın ilk izlerinden makineleşmeye kadar geçen oldukça uzun gelişim dönemi, doğada başlayıp önce mağaralardan küçük yerleşim yerlerine, daha sonra büyük yerleşim alanlarına, yani kentlere dönüşmüştür. Bu geçişte doğa insanın vazgeçemediği, kopamadığı bir unsur olmuştur. Bunda tarımın bir numaralı beslenme kaynağı ve yaşam şekli olmasının etkisi de büyüktür. Ama yine de zorunluluk da olsa "doğa" insanın en büyük parçasıdır. Bugün hiçbir doğal unsurun olmadığı, tamamen yapay alanlarda yaşam sürdürme fikri hâlâ bir ütopyadır. Dünyanın en büyük şehirlerinin, en kalabalık ortamlarının, en yapay yaşamlarının sürdürüldüğü yerlerde bile penceresinin önüne bir saksı ile bir çiçek koyan insan hâlâ doğaya özlemini ve tutkusunu sürdürmektedir. Bir buket çiçek güvenlik görevlilerinin arasından x-ray cihazlarının içinden geçebilmeyi başarır.

KENTLEŞME SÜRECİ
Bir diğer yandan, doğayla büyümüş insanın alışkanlığı olması dışında "doğa" kavramı bilimsel açıdan da insan için vazgeçilmez bir gerçektir. İlaçlar hâlâ bitkilerden elde edilmektedir; birçok kimyasalın kaynağı doğadır. Nükleerin kaynağı dahi doğadır. İnsan biyolojisi canlı ve cansız doğal tüm unsurlara muhtaçtır. Doğasız bir gelecek insan için olanaksızdır. Bu yönde yapılan laboratuar çalışmaları olsa da, henüz havasız ve susuz bir ortamda yapay hava ve yapay su ile yaşayan bir canlıya ulaşılamadı. İster genlerimize işleyen bir unsur ya da bilimsel bir gerçek olarak insan varlığının devamlılığı için doğa vazgeçilmez bir unsurdur. Üçe böldüğümüz insanlık tarihinde, ilk dönemde doğayla yaşayan insan, doğayı bilinçsizce de olsa yok etme çabasında değildi. Makineleşme ve teknolojisinin gelişmesi ile insan önceleri yakın çevresini, zamanla tüm doğayı etkilemeye, doğanın işleyişini kendi yaşamına kurban etmeye başladı. Bu yıpratıcı süreç tüm hızıyla günümüzde de devam etmektedir. Unutulmamalıdır ki, tüm canlılar doğaya muhtaçtır. Bu bağlamda, diğer canlıların yaşam şansları ve geleceği de insanın hesapsızca tükettiği doğada gittikçe tehlikeye girmektedir. Medeniyetin geldiği noktada olumsuz kentleşme sürecini geri çevirebilmemiz, yapıları yıkıp mekânları doğaya teslim edebilmemiz, insanın tutkuları, mülkiyet kavramı ve dünya siyaseti dikkate alındığında çok da olanaklı görünmüyor. O zaman en yakın ve makul çözümler, yaşam ortamlarına doğal unsurları katmak olacaktır. Ne kadar çok yeşil alanı yapılaşmanın içine sokarsak, insan ve doğa varlığı uzun süre yaşamını koruyacaktır. Bu durumu, toplumlar, imar yasaları ve yerel yaklaşımlarla kontrol etmektedir. Yapılaşma içerisinde belli oranlarda yeşil alan zorunluluğu, büyük ölçekteki planlamalarda parklar, rekreasyon alanları bulunması, bu geçişe imkan tanımaktadır.

KÜLTÜREL YAPISI İLE PARKLAR
Kent parklarını sadece bir yeşil alan ve kentin oksijen ihtiyacına yönelik bir unsur olarak algılamak da hata olacaktır. Kent insanının sosyalleşme ihtiyacına cevap vermesi ve kentin tüm sosyal etkinliklerinin yapılabilmesi, kent parklarını yıllar boyunca önemli buluşma noktası haline getirmiştir. Fuar, kutlama, gösteri, konser vb. etkinlikler kent parklarına farklı bir işlev katar. Kentlerde parklar, o toplumun tarihsel ve kültürel yapısı ile beraber gelişen, ortak tavırların oluştuğu durumlara ev sahipliği yapmış, toplumsal yaşamın parçası olmuşlardır.

Avrupada Almanya, Fransa, İngiltere gibi köklü medeniyetlerde festivaller, oluşumlar, mitingler, sivil toplum hareketleri, sergiler, performanslar, toplantılar bu alanlarda hayata geçmiş ve halen de geçmektedir. Ülkemizde de benzer nitelikte kültür altyapısına sahip büyük kentlerde, bu uygulamaların örneklerine rastlamamız mümkün. İstanbul, İzmir, Ankara gibi büyük ve köklü kentlerimizde tarihi ve kültürümüze yerleşmiş kent parkı diyebileceğimiz mekânlar hem geçmişimizde hem günümüzde işlevini sürdürmektedir. Bu parklar, gençler ve çocuklara yönelik etkinliklerin yanı sıra kullanışlı yeşil alanları, iyi uygulanmış bitkisel dokusu ile her yaş için spor, dinlenme fırsatı tanıyor.

Kent ölçeğinde uydu fotoğraflarından alınan görüntülerde de yeşil yoğunluğun, bazı orman yakınlarında bulunan şanslı kentler dışında, büyük konut alanlarının bahçeleri ve kent parkları olduğu görülmektedir. Kent parkları anlaşıldığı gibi kentlerin, özellikle kent merkezlerinde yaşayanların nefes alabileceği en önemli unsurdur. O nedenle rantın, arsa spekülasyonunun ve inşaat sektörü-imar planı kesişmelerinin geriye bıraktığı sınırlı alanların; doğru, bilimsel ve her metrekaresi iyi düşünülmüş planlamalarla park haline getirilmesi zorunludur. Kent parkları bu denli önem kazanmışken planlama kriterlerinin özenle belirlenip aynen uygulanması şarttır. Kent parkı için ayrılan alanın; topografik yapısı, kullanım özellikleri, yaşam merkezlerine yakınlığı, çevrenin demografik yapısı, ekonomik ve sosyal etmenler bir arada düşünülerek planlanması kaçınılmaz bir zorunluluktur. Bu mekânlar peyzaj mimarlarının olduğu kadar kentsel tasarımcıların, mimarların, şehir bölgecilerin, hatta özel durumlarda sanat tarihi, antropolog ve sosyologların bile ilgi alanındadır. Bu disiplinlerin katkıları sonucu alınacak ortak kararlar silsilesi ile tasarım kriterlerine ulaşılmalıdır. Ancak bu yolla kent parkları insanın işine yarayan, kullanılan, paylaşılan değerler haline gelir. Bu iş için güncel imar yasaları ve mevzuatının tek başına yetmediği görülmektedir; ülke ölçeğinde oluşturulacak milli kriterler ve bütünsel yaklaşımlar belirlenmeli ve bunu takip ve kontrol edecek kurumların beraberinde sivil toplum kuruluşları da sürece dahil edilmelidir. Bazı kentsel dönüşüm ve toplu konut alanlarında maksimum yapı minimum yeşil alan uygulamaları, kent ve kentlilerin hayatlarını zorlaştırmakta ikinci hatta üçüncü sınıf yaşam alanlarına mahkum etmektedir. İnsanların barınma ihtiyacı elbette ilk sırada bulunmaktadır ancak uzun vadeli ve sağlıklı planlamalarda yeşil alan yoğunluğu ve park yapıları en üst seviyede yer bulmalıdır. Bu tip planlamalarda altyapı sorunları, yeşil alan eksikliği ya da oluşturulan yeşil alanların niteliksizliği, parklarda yeşil alanlardan çok sert zemin ve yapılaşmanın bulunduğu uygunsuz planlamalar göze çarpmakta ve olumsuz etkileri hissedilmektedir.

Park içi unsurlar olan kent mobilyalarının, çocuk oyun elemanlarının, zemin kaplamalarının, bitkisel materyallerin niteliksiz malzeme ve işçilikle oluşturulması bu yaşam alanlarının yaşam kalitesini düşüren durum oluşturması gözden kaçırılmaması gereken bir gerçektir.
REKREASYON İngilizce den dilimize geçen "rekreasyon", köken olarak yenilenme, yeniden doğma anlamına gelse de biz bu kelimeyi dinlenme, eğlenme alanları için kullanmaktayız. Aslında bu kelime parkların insan hayatındaki yerini başarıyla anlatmaktadır. İnsanın her an yenilenmeye, yeniden doğmaya ihtiyacı vardır. Bunu ancak içerisinden geldiği doğa ile gerçekleştirir. Bununla beraber milyonlarca yıldır yaşayan insanın bu güne getirdiği medeniyetinin şartları bu doğa kavramına eklenince sonuç kent parkları olarak karşımıza çıkıyor. Kent parkı bir kentin en önemli rengidir ve aslında özetidir. Bu yerlerde kentin mimari, kültürel birikimini, insanlarının kültür alt yapısını, yeme içme alışkanlıklarını, eğitim ve görgüsünü bulabiliriz. Bir kent parkını incelediğimizde, kentte yaşayan insanların parka gösterdikleri özenle kendi hayatlarına gösterdikleri özen arasında paralellik kurmak mümkündür. Kent mobilyalarından, bunların seçiminden, çim alanlarının ve bitkisel dokunun niteliğinden, yapısal unsurların içeriği ve kullanılışından birçok sonuç çıkarmak olasıdır. Kent parkları kentin ruhunu taşır; kent yapılarına göre daha manevi bir duruşu ve etkisi vardır. Kent insanının manevi yaklaşımı kent parkına yansır. İnceliği, doğallığı, insancıllığı, sosyalliği kısacası medeniyet durumu o toplumun kent parkını doğurur.
***
ANKARA GENÇLİK PARKI Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmış olan bu park, tam anlamıyla bir kent parkı niteliğindedir. Düzenlenen konser ve gösteri organizasyonu ile ilk yıllardan yakın geçmişe kadar kentin en gözde mekanı olmuştur. Luna park tüm kentli tarafından oldukça aktif olarak kullanılmış, yakın zamanda bir yenilenme geçiren park yeniden Ankaralıların hizmetindedir. 
İSTANBUL GÜLHANE PARKI İstanbulun ve Türkiyenin en tanınmış kent Parklarından birisidir. Türk Tarihinde önemli olaylara şahitlik ve ev sahipliği etmiş olan park, günümüzde tüm geçmişi ve güzelliği ile İstanbulluya hizmete devam etmekte. 
ESKİŞEHİR SAZOVA BİLİM VE KÜLTÜR PARKI İnsanlar tarafından çok ilgi gören, kalabalık gruplar halinde ziyaret edilen kullanışlı bir kent parkı. İçerisinde bulunan gezinti alanları, dinlenme yerleri, restoran ve kafesi bilim merkezi ile her yaş ve statüdeki insanlara hizmet vermektedir.

In area allocated for the urban parks should be planned with considering a combination of; topography, functional characteristics, its proximity to the center of life, the demographic structure of the environment and economic and social factors.


