12 Eylül 2013 Perşembe
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
ÖZEL SEKTÖR VE DEVLET KURUMLARININ İŞ BİRLİĞİ 8 Ekim 2015 Perşembe |
|
...VE IPM ESSEN 4 Ağustos 2014 Pazartesi |
Bakanlığımızın görev ve sorumluluk alanına giren ve ülkemizin tabii kaynakları olan orman ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi konularında ortaya çıkan toplum talepleri ile güncel konuların değerlendirilmesi, yeni politika ve stratejilerin geliştirilmesi, küresel gelişim ve değişimlere uyum sağlanması maksadıyla Bakanlığımızın kuruluş Kanunu ile verilen görev çerçevesinde, Ormancılık ve Su Şûrası 2013, 21-23 Mart 2013 tarihlerinde Ankarada yapılmıştır. Ben sizlere gerçekleştirilen şura çerçevesinde ülkemizde kamunun ve özel sektörün orman bitki türlerinin tohumluklarından (tohum, fidan, çelik, vb. çoğaltım materyali) ürettiği, ağırlıklı olarak park-bahçe ağacı ve süs bitkisi olarak kullanılan fidanların üretimi, kontrolü, destekler ve ticareti vb. ile ilgili olarak alınan kararları, gerekçelerini arz etmeye çalışacağım. Öncelikle de genel bir bilgi olarak tohum ve fidan üretiminin de içinde yer aldığı "Ormanların Geliştirilmesi Çalışma Grubu" şura hazırlık çalışmalarını akademisyen, özel sektör ve kamudan katılan konu uzmanı kırk beş kişinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Bu rapordan özetle; ülkemizde yapılan ağaçlandırma, erozyon kontrolü, rehabilitasyon, doğal ve yapay gençleştirme çalışmaları Orman ve Su İşleri Bakanlığı yetki ve sorumluluğunda olduğunu, 1946 yılından 2012 yılı sonuna kadar konu ile ilgili olarak 7.377.000 hektar alanda çalışma yapıldığını ve yaklaşık 7.000.000.000 adet fidanın toprakla buluşturulduğunu, bu çalışmaların temel girdileri olan tohumların, seçilmiş ve ıslah edilmiş kaynaklardan sağlanması maksadıyla, 28 türde 349 adet olmak üzere toplam 46.358 ha alan tohum meşceresi seçildiğini, ıslah çalışmaları çerçevesinde 9 türde 179 adet olmak üzere toplam 1280 hektara tohum bahçesi tesisi edildiğini, ayrıca, doğal gen kaynaklarının yerinde korunmasını sağlamak üzere 35 türde ve 238 adet olmak üzere 35.000 ha gen koruma ormanı olarak seçildiğini (OATIAM 2012), bu kaynaklardan temin edilen tohumlardan Türkiye genelinde 3.372 hektar alana ve 508 milyon üretim kapasitesine sahip 28 adet orman fidanlık müdürlüğü ve bunlara bağlı 7 coğrafi bölgeye yayılmış toplam 127 adet orman fidanlığında her yıl ortalama 400-450 milyon adet fidan üretimi yapıldığını, ülkemizde, kamunun yaptığı ağaçlandırma çalışmalarında kullanılacak fidanların yüzde 98sinin devlet fidanlıklarında, yüzde 2sinin özel sektör fidanlıklarında üretildiğini, özel ve tüzel kişiliklerin ihtiyaç duyduğu park-bahçe ve süs bitkilerinin üretiminin yüzde 25-30u devlet fidanlıklarında üretilirken yüzde 70-75i özel sektör tarafından gerçekleştirildiğini, park-bahçe ve süs bitkileri üretimindeki özel sektör fidancılığının ağırlığı gün geçtikçe arttığını (DPT 2007), fidan yetiştirme ve fidan ticareti konusunda özel sektör fidancılığı, Orman Teşkilatının da finans ve teknik desteği ile gün geçtikçe kurumsallaşmakta olduğunu, ürün kalitesini arttırarak ihracat imkânları artırdığını, özellikle ihracata yönelik çalışmalar arttıkça, dünyadaki 50-60 milyar dolar park-bahçe ağacı ve süs bitkileri pazarından ülkemizin 2-3 milyar dolar pay alması için hiçbir engelin bulunmadığını, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı verilerine göre yıllık 50 milyon dolar ithalat, 250-300 bin dolar civarında da fidan ihracatı olduğunu (DPT 2007), bu bağlamda, süs bitkileri yetiştiriciliği konusunda, özellikle son on yılda hem orman fidanlıklarında ve hem de özel fidanlıklarda önemli gelişmeler sağlandığını, günümüzde süs bitkisi ve meyve fidanları üretimi büyük ölçüde özel sektör fidanlıklarınca gerçekleştirildiğini, özel sektör fidanlıklarının tam bir sayısı olmasa da yüzlerce küçük, onlarca orta büyüklükte ve en az on adette büyük süs bitkisi fidanlığından bahsetmek mümkün olduğunu, bu gelişmelere rağmen süs bitkileri ithalatına önemli paralar harcanmaya devam edildiğini, ülkemiz şartlarında çok rahat çoğaltılıp yetiştirilebilecek çoğu süs bitkisi maalesef ithalat yoluyla karşılanmaya devam edildiğini, bunda devlete ait fidanlıklar ile özel fidanlıkların araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yeterince önem vermemesi önemli bir etken olduğunu, oldukça zengin bitki çeşitliliğimizin bu amaçla kullanımının oldukça yetersiz olduğu, özel fidanlıklara arazi temini, kredi ve teknik destek sağlanması konusundaki yapılanmanın/yapılanın yetersiz olduğunu da ayrıca belirtmek gerekir. Yapılan bu tespitlere ek olarak yine şura hazırlık raporunda yer alan sektörün idari ve teknik içerikli bazı sorunlarını sizlerle paylaşmak isterim.
İDARİ VE TEKNİK SORUNLAR;
1. Fidan ve süs bitkileri ithalatı ve ihracatı konusunda kontrol ve denetim altyapısının yetersizliği ile kurumlar arasındaki yetki belirsizliği, özel sektör fidancılığının gelişimini engellemektedir.
2. Özel sektörce yetiştirilen fidanların büyük çoğunluğunun orman florasına ait olmasına rağmen, üretici birlikleri ile orman teşkilatı arasında yeterli yasal ilişki ve işbirliği sağlanamamış olup kurumlar arası yetki belirsizliği özel sektör fidancılığının gelişimini engellemektedir.
3.Fidancılık sektöründe devlet orman fidanlıkları önemli bir yer tutmaktadır. Bakanlığımızca, kamu kurum ve kuruluşlarına bedelsiz fidan tahsis edilmesi, özel sektör fidancılığının rekabet gücünü kırmaktadır.
4. Özel fidanlıkların envanteri bulunmamaktadır. Dolayısıyla süs bitkileri üretiminde kısa, orta ve uzun vadeli bir üretim programlaması yapılamamaktadır.
5. Orman arazilerinden mevcut mevzuata göre özel ağaçlandırma amacıyla yer tahsisi yapılabilirken özel fidanlık amacıyla yer tahsisi yapılamamaktadır.
6. Devlet ve özel teşebbüs fidanlıklarının görev alanlarını belirleyen, ülke gerçekleri ile uyumlu uzun dönemli gelişim planı oluşturulamamıştır. Yerli piyasada yeterli miktar ve nitelikte bulunan birçok bitkinin bile ithalat yoluyla karşılanması ve süs bitkileri ithalatında herhangi bir sınırlama bulunmaması, yerli sektörün gelişmesini engelleyen en önemli sorunlardan biridir. Hem devlet hem de özel fidanlıklar, bitki üretme ve yetiştirme amacıyla emek yoğun çalışmakta, dünyada ulaşılan bilgi ve teknolojiye paralel çalışmalar yürütememektedir. Şuraya hazırlık için hazırlanan bu rapor çerçevesinde şura kararlarına ‘Karar 14: Ülkemiz, Fidan İhraç Eden Ülke Haline Getirilmelidir başlığıyla girmiş olup be başlık çerçevesinde aşağıdaki strateji ve politikaların uygulamaya konulmasına/ gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
STRATEJİ VE POLİTİKALAR
a. İç piyasa ihtiyaçları ile ihracat imkânları gözden geçirilerek kısa, orta ve uzun vadeli fidan üretim planları yapılmalı,
b. Özel fidanlıklara orman alanlarından üretim amaçlı arazi tahsisi yapılabilmeli, ihracata yönelik kredi imkânları geliştirilmeli, üretilen fidanlar nominal değer olarak kabul edilmeli,
c. Ülkemizin zengin bitki çeşitliliğine paralel fidan üretimi yapılmalı ve bu çeşitliliğin peyzaj ve ağaçlandırma çalışmalarına aktarılması sağlanmalı,
d.Özel sektör süs bitkileri yetiştiriciliğinin geliştirilmesi gayesiyle, Adapazarı-Düzce hattında bir ‘süs bitkisi vadisi oluşturulmalı ve burada yapılacak yatırımlar teşvikte önceliklendirilmeli,
e. Fidan üretim çalışmalarında AR-GE ye önem verilmeli, özel sektöre verilecek kredi desteğinin bir bölümünün bu amaçla kullanımı zorunlu hale getirilmeli,
f. Odun dışı orman ürünleri konusunda öncelikli (stratejik) türler belirlenmeli, bu türlere ait fidanların üretimi konusunda çalışmalar başlatılmalı, özel sektör teşvik edilmeli ve teşvike konu ürünler önceliklendirilmeli,
g. Fidan ve tohum satışlarında özel sektörün rekabet gücü korunmalı,
h. Uluslararası düzeyde fidan test laboratuarları kurulmalı,
i. Fidan borsası kurulmalı,
j. Fidan ve süs bitkileri ithalatı ve ihracatı konusunda kontrol ve denetim altyapısı güçlendirilmeli; kurumlar arasındaki yetki belirsizliğinin giderilmesi, karantina, kontrol ve denetim altyapısının oluşturulması konusunda yasal düzenlemeler ivedilikle gerçekleştirilmeli ve bu konuda uzman personel yetiştirilmesi sağlanmalı,
k.Özel sektör fidanlıklarında üretilen bitki materyalinin çoğunluğunun orman ekosistemlerinin doğal bir parçası olması sebebiyle, özel sektör fidanlık birliklerinin orman teşkilatıyla ilişkilerini düzenleyen yasal altyapı ivedilikle kurulmalı. Özel ve geniş çaplı istişare çerçevesinde hazırlanan durum tespit raporu ve şura sonucunda alınan kararlar, ülkemizi gelecekte ithalattan ihracata taşıyabilecek, taşımaya katkı sağlayacaktır. Kararlardan a, b, c, d, g, I, j ve k şıklarında ifade edilen konular kısa zamanda hayata geçirilebilir durumdadır. Mesela a- şıkkındaki karar; Orman Genel Müdürlüğünün hazırlayıp kendi fidan üretim ve stokları takip edilen ve kısa adı ‘FİBİS olarak anılan fidan bilgi sisteminin bazı sayfaları özel sektöre de açılmıştır. Özel sektör kamunun (orman genel müdürlüğünün) ürettiği ve stoktaki fidanlarını görebilecek, kendi ürettiği fidanları sisteme girip ihtiyaç duyan herkesin ulaşmasının önünü açacaktır. Bu durum hangi bölgede, kimin hangi tür, miktar, kap, boy, form vb. Özellikte fidan ürettiğini görecek, üretim planlamasını, satış fiyatını ve diğer kararlarını vermesinde yardımcı olacaktır.
I-şıkkında ifade edilen ‘Fidan Borsası Kurulmalıdır kararı bundan üç yıl önce Sayın Bakanımız Prof. Dr. Veysel Eroğlunun Sakaryada yaptığı koordinasyon toplantısında sektör temsilcilerini kabul ettiği özel toplantı da gündeme gelmiş, karar alınmış, proje çalışmalarına hemen başlanmış, 2012 ve 2013 yılında yapılan çalışmalarla inşaat işleri tamamlama aşamasına gelmiştir. Borsanın işletme modeli üzerinde özel sektör ile görüşmeler devam etmekte olup 2013 yılında hizmete açılması planlanmaktadır. Ülke çapındaki tüm fidan üreticilerine hitap edecek olan borsa sektörün gelişmesi için önemli bir adım olacaktır. Yukarıda arz ettiği iki konu ve sistem özellikle il bazında ve ülke çapında etkin bir görev üstlenen birliklerle birlikte yönetilebilir. Bu konuda bakanlık olarak iş birliği yapmaya hazır olduğumuzun bilinmesini isteriz. İki başlıkta yaptığım özet açıklamalar geliştirilerek detaylı bir şekilde yazıya dökülebilir, üzerinde uzunca sure konuşulabilir. Fakat bunu bu sayfaya sığdırmaya çalışmak doğru değildir. Yazının çok uzadığını biliyorum. Şura kararlarının diğerleri ile ilgili olarak açıklama imkanı olursa gelecek sayıda sizlere yine özet bilgiler vermek isterim. İşiniz çok, kazancınız bereketli olsun. Saygı, sevgi ve muhabbetle...


