PEYZAJ MİMARLIĞI MESLEK DİSİPLİNİNDE ORTAK ÇATI OLUŞTURMAK

  İsmail ÇINAR
  16 Nisan 2015 Perşembe

Doğal ve kültürel bileşenlerin doğru bir şekilde planlanması esasına dayanan Peyzaj Mimarlığı mesleğinin temelinde doğal kaynakları korumak vardır. Giderek artan yapılaşma ve kent stresi bütün insanlarda bir arayışın başlamasına sebep olmuştur. Doğal ortamlara doğru olan özlem doğru bir şekilde planlanan ekolojik kentlerde yaşama arzusunu tetiklemiştir. İşte bu noktada mesleğin önemi ve mesleki bilinirliği giderek artmaya başlamıştır.

 

Arazi şekilleri, doğal bitki örtüsü, topraklar gibi fiziki unsurlar doğal peyzajı oluşturur. İnsan gruplarının bu peyzajı kendi faaliyetleri sonucu şekillendirmesi, onu değişikliğe uğratması ve kendi karakterini yansıtacak şekilde işlemesi ile kültürel peyzaj ortaya çıkar (Arı 2011). Hızla değişen bir dünyada çevrenin gelecekteki niteliksel gelişimi konusunda kaygı duyan peyzaj mimarlığı eğitimi, geleceğin peyzaj mimarlarının eğitimi, yetiştirilmesi ve her türlü doğal ve kültürel miras ortamında sürdürülebilir yaşam mekanlarının oluşturulması ve iyileştirilmesi konusunda önemli bir sorumluluğa sahiptir (Gül vd 2011). Günümüzde, Peyzaj Mimarlığı meslek disiplini, kurulduğu tarihlerden itibaren sürdürülebilir alan kullanımı yaklaşımını esas tutmuş ve bu çerçevede peyzaj planlama ve tasarım kararları üretmeyi hedeflemiştir. Bu doğrultuda Peyzaj Mimarlığı Bölümleri kurulmuştur (Öztürk ve Ergün, 2013).

 

Peyzaj Mimarlığı, "peyzajı oluşturan doğal ve kültürel bileşenlerin ve çevrelerin koruma-kullanım dengesi gözetilerek; ekolojik, ekonomik, estetik ve işlevsel ölçütlere uygun (olarak) planlaması, tasarımı, onarımı, korunması ve yönetim konularında çalışan" meslek disiplinidir. Mesleki tanımdan da anlaşıldığı üzere peyzaj mimarlığı esasında geniş bir yelpazeye sahiptir. Peyzaj Mimarlığı meslek disiplininin vizyonunun oldukça geniş olması çalışma konularının da çeşitli olmasına sebep olmuştur.

 

ORTAK PAYDAŞLAR

Peyzaj kavramının içeriğinde birbirine zıt gibi görünen doğa-bilim-kültür-sanat olgularını ve bunların birbirleriyle olan etkileşimini barındırması; ‘peyzaj ve ‘peyzaj mimarlığının olumlu yönde geniş bir tabana oturmasını sağlamakla beraber tam olarak anlaşılmasını güçleştirmektedir. Ortak bir platforma işlerlik kazandırılamadığı için doğal süreçler ile kültürel süreçleri canlı yaşam ortamları ya da peyzajları oluşturma-koruma-biçimlendirme ve yönetme temelinde uzlaştırma hususu kendine kamuoyunda yeterince yer bulamamaktadır. Halbuki Peyzaj Mimarlığının temel çerçevesinde, birbirine zıt olan ya da öyle algılanan olguları bir pota içinde birlikte var etmek ve bunların gücünü kullanarak yeni sentezlere ulaşabilmek yatmaktadır (Kaplan 2007). Bu sentez oluşurken Peyzaj Mimarlığı mesleğinin yolu doğal kaynak değerlerinin sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacında birleşen her meslek disiplini ile kesişmektedir. Bu sebeple şimdiye kadar çatısı altında bulunduğu beş fakülte ile de birçok konuda ortak bir platform oluşturulmuştur. Bu fakültelerin misyonlarına bakıldığında genel olarak Peyzaj Mimarlığı meslek disiplini ile yakınlık gösterdikleri görülmektedir. Ancak tam olarak mesleki içeriğimiz ile örtüştükleri söylenemez. Burada önemli olan nokta ortak paydaşların oranıdır.

 

Günümüz Peyzaj Mimarlığı eğitiminin temel konuları içinde; doğal, kültürel ve sosyo-ekonomik çevreye ilişkin verilerin analizlerine ve değerlendirilmelerine dayalı peyzaj planlama çalışmaları ile sağlıklı sürdürülebilir ve görsel kalitesi yüksek yaşam çevresi oluşturmayı amaçlayan yapısal ve bitkisel peyzaj tasarımı çalışmaları yer almaktadır. Genel anlamda eğitim programının amacı; bu temel konularda, ülke gerçekleri ve gereksinimleri de göz önünde bulundurularak, nitelikli, yetenekli, girişimci, dinamik ve meslekler arası bilgi-koordinasyon tabanına sahip eleman yetiştirmektir (Özer vd 2010).

 

PEYZAJ MİMARLIĞI EĞİTİMİ

Peyzaj Mimarlığı eğitimi ilk olarak 1933 yılında Ankarada kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsünde 1942-1948 yıllarında Bahçe Enstitüsü bünyesinde Bahçe Sanatı ismi ile eğitime başlamıştır. 1948-1950 yıllarında Bahçe Mimarisi ve Süs Nebatları ismi ile ayrı bir disiplin durumuna getirilmiş, 1952 yılında Bahçe Mimarisi ve Ağaçlandırma Kürsüsü olarak geliştirilmiş, 1956-1967 yılları arasında "Bahçe Bitkileri Yetiştirme ve Islahı Bölümü" bünyesinde ve Ziraat Fakültesi içinde eğitim devam etmiştir. Yine aynı fakülte içinde 1971 yılında Peyzaj Mimarisi Bölümü olarak eğitim başlamış ve 1973 yılında ilk mezunlarını vermiş ancak ziraat mühendisi unvanını almıştır. 1977 yılından sonra Bölümün ismi Peyzaj Mimarlığı olarak değiştirilmiştir. 1990 yılından sonra ise mezunlara  "Peyzaj Mimarı" unvanı verilmeye başlamıştır (Kesim ve Mansuroğlu, 2000). Peyzaj Mimarlığı mesleğinin bu başlangıç serüveni bile esasında en başından beri bir planlama ve koordinasyon eksikliğini göstermektedir.

 

Türkiyede 35 ve KKTCde 2 olmak üzere toplam 37 üniversitede peyzaj mimarlığı bölümü varıdır. 2013 yılı için eğitim ve öğretim faaliyetlerini sürdüren; Türkiyede 27, KKTCde 2 ve toplamda 29 ayrı üniversite vardır ve toplam öğrenci kontenjanı sayısı 1304tür (ÖSYM, 2013). Bu kontenjanlara Temmuz ayında yapılan ilk yerleştirme sonucu toplam yerleşen aday sayısı 958 olup, Peyzaj Mimarlığı bölümlerine ait genel kontenjan doluluk oranı %73.5 düzeyinde gerçekleşmiştir (Atik vd 2013). Günümüzde, Peyzaj Mimarlığı eğitimi, 5 farklı fakültesi bünyesinde (Ziraat Fakültesi, Orman Fakültesi, Güzel Sanatlar Tasarım ve Mimarlık Fakültesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Mimarlık Fakültesi) eğitim vermektedir. Bunların 8si Ziraat, 8i Orman, 7si Mimarlık, 2si Güzel Sanatlar Tasarım ve Mimarlık Fakültesi, 2si Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesindedir.

 

Mevcut yüksek öğretim sistemi içerisinde her bölüm bağlı bulunduğu fakültenin etkisi altında ve sınırları çerçevesinde eğitim faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu durumda bölümler ders programlarının oluşturulmasından, not sisteminin belirlenmesine kadar eğitime ilişkin hemen her konuda bünyesinde bulunulan fakülteden etkilenmektedir. Mevcut eğitim sisteminde tasarım ve planlama alanlarında uzmanlaşmaya yönelik bir yapılanmanın olmayışı tasarım eğitimi için başka bir sorundur. Peyzaj Mimarlığı eğitimini en ideal düzeye çıkarabilecek yöntemin fakülteleşme olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Ancak mevcut sistemde peyzaj mimarlığı fakültelerinin kurulması yakın bir gelecekte öngörülmemektedir. Bugün için fakülteleşme olamasa bile tasarım ve planlama opsiyonları ayrımı da yoktur. Mevcut yapılanmada tasarım konusunda uzmanlaşmak isteyen öğrenciler için daha yoğun bir peyzaj tasarım eğitiminin verilebileceği bir ortam hala oluşturulamamıştır (Küçükerbaş ve Türel 2011).

 

EKOLOJİK KENT TASARIMLARI

Tüm meslek disiplinlerinde olduğu gibi, Peyzaj Mimarlığı meslek disiplini içerisinde özellikle eğitimde zaman zaman yeniden yapılanma gereksinimleri oluşmaktadır. Peyzaj Mimarlığı bölümlerinden özellikle son yıllarda kurulanlar yapılanma faaliyetlerini daha kolay yapabilmektedir. Kuruluş amaçları doğrultusunda programlarını hazırlamakta, daha esnek bir yapıya sahip olabilmektedirler. Daha köklü bölümler ise, bu yapılanmalarını farklı zamanlara yaymaktadır. Son yıllarda, Peyzaj Mimarlığı Akademik İşbirliği Toplantıları (PEMAT)nda eğitimle ilgili tartışmalar gündeme gelmekte, fikir alışverişinde bulunulmakta, bazı yıllarda, eğitimle ilgili öneri niteliğinde kararlar alınmaktadır. Şüphesiz tüm bu gelişmeler, mesleğin gelecekte izleyeceği yolu gösterecek önemli tartışma ortamlarını oluşturmaktadır (Uzun ve Kesim 2010).

 

Peyzaj Mimarlığı eğitiminin başlangıç yılı olan 1942 yılından bu yana geçen 73 yıllık zaman diliminde beş ayrı fakültenin çatısında toplanan Peyzaj Mimarlığı bölümlerinde eğitim-öğretim sorunlarının halen çözülemediği görülmektedir. Günümüzde bağlı olduğu fakültelerin etkisi altında şekillenen peyzaj mimarlığı, son yıllarda mimarlık ve tasarım fakültelerinin çatısı altında toplanmaya başlamıştır. Orman ve Güzel Sanatlar fakültelerine oranla Ziraat ve Mimarlık fakültelerine daha yakın olan Peyzaj Mimarlığı bölümleri için günümüzde en makul çözüm Mimarlık fakülteleri bünyesinde olması olarak görülmektedir. Nitekim mimarlık ve Şehir Bölge Planlama bölümleri de artık son yıllarda ekolojik kent tasarımlarına yönelmektedirler. Peyzaj mimarlığı mesleğinin ortak bir çatı altında toplanması ile eğitim sorunlarının daha kolay çözülebilme olanağı doğacaktır. Çok taraflılık her zaman karmaşalara neden olacaktır. Ortak bir çatı altında toplanmanın sağlanması ile ortak bir platform oluşacaktır. Bu sayede bağlı bulundukları fakültelerden istenmeyen yönde gerçekleşen etkileşimler de son bulacaktır. Geleceğin mesleği olarak görülen peyzaj mimarlığı eğitiminde sistemli bir gelişmenin devam edebilmesi ortak bir platformda buluşmaya bağlıdır.

 

 

 

Today, landscape architecture departments which affected from faculty that it belongs to and recently they started to gather under the umbrella of the faculty of architecture and design. Landscape Architecture departments are more close to Agriculture and Architecture faculties in proportion as Forest and Fine Arts faculties. Nowadays most reasonable solution seems that department is seen as being within the Architecture faculties.

 

 


Dr. Zeynep R.BOZHÜYÜK ARDAHANLIOĞLU

Atatürk Üniversitesi

Fen Bilimleri Enstitüsü

Peyzaj Mimarlığı

 

 

 


Paylaş: