26 Aralık 2012 Çarşamba
Barış IŞIK
Peyzaj Mimarı- İstanbul Peyzaj Mimarları Odası Başkanı
İnsanoğlu evriminin aşamasında, ilk zamanlarda sadece iklim şartlarının sert etkilerinden ve doğada ki yabani hayvanlardan korunma amaçlı kendilerine barınaklar inşaa ediyordu. Yıllar boyunca hem fiziksel açıdan, hem de mental açıdan gelişen insanın, buna bağlı olarak istekleri de artmaya başladı. Kent yaşamına geçen topluluklar artık estetiğe de önem vermeye başladı ve yaşadığı ortamları bitkiler, heykeller, havuzlar ve diğer görsel elemanlarla süslemeye başladı. Zamanla sadece süsleme amacı ile başlayan bu fikir ve uygulamalar zamanla planlamanın vazgeçilmez bir parçası haline gelmeye başladı. Böylece bundan uzun yıllar önce ‘peyzaj uygulama ‘ tabiri insanlar tarafından icra edilmeye başladı.
Günümüzde peyzaj mimarlığının uygulama alanları ve uğraşları, kuşkusuz mühendislik ve mimarı alanlarda en hızlı gelişme gösteren disiplinlerden bir tanesi haline gelmiştir. Bunun en büyük nedeni ise, toplumların bu konuda bilinçlenmesi, peyzaj mimarlığının eskiden algılandığı şekilde lüks bir yatırımdan çok, daha kapsamlı ve gerekli bir mesleki alan olarak algınlanmasıdır. Dünyadaki medeni ülkelerde peyzaj mimarlığı planları ve bu planların bir sonraki aşaması olan uygulamalar, imar planlarında tanımlanmış olup, yapılacak her türlü peyzaj çalışmalarında, uyulması gerekli kanunlar ve yaptırımlar tanımlanmıştır.
21.yüzyıl ile birlikte, dünya üzerinde yarattığı tahribatı anlayan devletler, dünya kaynaklarının korunması, kentlerin daha yaşanabilinir yerler hallere getirilmesi, yapılan zararların onarılması anlamında bir çok standart getirmiştir. Bu standartların uygulanması konusunda şüphesiz en büyük görev peyzaj mimarlarına düşmektedir.
Günümüzde peyzaj mimarlarının uygulama alanlarını genel hatları ile özetleyecek olursak
1) Sulama ve Drenaj Sistmelerinin Yapım: Canlı örtünün beslenmesi için su, en önemli faktördür. Yapılacak olan sulama sistemlerinde, bitkilerin beslenmesi sağlanırken, minumum su sarfiyatı sağlayacak bitkileri seçmek uygulamanın ana prensibi olmalıdır. Yapılacak drenaj sistemi ile alan üzerinde yüzeysel akışa geçen su alan üzerinden uzaklaştırılırken, fazla suyun yeniden kullanılması amacı ile bu suyun yer altı depolarına yönlendirilmesi su tasarrufu bakımından önemlidir.
2) Bitkilendirme: Bitkilendirme peyzaj mimarları için en önemli alanlardan bir tanesidir, arazi üzerinde bir çok değişik disiplinden mühendis, şehir plancısı ve mimar ortak çalışıp, çözümler yürütebilirken, bitkisel materyal sadece peyzaj mimarlarının tasarrufu altındadır. Bitkilendirme sırasında kullanılan dikim materyali, dikim teknikleri, toprak derinlikleri, makro ve mikro klima koşulları, bitki kalitesi, potansiyel kullanıcı yoğunluğu ve tipi gibi değişik kriterler önemlidir.
3) Sert Zemin Uygulamaları: Arazi üzerinde yapılacak olan yollar, otoparklar, oturma ve dinlenme alanları, spor sahaları, kısacası alan üzerinde peyzajı tamamlayacak bina harici tüm yapıların uygulamasını kaplar. Bu alanların planlama aşamasından sonra uygulama sahfasında yer alan önemli disiplinlerden bir tanesi de peyzaj mimarlarıdır.
4) Alan Şekillendirmesi
Peyzaj mimarları uygulama safhasında, alanın şekillendirilmesi , yapılacak olan kazı dolgular ve diğer arazi işleme işlemlerinde etkin rol oynarlar.
Yukarıda açıklanan maddeler, uzunn yıllardır genel anlamda peyzaj mimarlarından beklenen uygulama kalemleridir. Ama günümüzde bu ana başlıkların altında kategorize edilebilecek bir çok yeni uygulama alanları vardır. Bunlar;
1) Çatı Bahçeleri
Almanya ve İsviçre’de başlayan bu akım, daha sonra Amerika’da gelişimini tamamlamış ve günümüzde dünyanın her noktasında uygulanmaya başlamıştır. Genel tasviri ile, binaların çatı zeminlerine yapılacak olan bitkisel ve peyzaj uygulamayı içerir. Yapılan bilimsel araştırmalarda, çatı bahçelerinin binaların soğutma ve ısıtma masraflarında ciddi manada tasarruflar sağladığı, atmosferi temizlediği ve kentsel alanlarda yabani hayatı güçlendirdiği saptanmıştır. Şüphesiz en önemli faydası da, yeşil alanların gittikçe azaldığı kentsel alanlarda, kentlere yeşil alan katkısı yapmasıdır.
Sistemin yapılmasında ve uygulanmasında mühendislik çalışmalar yapmak gerekmektedir. Binanın yük kaldırma kapasitesi, izolasyon, kök bariyer ve yaşam ortamı tabakalarının hazırlanması ve uygun türlerin seçimi ve dikimi son derece önemlidir.
Çatı bahçeleri tüm dünyada olduğu gibi, ülkemizde de gelişmeye başlayan bir uygulama alanıdır ve özellikle kentsel alanlarda daha da arttacaktır.
2) Dikey Bahçeler
İlk olarak Fransız Botanikçi Patrick Blanc tarafından uygulanmaya başlayan bu sistem, binaların veya yapıların duvarlarının ve dikey yüzeylerine yapılan bitkilendirme sistemidir. Seçilecek sistem türlerine ve yapılarına göre, ufak çalı gruplarından mevsimliklere kadar değişik bir bitki kullanım spekturumu sunacaktır. Uygulamada kullanılan bitkiler gelişimlerini tamamladıklarında muhteşem manzaralar yaratırlar.
Uygulama yerinde direk konstrüksüyon ile çözülebileceği gibi, bu sektörün gelişimine bağlı olarak, sulama sistemlerinin de içinde bulunduğu modüller bulunabilmektedir.
3) Enerji Tasarrufu Sağlayan Peyzaj Uygulamaları
Enerji günümüzün en pahalı ihtiyacıdır ve bu konuda tasarruf sağlamak son derece önemlidir. Peyzaj uygulamalarında yapılacak bazı düzenlemelerle, konutlarda ciddi miktarlarda yakıt tasarrufu sağlanabilmektedir. Benzer şekilde uygulama sırasında dikkat edilecek bazı noktalar sayesinde, konutların aydınlatma masrafları da azaltılabilinir. Özellikle son zamanlarda Amerika ve Kıta Avrupasında son derece yaygınlaşmaya başlayan ‘Breeam’ ve ‘Leed ‘ sertifikasyon sistemlerinde, peyzaj uygulamarında enerji tasarrufunun sağlanması ve çevrenin korunması asıl olarak alınmaktadır.
4) Kurakçıl Peyzaj Uygulamaları
‘Xeriscape’ , yani kurakçıl peyzaj, peyzaj mimarlığının gelişenn ve büyüyen uygulama alanlarından bir tanesidir. Ana prensip, su ihtiyacı olan minumm olan yerel bitkilerin peyzaj da kullanılmasadır. Özellikle yağmur bakımından fakir, kurak ayların fazla olduğu bölgelerde kullanılması desteklenen bir uygulamadır.
Peyzaj mimarlığı mesleğinin uygulama alanları her geçen gün artmakta ve değişmektedir. Bu yüzden peyzaj mimarlarının sadece okulda edindikleri akademik eğitimle yetinmeyip, her gün gelişen disiplinlerinin daha iyi takip edebilmeleri ve toplumun onlardan bekledikleri başarılı ve fonksiyonel uygulamaları yapabilmeleri için, devamlı kendilerini geliştirmeleri gerekmektedir.


