SÜRDÜRÜLEBİLİR SU KULLANIMINDA YAPAY SULAK ALANLARIN YERİ: TARİHSEL GELİŞME, MEVCUT DURUM VE GELECEĞ

SÜRDÜRÜLEBİLİR SU KULLANIMINDA YAPAY SULAK ALANLARIN YERİ: TARİHSEL GELİŞME, MEVCUT DURUM VE GELECEĞ
  Doç. Dr. Reyhan ERDOĞAN
  20 Aralık 2017 Çarşamba
Doç. Dr. Reyhan ERDOĞAN
Akdeniz Üniversitesi 
Mimarlık Fakültesi
Peyzaj Mimarlığı Bölümü
 
Prof.Dr.Zeynep ZAİMOĞLU
Çukurova Üniversitesi
Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi
Çevre Mühendisliği Bölümü
GİRİŞ

Artan nüfusun su ihtiyacını karşılamak için oluşturulması gereken kentsel gelişmeler, kara ve su ortamları üzerinde önemli baskılara neden olmaktadır. Yerel yönetimler yeni yerleşim birimleri kurma, ulaşım altyapısı, uygun fiyatlı konutlar, eski mahallelerin yenilenmesi yoluyla toplumun sosyal dokusunun değişimi konularında faaliyet göstermektedirler. Hızlı nüfus artışı ve artan konut artışı talebinin bir zorunluluğu olan kentsel gelişim projelerinde su kullanımı ve bu kullanımın çevresel etkilerinin hafifletilmesi konuları yanında çevreyi iyileştirmek için de fırsatlar oluşmaktadır.

"Sürdürülebilirlik" kavramı daha önceki "çevre koruma" çabalarından bir adım öteye giderek entegre bir kavram olarak son yıllarda ortaya çıkmıştır. Ekolojik Sürdürülebilir Kalkınma (ESK) ise, kirliliğin etkilerinden, doğal kaynakların korunması,  kentsel gelişim projelerinin planlanmasından itibaren çevrenin korunmasının ötesine geçmek olarak tanımlanabilir. ESK nin amacı, insanların yaşam biçimlerini ve bunları destekleyen altyapıları, kaynakları tüketmeden ya da çevresel kaliteyi düşürmeden sonsuza kadar sürdürebilmektir. Sürdürülebilirlik nihai hedefine doğru ilerlerken her adımda insanlığın - çevresel, sosyal ve ekonomik - kazanımlarına meydan okuma olarak algılanabilir.
Sürdürülebilir bir kalkınmanın olmazsa olmaz en önemli unsurlarının başında sürdürülebilir su yönetimi gelmektedir.
Kentsel çevrede, aslında üç ayrı su sistemi vardır:
(i)                        Kentsel alanın dışındaki havzalardan içme suyu temin edilen su alma yapısı ve içme suyu arıtma tesislerinden oluşan, içme suyu tesisleri ve dağıtım yapıları. 
(ii)                      Kanalizasyon sistemi, arıtma tesislerinden oluşan atık su sistemleri;
(iii)                    Gelişmiş ülkelerde uygulanan doğal su kanallarından oluşan ve yağmur suyu toplayan ve bu suyun yeniden kullanımını sağlayan sistemler. 
Suya Duyarlı Kentsel Tasarım (WSUD), kentsel su döngüsünün bütünsel yönetimi ve kentsel tasarıma entegrasyonu için yağmur suyu yönetimi yeni tasarlanan kentlerde daha geniş bir çerçeve sağlamak için gelişmiştir.
Ancak, uygulamadaki başarı ne yazık kı beklenilen düzeylerde olamamaktadır.

Entegre kentsel su döngüsü yönetimi hem yerel yönetimler için hem de arazi geliştirme firmaları için reform niteliğinde olup uygulamada zor ve maliyetli gelmektedir. Duyarlı Kentsel Tasarımın sosyo-kurumsal boyutu, etkin politika geliştirme ve teknoloji yaygınlaştırma çabalarına aracı olmasına karşın, henüz gelişmekte olan bir alan olarak kalmaktadır. Bu koşullarda yapılacak şeyler elimizdeki su kaynaklarını arıtılmış atıksularda dahil olmak üzere en efektif şekilde kullanmaktır.

Yukarıda da açıkladığımız gibi son yıllarda sürdürülebilir tasarım uygulamasının anahtar bir yönünün suyun taşınması ve kullanılması olduğu açıktır. Sadece yağmursuyu değil atık su, ki bu konvansiyonel uygulamanın aşırı enerji kullanımı ve çıkış sularının tekrar doğada kullanılamaması ile dikkat çekmektedir. İçilebilir su - sınırlı bir kaynak - soğutma, tuvalet ve sulama gibi kullanımlarda boşa harcanmaktadır. Atıksudan çıkan her bir birim karbon için atmosfere dört birim karbon salınmaktadır. Bu soruna çözüm olarak yapay sulak alan sistemleri sunulmaktadır.

Su kirliliğinin kontrolü amacına yönelik olan sulak alan ekosistemlerinin kontrolü ve inşaatı nispeten yeni sayılan bir teknolojidir. Her ne kadar tarih boyunca insanlar tarafından zaman zaman sulak alanların yapıldığı bilinmekte ise de hem habitat oluşturan hem de su kalitesine ilişkin fonksiyona sahip olan sulakalanların inşaatı, 1970 li yıllardaki çevresel hareketlerin başlamasıyla gündeme gelmiştir (Kadlec ve Knight, 1996). Yapay sulakalan teknolojisi, düşük maliyetli ve düşük bakım masrafları gerektiren ve özellikle kalkınmakta olan ülkeler için uygun olan bir teknolojidir. İstanbul, İzmir, Antalya gibi Türkiyenin hızlı fakat kontrolsüz bir biçimde büyüyen büyük metropolleri dikkate alındığında bu teknolojinin, kırsal kesimler kadar, büyük şehirlerin banliyö bölgelerindeki küçük yerleşim alanları ve bireysel yerleşim üniteleri için de uygun çözümler sunması beklenmektedir.
SULAKALANLARIN ARITMA TESİSİ OLARAK KULLANILMASI

Doğal çevre koşullarında su, toprak, bitkiler, mikroorganizmalar ve atmosferin etkileşimleri sonucunda, kirleticilerin uzaklaştırılmalarını sağlayacak kimyasal, biyolojik ve fiziksel işlemler ortaya çıkar. Doğal sistemlerdeki doğal işlemler, arıtma tesislerinde kullanılan çökeltme, filtrasyon, gaz transferi, adsorbsiyon, iyon değişimi, kimyasal çökeltme, kimyasal yükseltgenme ve indirgenme, biyolojik çevrim ve ayrıştırma gibi pek çok mekanik işlemin yanında fotosentez, fotooksidasyon ve bitki alanı gibi pek çok özel doğal mekanizmayı da içerir. Bu işlemler bir arıtma tesisindeki dizisel işleyişin tersine tek bir ekosistem reaktörünün içinde doğal hızlarda ve kendiliğinden yürüme eğilimindedir. İster doğal ister yapay olsunlar, geçmiş birikimimizden sulakalanların bir arıtım potansiyeli olduğunu bilmekteyiz. Bununla beraber konvansiyonel sistemler ile kıyaslandığında bunların mühendislik kullanımları henüz oldukça yenidir. Yine de pek çok ülkede işlemekte olan çok sayıda uygulama vardır.

Sulakalanlar tipik olarak 0,6 m. den daha az su derinliğine sahip kedidili, kağalık, kamış ve ayakotu gibi bazı bitkilerin büyümesini destekleyen su basmış kara parçalarıdır. Bu vejetasyon, bakteri filmlerinin tutunabileceği yüzeyleri oluşturur, atıksulardaki parçacıkların tutulmasını ve filtrasyonunu sağlar, su kolonuna oksijen taşır ve güneş ışığının geçmesini sınırlandırarak yosun büyümesine engel olur ( Kadlec, 1984). 

Yapay sulakalanlarda giderim mekanizmaları (Karul, 1995)

 

Hem doğal, hem de inşa edilmiş sulakalanlar atıksu arıtımı için kullanılmaktadır. Bununla beraber doğal sulakalanların kullanımı yalnızca ikincil ve ileri arıtım tesisleri çıktılarının iyileştirilmesi amacıyla sınırlıdır.

Yapay sulakalanlar, evsel atıksuların arıtımı için yatırım ve işletme maliyeti düşük bir çözüm sunmaktadır. Uygun biçimde dizayn edilen ve işletilen arıtım sulakalanları, atık sulardaki mikroorganizma BOİ5 (Biyolojik Oksijen İhtiyacı), AKM (Askıda Katı Madde), nitrojen, fosfor, hidrokarbonlar ve hatta ağır metaller gibi kirleticilerin bertaraf edilmesi olayında oldukça etkili ve güvenilir yöntemdir.

Sistemde, normalde enerji kullanımı neredeyse yok denecek kadar azdır (suyun geri kazanımı için ünitesine atık su almak için gerekli pompalar hariç). Eş zamanlı olarak sistemde kimyasal kullanımı olmaması yanında suyun geri dönüşümünü ve saflaştırılmasını sağlayan doğal mekanizmaların çeşitliliği yapay sulak alan teknolojisini çok etkili kılmaktadır. Özel amaçlar için eş zamanlı olarak yapay sulak alan sistemleri ileri arıtma tesisleri, konvansiyonel sistemlerin arkasına eklenmektedir (Zaimoglu ve ark, 2010).

 

YAPAY SULAKALANLAR İLE ATIKSULARIN ARITILMASI KONUSUNDA GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE YAPILAN ÇALIŞMALAR

Küçük çaplı bir model sulakalan arıtım sisteminin yapımı ve bu konudaki araştırma çalışmaları ilk olarak Almanyadaki Max Plunck enstitüsünde gerçekleştirilmiştir. Kathe Seidel tarafından yürütülen ve 1953 yılında sonuçlandırılan bu çalışmada birçok sucul bitkinin, kimyasal kirleticilerin olumsuz etkilerini azaltma ve onları absorbe etme yönündeki yetenekleri gözlenmiş, Scirpus lacustris gibi bazı bitkilerin fenolleri, patolojik bakterileri ve diğer kirleticileri bertaraf etme yeteneğine sahip oldukları saptanmıştır ( Moreau, 1972). 

Scirpus lacustris (Anonim, 2017a).

1976 yılında Viskonsin Üniversitesinde bilim adamlarından Prof. W. E. Soley, Prof. C. V. Fetter, Prof. F. L. Spangler tarafından küçük çaplı modeller oluşturulmuş ve çalışmalar sonucunda septik tankların yerine, yapay sazlık arıtım sisteminin kullanılmasının üstünlüğü ortaya konulmuştur.

1979 yılında Listowel-Ontorioda kurulan araştırma amaçlı sistemde yapay sulak alanların soğuk iklimlerdeki fonksiyonel yetenekleri incelenmiştir. 1980-1984 yılları arasında yapılan çalışmalarda elde edilen sonuca göre sistemde kullanılan tek sucul bitki Cattailsin kış aylarında tamamen uykuda olan bir bitki olmadığının farkına varılmış, sistemin her ne kadar kışın en soğuk aylarında azalan bir oranda olmasına rağmen, kabul edilebilir bir bertaraf etme mekanizması sunduğu ortaya çıkmıştır.

1980 yılında George Tchobanoglous ve Gordob Culp, atıksu arıtımında yapay sulakalanların kullanımı konusunda derinlemesine yapılan ilk mühendislik çalışmalarından birini gerçekleştirmişler ve (Tchobanoglous, Crites, 1998);

  • Elde edilen arıtımın derecesinde, bitki türü ve kuru madde etkisi
  • Bitkinin ortama uyum sağlamasında tabandaki katmanın etkisi ve arıtımın derecesi
  • Arıtımın derecesi üzerinde kalış süresinin etkisi
  • Arıtımın derecesi üzerinde mevsimlik koşulların etkisi
  • Arıtımın derecesi üzerinde humus ve atık komponentlerinin etkisi
  • Bitki türü, kuru madde, kalış süresi ve sıcaklığın bir fonksiyonu olarak bertaraf edilen kinetiklerin belirlenmesi
  • Arıtımın derecesi üzerinde sulakalan konfigürasyonunun etkisi
  • Durağan parçacıkların bertaraf edilme kapasitesi ve partikül birikiminin bir fonksiyonu olarak parçacıkların tutulma kapasitesinin belirlenmesi

 

gibi faktörlerin ayrıntılı bir biçimde bilinmesi için ek araştırmaların yapılması gerekliliğini belirlemişlerdir. 

Cattails (Hasır otu) (Anonim, 2017b)

Yapılan tüm bu çalışmalar incelendiğinde yapay sulakalanlarda BOİ5 (Biyolojik Oksijen İhtiyacı) giderimi %70-96, AKM (Askıda Katı Madde) giderimi %60-90, Azot giderimi %40-90 olmakta ve fosfor giderimi ise mevsimsel olarak değişmektedir (Reed ve ark. 1984).

YAPAY SULAKALANLARIN SAĞLADIĞI FAYDALAR

Sulakalanlar, pik yağışlarda suları engelleyerek (kapladıkları alan ve yağışın boyutuna bağlı olarak) sulakalanı daha yavaş bir biçimde terk etmesini sağlar. Bu olay, mansap tarafındaki drenaj sistemi üzerindeki yükü azaltır. Sistemin Eş Zamanlı Su Kalitesinin İyileştirilmesi üzerine etkileri ise;

1.      Kirleticiler ve sedimentlerin bertaraf etmesi,

2.      Sedimentin çökertilebilmesi için su akışını yavaşlatması,

3.      Sazlıklar veya sulakalan bitkileri tarafından filtre edilmesi,

4.      Çözülmüş kirleticilerin su vejetasyonu yoluyla alınması,

5.      Az hareketli ve sığ sularda güneşten gelen ultraviole ışınlarını kullanarak bakteri ve patojenlerin ölmesi,

6.      Sulakalana girmeden önce kaba atıkların tutulması amacıyla ızgaraların yerleştirilmesi sayesinde yağış suyu arıtımının gerçekleşmesi,

7.      Besin elementlerinin ve diğer materyalin döngüsünün sağlanması,

8.      Kullanım dışı malzemenin ekosisteme kazandırılması,

9.      Rekreasyon alanı olarak kullanımı,

10.     Eğitim ve araştırma amaçlı kullanım olanakları

olarak sıralanabilir (Reed ve ark., 1984).

YAPAY SULAK ALAN ÇEŞİTLERİ

Yüzey Akışlı Yapay Sulak Alanlar

Serbest su yüzeyli sistemler sığ bir yatak veya kanal içinde uygun bir sucul vejetasyon içerir ve toprak yüzeyinde pek fazla derin olmayan bir su akışı ile daha çok doğal sulak alanları çağrıştırır. Su yüzeyi kanal boyunca aktığı esnada atmosfere açıktır. Bu sistemlerdeki oksijen kaynağı yüzey havalandırmasıdır. Başlıca biyokimyasal bozunma reaksiyonları bitkilerin su altında kalan bölümleri ve dip birikintilerinin yüzeyleridir.

Serbest su yüzeyli sulak alanlarda AKM giderimi çökelme, filtrasyon, kimyasal çökelme gibi proseslerle gerçekleşmektedir Serbest su yüzeyli sulak alanlarda ana AKM giderim mekanizması çökelmedir. Atıksu  içerisindeki partiküller; suyun hızı, sulak alanın derinliği, partiküllerin boyutu, su sıcaklığı gibi faktörlere bağlı olarak çökelirler. 

  Yüzey akışlı sulak alan şematik gösterimi (Özdemir, 2011)

Yüzey Altı Akışlı Sulak Alanlar

Yüzey altı akış sistemlerinde su, çakıl veya kırma taşlarla doldurulmuş bir çanak veya su yatağına akıtılır. Verilen suyun miktarı suyun yüzeye çıkmaması esas alınmak suretiyle regüle edilir. 30 cm veya daha derin bir geçirgen ortama sahiptir.

Bu tür sistemler, kaba bünyeli materyalden oluşan topraklarında çok çeşitli çiçekli ve çiçeksiz bitki türünün yetişmesine ortam hazırlamış oldukları için göze hoş gelen bir görünüm sergilerler.

Yüzey altı akışı sulak alanları kaya veya çakıldan oluşan bir zemine sahiptirler. Planlamaları ise su düzeyinin, sulak alanın tabanından daha aşağılarda olacağı şeklinde yapılmışlardır.

Yüzey altı akışlı sulak alanların AKM giderim mekanizmaları serbest su yüzeyli sulak alanlara göre farklılıklar gösterir. Bu sistemlerin ana AKM giderim mekanizması köklerde adsorpsiyondur. Bu sistemler için en büyük problem tıkanma problemidir. Bunun önlenmesi amacıyla ön arıtım için septik tanklar kullanılır (Zaimoglu ve ark, 2010).

Yüzeyaltı akışlı yapay sulak alan (Vesilind, et al., 2014)

Yapay sulak alan dizaynında verim ve alan kullanımını daha optimum hale getirebilmek amacı ile zaman zaman iki yöntem birlikte kullanılabilir.

 

Bağımsız YAPIlarda Yapay Sulakalan Kullanımı

Gelişmiş ülkelerde uzun zamandır kullanılan yerinde arıtım teknolojileri ülkemiz için henüz çok yeni olan bir kavramdır. Bu yeni teknolojiler, sistemlerin her türlü alanda geliştirilmesine olanak sağlamaktadır. Yerinde arıtım sistemleri, atıksuların arıtımı için çok işlevsel bir yoludur ve merkezi arıtım sistemlerine göre daha uygun koşullar sergileyebilmektedir. Merkezi atıksu sistemleri, hem parasal olarak son derece pahalı, hem de çevre yönünden problemli bir uygulama biçimidir.

Ekonomik açıdan değerlendirildiğinde, fazla nüfusu olmayan yerlerdeki atıksuların toplanıp başka yerlere götürülüp arıtılması pahalı bir olaydır. Çevre açısından değerlendirildiğinde ise suyu topraktan alıp, alandaki yüzey sularına deşarj etmek yerine, arıtarak tekrar toprağa döndürmek daha mantıklı çözüm oluşturmaktadır. Böylelikle yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının dengede tutulması da sağlanabilmektedir. Bunun yanında yerinde arıtım teknolojilerinin maliyetleri daha düşüktür. Daha az enerji gereksinimleri vardır. Gerek kurulumları gerekse işletimleri daha kolaydır. Ancak yüksek taban suyu, taşlık veya kayalık, topografya gibi veya diğer faktörlerin yerinde arıtıma için uygun olmadığı arazi koşulları söz konusu olabilmektedir.

 

Avusturyada bir yapay sulak alan (Langergraber, 2008)

Atık suların arıtıldığı bir yapay sulak alan Wageningen-Hollanda (Kilian, 2017). 

Yerinde yatay akış, Çek Cumhuriyeti Struhařede Phrarisarundinacea ve Iris pseudacorus bitkileri ile oluşturuşmuş  sulak alan (Vymazal, 2010)

 

 

Bireysel aile konutları için yapay sulakalanlar Avrupanın bir çok eyaletinde oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu sistemleri tanımlamak amacıyla kullanılan "Yapay Sulakalan" teriminin yerini başka terimler de almaktadır. Bireysel-aile konutları için inşa edilen yapay sulakalan sistemlerinin yararlarının göz önüne alınması için bazı koşulların var olduğu çeşitli alanlar bulunmaktadır. Bu koşulların en başta gelenlerinden birisi ise bir septik tank kullanılmasının gerekli olduğu, bir merkezi kanalizasyon sisteminin sınırlarının dışında olunması durumudur. Arıtılmış suyun diğer bir yerleşim alanına doğru yüzey akışa geçmesi olasılığını varsayarak hareket edilmelidir.

Omega Sürdürülebilir Yaşam Merkezinde Yapay Sulak Aan (John Todd Ekolojik Tasarım, 2009)

John Todd Ekolojik Tasarım tarafından tasarlanan Omega Sürdürülebilir Yaşam Merkezi 2009 yılında açılmıştır. Hiç kimyasal kullanmadan su arıtmayı sağlayan sistem kampus sularının arıtımını yaparken öğretim çalışmalarında kullanıldığı gibi başka projelere örnek oluşturmaktadır. Omega kampüsünün tuvalet, lavabo ve duşlarından toplanan sular alg, mantar, salyangoz, bakteri ve bitkilerin yer altığı ekolojik ortamda arıtılmaktadır. Arıtılan su son aşamada sera da tropikal bitkilerin yetişmesinde kullanılarak bertaraf edilmektedir. 

Omega Sürdürülebilir Yaşam Merkezinde atıksuların kullanıldığı tropik bitki serası (John Todd Ekolojik Tasarım, 2009)

 

Evsel atık suların arıtılmasında için oluşturulmuş yapay sulak alanlar ile phytoremediation tekniklerinin kullanılması ülkemizde de görülen bir yaklaşımdır. Diğer yandan sanayi üretiminde kullanılan atık suların doğaya verilemeden önce çökeltme veya soğutma havuzlarında bekletilerek doğaya verilmesi de yaygın bir arıtma sistemidir. Ancak ABD‘nin Oregon eyaletinde bulunan Albany ve Millersburg kentlerinin ATI Wah Chang Metal Şirketi ile ortaklaşa yürüttükleri projede bu yaklaşımlar kamu ve özel sektörün ortaklığında yeni bir aşamaya getirilmiştir. Doğada yaşanan süreçleri taklit esasına dayanan suyun soğutulması ve temizlenmesinde mühendislik ürünü bir yapay sulak alan inşaa edilmiştir. Albany-Millersburg Konuşan Su Bahçesi (Talking Water Garden) adındaki bu alan Birleşik Devletler çapında kamu özel yatırım ortaklığının ortaya koyduğu ilk mühendislik projesi olma özelliğini taşımaktadır.

Evsel ve endüstri kaynaklı atıkların doğal yöntemlerle temizlenmesini amaçlayan oluşturulmuş atık su akış alanı aynı zamanda birçok farklı bitki ve hayvan türüne de habitat oluşturmaktadır. Bunun yanında temizlenen su da güvenli bir şekilde Willamette Akarsuyuna bırakılarak su döngüsünün devamlılığı sağlanmaktadır (şekil 1). Alanda bölgenin sucul habitatını korumak

amacıyla eyalet doğa koruma bölümü tarafından atık su içerisine deşarjlara da günlük limitler getirilmiştir. Bu sayede akarsuya bırakılan suyun akarsuyun doğal sıcaklığını bozmaması ve aşağı havzada kirliliğin birikmemesi sağlanmıştır.   

Albany-Millersburg Konuşan Su Bahçesi (Talking Water Garden) (Erdoğan ve ark, 2011).

SONUÇ

Yapay sulak alanlar, son beş yıl boyunca, evsel, endüstriyel ve tarımsal atık su, depolama alanı sızıntı suyu ve yağmursuyu gibi her türlü atık suya uygulanabilen güvenilir bir arıtma teknolojisine dönüşmüştür. Kirlilik, doğal sulak alanlarda dogal süreçler yoluyla ortadan kaldırılır, ancak inşa edilen sulak alanlarda bu işlemler daha kontrollü koşullar altında ilerlemektedir. Yapay sulak alanların her çeşidi, organik maddelerin ve askıda katı maddelerin uzaklaştırılmasında çok etkilidir;  hatta azot ve fosfor gideriminde konvensiyonel yöntemlerden çok daha etkili olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Yapay sulak alan yönteminin en büyük dezavantajı olarak gösterilen alan kullanımı yapay sulak alan dizayn yöntemlerinin kullanılması ile oluşturulacak kombinasyonlarla arttırılabilir. Yapılan sulak alanlar çok düşük veya sıfır enerji girişi gerektirir ve bu nedenle işletme ve bakım maliyetleri konvansiyonel arıtma sistemlerine kıyasla çok daha düşüktür. Arıtma amaçlı olarak, inşa edilen sulak alanlar genellikle taşkın kontrolü, karbon izolasyonu veya yaban hayatı yaşam alanı gibi diğer ekosistem hizmetlerini sağlayabilen çift veya çok amaçlı ekosistemler olarak tasarlanmıştır.

Sonuç olarak, yapay sulakalanlar evsel atıksuların arıtımı için yatırım ve işletme maliyeti düşük bir çözüm sunmaktadır. Uygun biçimde dizayn edilen ve işletilen arıtım sulakalanları, atık sulardaki mikroorganizma BOİ5, AKM, nitrojen, fosfor, hidrokarbonlar ve hatta ağır metaller gibi kirleticilerin bertaraf edilmesi olayında oldukça etkili ve güvenilir yöntemdir.

Ülkemizin iklim ve ekolojik çeşitliliği nedeniyle,  özellikle peyzaj mimarları ve çevre mühendislerinin ortak çalışmaları sonucunda, yapay sulak alanlar rekreasyon amaçlı olarak kullanılabilir bir biçimde dizayn edilerek hem sürdürülebilir su kullanımı ve yönetimi hem de kullanım dışı kalmış çöp deponi alanları, üretimini tamamlamış maden alanları gibi alanlarda çok amaçlı inşa edilebilir.

 

KAYNAKLAR

Anonim, 2017 a. http://www.cultidelta.com/pagina/en/scirpus-lacustris-en

Anonim, 2017b. http://www.bitkicenter.com/hasir-otu-faydalari-ve-kullanimi/

Erdoğan, R.,  Zaimoğlu, Z., Oktay, E., 2011. Çöp Depo Alanlarının Rehabilitasyonunda Phytoremedıatıon Teknikleri I. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu, 26-28 Ekim 2011, Kahramanmaraş, Bildiriler Kitabı s.1217-1226

John Todd Ekolojik Tasarım, 2009. http://www.toddecological.com/index.php?id=projects

Karul , C., 1995. Çevre ve Mühendis. TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Yayın Organı, Sayı:6.

Kadlec, R. H. 1995. Surface Flow Constructed Wetlands, Water science and Technology.

Kadlec, R.H. and R.L. Knight. 1996. Treatment Wetlands. Lewis Publishers, Boca Raton, Florida.

Kilian, R., 2017. http://www.kilianwater.nl/en/constructed-wetlands.html

Langergraber, G., 2008.

https://dl.sciencesocieties.org/publications/vzj/abstracts/7/2/830?access=0&view=article)

Moreau, R.E., 1972. The Palearctic-African bird migration systems, Academic Press, London.

Özdemir, K., 2011. http://karenaozdemir.blogspot.com.tr/2011/09/

Vymazal, J., 2010. Constructed Wetlands for Wastewater Treatment. Water 2010, 2, 530-549; doi:10.3390/w2030530

Reed, S. C. and R. W. Crites. 1984. "Handbook of Land Treatment Systems for Endustrial and Municipal Wastes." Park Ridge. NJ

Reed, S.C.1984. "Nitrogen Removal in Wastewater Ponds." Hanover.NH

Tchobanoglous, G. and G. Culp. 1980. "Aquaculture Systems for Wastewater Treatment: An Engineering Assessment. US EPA. Washington D.C.

Sloey, W.E., F.L.Spangler, and C.W.Fetter, Jr.1978. "Freshwater Wetlands for Nutrient Assimilation." New York.

Vesilind P.A., Morgan, S.M., Heine, L.G., 2014.  Çevre Mühendisliğine Giriş, Çevirmen: İsmail Toröz, s.640.

Zaimoğlu, Z., Bozkurt., S. 2010.  Yapay Sulak Alanlarda Atıksu Arıtımı. Nobel Kitabevi, ISBN:978-605-397-011-8 Adana.

Zaimoğlu, Z., Söğüt, Z., Erdoğan Küçük, R., Doğan, S. 2002. Toprak ve Su Kirliliğinde Bitkisel Islah-Phytoremediation Yöntemlerinin Adana İli Örneğinde Uygulanabilirliği, 1. Ulusal Çevre Sorunları Sempozyumu, 828-837. Erzurum.

 

Artificial wetlands offer a low investment and operating cost solution for the treatment of domestic wastewater. Properly designed and operated treatment watersheds are highly effective and reliable methods for the disposal of contaminants such as microorganisms (Biological Oxygen Demand), NSS (nitrogen suspended solids) nitrogen, phosphorus, hydrocarbons and even heavy metals in the wastewater.

 


Paylaş: