12 Eylül 2013 Perşembe
Dünya üzerinde yaklaşık 145 ülkede ticari anlamda süs bitkileri üretimi yapıldığı ve dünya ticaret hacminin 50 milyar dolar civarında olduğu bilinmektedir. Süs bitkileri sektöründe dünya pazarını yönlendiren ülkelerin başında Hollanda gelmektedir.
Ülkemizde süs bitkileri ihracatı yaklaşık 20 yıl önce başlamıştır. Her yıl düzenli gelişme kaydeden ihracatımızda, özellikle son yıllarda hızlı bir artış görülmektedir. 2011 yılında süs bitkileri ihracatımız yıllık bazda toplam %36 artış göstererek 76.322.447 dolar olmuştur(Sektör Raporu.2012.samsun).
Ülkemiz süs bitkileri Avrupa Pazarına ihracat yaparken, son yıllarda buna Asya ülkeleri (Türkmenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Irak) de eklenmiştir.
Avrupa ülkeleri, son yıllarda üretimi azaltmıştır, Orta Amerika, Güney Amerika da ve Afrika da önemli üretici ülkeler bulunmaktadır. Afrikada ki üretimin çoğunluğu yabancı yatırımcılardan oluşmaktadır. Hindistan da sektör büyümesine rağmen, Avrupa ve Asya pazarlarının yüksek standartlarını karşılayacak nitelikte değildir, Latin Amerika ülkeleri ise önemli ihracatçı ülkelerdir ve Avrupa dan bu ülkelere yatırımlar yapılmaktadır.
Türkiye, gerek coğrafi konumu, gerekse iklim koşulları ve stratejik konumu sebebiyle dünya pazarında önemli yer edinebilecek potansiyel ve fırsatlara sahiptir. Ülkemizde, süs bitkileri sektörü, artık sürekli gündemde yer almakta, merak edilen, ilgi duyulan hareketli, cazip, hızlı gelişen bir yapıya bürünmüştür. Bu da, sektörde artık uzmanlaşmayı, standardizasyonu, teknoloji kullanımının artırılmasını, sürekliliğin sağlanmasını, yasal düzenlemelerin daha yeterli şekilde ele alınmasını zorunlu hale getiriyor. Sektörün başarılı şekilde gelişebilmesi için gerek ürün, gerekse işletmeler bazında mevzuat ve standardizasyon çalışmalarının yapılması önemli bir ihtiyaç.
Türkiye de özellikle 1998 yılından bu yana hızla gelişmekte olan sektörde yer alan tüm paydaşlar, üreticiler, aracılar, yasa koyucular, hatta işçiler bile büyük bir heyecanla gelişmekte olan sektöre ayak uydurmaya çalışmaktadır.
Pazardaki talep sahiplerinin ihtiyaçları, uluslararası araştırmalar, tecrübe ve edinilen bilgiler doğrultusunda sektörde eğitim faaliyetleri ve uzmanlaşma ağırlık kazanmakta ancak, ülkemizde eğitim kurumlarında ara eleman yetişmesine imkan sağlayacak sektöre yönelik branşlar henüz yer almamaktadır. Özellikle meslek okullarının ve üniversitelerde sektöre yönelik branşlarda eğitim imkanlarının oluşturulması gerekmektedir.
Sektör kurallarının iyi tanımlanması, yükselme aşamasında karşılaşılması muhtemel sorunların engellenmesinde, üreticinin, pazardaki aktörlerin, çalışanların zarar görmemesi, sektörün cazibesini koruması, özellikle de uluslararası arenada ülkemizin bu alanda olumlu seyrettiği imajının sağlamlaştırılması açısından büyük önem taşımaktadır.
Ancak ne yazık ki, bu kadar hızlı büyüyen bir sektörde, yasal mevzuatlar ve özellikle sektörle ilgili standartlar oldukça geride kaldı. Üreticiye, satıcıya yol gösterebilecek, kaliteyi koruyabilecek bilgi, standart, mevzuat çok yetersiz. Bu konuyla ilgili AB uyum süreciyle ilgili direktifler doğrultusunda Tarım Bakanlığı nın çalışmaları mevcut ancak, düzenlemelerin hızla yapılması gerekiyor. Bu çalışmalarda daha hızlı ve sağlıklı hareket edebilmek için sektörde yer alan kurumlarında çalışmaların içinde yer alması, katkıda bulunması gerekiyor.
İşletmelerin yasal mevzuatlara uyum zorunluluğu var ancak standartlara uyması zorunlu değil. Buna rağmen, sektörün mevcut yapısı ve ihtiyaçları doğrultusunda oluşturulacak standartlar, bu sektörde yer alan işletmelere, çalışanlara büyük kolaylık sağlayacak, rekabet güçlerini artıracak, ürün ve hizmet kalitesini artıracak, yol gösterecek, bu hızlı gelişim seyrinde daha az hata ile daha verimli çalışma imkanı oluşturacaktır.
TSE standartlarından bu alanda hizmet yeterlilik belgelendirilmesi yapılabilen standart sayısı ve kapsadığı faaliyet alanı oldukça sınırlı. Alanımızda, hizmet yeterliliği belgelendirilebilen standart sayısı 5 ve bu standartların geliştirilmesi gerekiyor.Kurumumuz İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş., alanındaki tüm hizmet yeterlilik standartlarına sahip. Standartlardaki hata ve eksikliklerle ilgili TSE ye başvuru yaptığımızda çok hızlı şekilde cevap alabiliyoruz. Düzeltmeler de yine aynı hızla gerçekleştiriliyor. Bu da gösteriyor ki uygulayıcılar, standartları daha detaylı inceler ve katkıda bulunmak için harekete geçebilirse, mevcut standartların geliştirilmesinde önemli pozitif etkileri olur.
Belgelendirme standartları haricinde yol gösterici, bilgilendirici standartllar da var. Bunları incelediğimizde maalesef 1974-1992 tarihleri arasında yayınlanmış ve hala yürürlükte olan standartlara rastlıyoruz ki, bu standartların mevcut durumda amacına hizmet etmesi pek mümkün görünmüyor. Zira, standartlardan beklenen, bahsedilen konuların bir çoğu günümüzde artık mevcut durumun çok gerisinde kalmış. Sektör zaten bu standartların çok üzerinde üretim, hizmet ve satış faaliyetleri gerçekleştiriyor. Standartların amacına uygun faydayı sağlaması için, revizyon çalışmalarının ve yeni standart çalışmalarının başlatılması gerekmektedir. Yeni standart çalışmalarında TSE nin; ISO,IEC,CEN,CENELEC teknik komiteleri ile paralel çalışan nitelikte oluşturduğu ayna komitelerde, süs bitkileri ile ilgili bir komite olmadığı bilinmektedir. Uluslararası gelişmeleri de içeren yeni standartlar oluşturulması ile ilgili yeni ayna komitelerin kurulması gerekmektedir. .
Sektördeki aktörlerle görüştüğünüzde, uluslararası standartlarda üretim, satış yapmak, kaliteli ve standartlara uygun ürün sunmak vb. gibi cümleleri hedefleri arasında görüyoruz. Ancak, sektördeki standartların, ulusal veya uluslarası standart ve mevzuatların bir listesini görmek istediğinizde eliniz boş dönüyorsunuz. Çünkü yeterli bilgi mevcut değil, sektörün bilgi dolaşım ağı zayıf, belirlenmiş bir mekanizma yok. Bilgiler çok dağınık ve onlara ulaşmak, nasıl ulaşılacağını bilmek, doğru bilgi olup olmadığını teyit etmek, sektör çalışanları ve işletmeler için oldukça karışık görünüyor.
Aynı şekilde, sadece standartlar konusunda değil, sektörün geneli ile ilgili bilgi almak istediğinizde de aynı zorluklarla karşılaşıyorsunuz. Tüm literatürü taradığımızda, ülkemizde sektör hakkında önemli literatür bilgileri ancak 2005-2008 yıllarına kadar mevcut, sonrasında tahminler ve yorumlara, biraz daha iyimser düşünürsek kurumların kendi imkanlarıyla yaptıkları araştırma sonuçlarına ulaşabiliyoruz.
Sektörde üretim, satış ve pazar hakkında bilgi alabileceğiniz sağlıklı bir veri tabanı mevcut değil. Sektörde yer alan hemen hemen tüm aktörler, kendi imkanları ölçüsünde sektör hakkında bilgi edinebiliyor. 2012-2013 yılında hazırlanan sektör inceleme ve raporlarında hala 2007-2008 verilerinden bahsediliyor. 2008 yılından sonra sektöre ilişkin net verilere ulaşmak maalesef mümkün değil.Bölgesel olarak araştırma bilgileri ve çalışmaları olmasına karşın, ülkemiz genelinde dış mekan süs bitkileri ile ilgili hazırlanmış geniş çaplıaraştırma projesi yok.
Kamu ve özel kuruluşlar, kişiler, gruplar tarafından hazırlanmış, emek verilmiş, detaylı bir çok çalışma mevcut, ancak bunlar dağınıklık ve güncelliğini yitirmeleri sebebiyle, yeterince değerlendirilme imkanı bulunamadan raflara kaldırılmış.
Bu bakımdan sektörün mevcut durumunun ortaya konulabilmesi, sektörün sorunlarını ortaya çıkarabilmek ve bu sorunlara sürdürülebilir çözümler getirebilmek açısından bir kurumun (ilgili bakanlıklar, birlikler vb. gibi) yetkili kılınması ile gerekli çalışmaların başlatılması mümkündür.
Sektörün genel yapısı itibariyle (çevre dostu olması, çevreye duyarlı olması), ulusal ve uluslararası alanda destek imkanlarını artırmaktadır. Bu destekler, sektör gelişimini olumlu yönde etkilemektedir. Sektörde büyük oranda ar-ge gerekliliği ortaya çıkmış, ülkemizde de bu alanda ar-ge çalışmalarına önem verilmeye başlanmıştır. Ar-Ge tecrübe ve becerisi yeni gelişmekte olduğundan, kurumlarda bu alanlarda faaliyet gösterecek birimler oluşturularak, çalışanlara bu konuda yeterli donanım ve eğitim imkanı sağlanmalıdır.
Sektörde yer alan bir çok işletme, mevcut destekler, mevzuatlar, standartlar konusunda bilgi sahibi değil. Sektördeki üreticilerin çoğu yeni tanıştıkları bir alanda, küçük arazilerde, çoğu aile bireylerinden oluşan çalışanları ile üretim yapan bir grupken, şimdi daha gelişmiş bir yapıya bürünmeye başladı. İşletmelerin bu gelişim, pazara uyum sağlama, uluslararası standartlarda üretim yapma çabasına ortak olmamız gerekiyor. Bu işletmelerin kendilerine yol gösterecek argümanlara ihtiyaçları var. Onları yönlendirecek yönetmeliklere, ürünlerini tanımlayabilecek standartlara, desteklere, bunları gerçekleştirebilecek nitelik ve bilgide işgücüne ihtiyaçları var.
Sektörle ilgili çalışmalardan sonuç alınabilmesi için, öncelikle sektör veri analizi ile ilgili ciddi çalışmalar yapılması, bilgilerin düzenli, güncel ve ulaşılabilir olmasının sağlanması; üretim ve pazarlama stratejilerinin geliştirilmesi ve uzun vadeli politikalar oluşturulması gerekmektedir. Verilerin internet ortamında yetkili kurum tarafından kolay ulaşılabilir şekilde paylaşılması, interaktif bir ortamda forum siteleri kurulması, bu konudaki yayınların, dergi-makalelerin artırılması ile bilgi paylaşımı aktif hale getirilebilir.
En önemlisi de sektörle ilgili pazara giriş, üretim, fiyatlandırma, pazarlama ve satış faaliyetleri, ürün/hizmet kalitesi vb. gibisüs bitkileri piyasa düzeni ile ilgili yasal mevzuatların düzenlenmesi gerekmektedir.
Sektörde yer alan üretici ve işletmelerin büyük çoğunluğu aile işletmelerinden oluşmaktadır ve sektör tecrübesi ve bilgi birikimi azdır, bilgi kullanma kabiliyetlerinin geliştirilmesi gereklidir. Yeni gelişen bir sektör için doğal bir süreç gibi görünse de, bu hızlı süreçte işletmelerin zarar görmemeleri, işletme gelişiminin pazarın gelişimine paralel yürüyebilmesi ve verimliliğin artırılabilmesi için; sektörle ilgili güçlü aktörlerin bu konuda destekleyici faaliyetlerde bulunması gerektiğine inanıyoruz.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş., nin sosyal sorumluluk projeleri kapsamında köylülere yaptırdığı üretimler ve yönlendirmeleri olumlu sonuçlar vermiştir.
Ayrıca İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş, ara eleman yetiştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla Bahçıvanlık kursları düzenliyor. Ar-Ge çalışmaları çok yoğun ve hızlı bir şekilde devam ediyor. Bu çalışmalar, üniversiteler, uzman kişiler, gruplar, enstitülerle birlikte yürütülüyor. Standartlarla ilgili ayrıca detaylı çalışmalar yapıyor, üretici birlikleri oluşturulmasında önemli roller üstlenmiş durumda ve yeni üreticileri, köylüleri üretim ve yetiştirme konusunda, pazarlama konusunda bilgilendiriyor, destek faaliyetleri yürütüyor. Küçük işletmelerin, grupların ve kişilerin Ar-Ge faaliyetlerine katılımını destekliyor, bilgi sağlıyor.
Kısaca özetlersek, sektörümüzde önce yeterli veri tabanı, bir bilgi ağı oluşturulmalı, uzmanlaşma ve ara eleman yetiştirilmesi için eğitim imkanları sağlanmalı, yasal mevzuat ile ilgili ihtiyaçların giderilmesi konusunda süreç hızlandırılmalıdır. Sektörü temsil edecek bir kurum-otorite teşkil etmeli, organizasyonel yapılanma olmalıdır. Sektör çalışanlarının, işletmelerinin bütün bunlara rahat uyum sağlayabilmeleri için uluslararası standartlara uygun, sektörel standardizasyon faaliyetlerinin başlatılması gerekmektedir. Burada sadece Bakanlıklar ve diğer yasal merciler, TSE değil, birlikler, İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş., ...Kooperatifi, .... Üniversitesi; yani sektördeki tüm aktörlerin katkıda bulunması, bu çalışmaların en başından sonuna kadar büyük hassasiyet ve sorumlulukla görevlerini yerine getirmesi gerekmektedir.


