SÜS BİTKİLERİNDE KARŞILAŞILAN HASTALIKLARLA MÜCADELEDE NELER YAPILABİLİR?

SÜS BİTKİLERİNDE KARŞILAŞILAN HASTALIKLARLA MÜCADELEDE NELER YAPILABİLİR?
  Prof. Dr. Yeşim AYSAN
  10 Ağustos 2017 Perşembe

Prof. Dr. Yeşim AYSAN

Çukurova Üniversitesi

 

Yard. Doç. Dr. Fulya Baysal GÜREL

Tennessee State University / USA

 

 

 

Süs bitkileri yaşam kalitemizi artırmaları veya doğaya güzellik katmaları için üretilmektedir. Özellikle şehir hayatında insan hayatını güzelleştirmesi ve zenginleştirmesinin yanında, yabani hayat için de besin kaynağı ve yaşam alanı oluşturmaktadır. Kimi zaman bir demet çiçek, kimi zaman rüzgar bariyeri ya da gölgesinde dinlenilebilecek bir ağaç, kimi zaman da erozyonu azaltacak bir önlem, şehirlerde ses kirliliğini azaltacak bir çit bitkisi olarak karşımıza çıkabilmektedirler. Bu değerler ve dış ticaret talepleri sebebiyle son yıllarda ülkemizde süs bitkileri üretimi gelişen ve hızla büyüyen tarımsal bir sektör olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiyede 2016 yılı verilerine göre toplam 1.037.996.375 adet kesme çiçek, 38.150.927 adet iç mekan süs bitkisi, 25.337.330 adet çiçek soğanı ve 412.227.915 adet dış mekan süs bitkisi toplam 48.580.907 m2 alanda üretilmiştir (tuik.gov.tr).

Dünyada ve ülkemizde çok sayıda kültür bitkisinde olduğu gibi süs bitkisi yetiştiriciliğinde de bitki hastalıkları ekonomik düzeyde ürün kayıplarına neden olmaktadır. Kesme çiçeklerde, saksılı süs bitkilerinde, çiçek soğanlarında, mevsimlik süs bitkilerinde ve çok yıllık çalılar veya ağaçlarda pek çok fungal, oomycete, bakteriyel ve viral kökenli hastalıklar sorun olabilmektedir. Bu hastalık etmenleri renk açılmalarına, mozaik lekelere, yaprak lekelerine, yanıklıklara, solgunluklara, çürüklüklere, doku anormalliklerine, pas, mildiyö ve külleme hastalıklarına neden olabilirler. Bu makalemizde süs bitkilerinde hastalıklarla mücadelede dikkat edilmesi gereken konulara yer vereceğiz.

Hastalıkların erken teşhisi ve doğru tanılanması başarılı mücadelede en önemli kriterdir. Hastalıkları erken dönemde fark edebilmek için iyi bir gözlemci olmak gerekir. Erken dönemde belirlenen hastalıklarla mücadele daha kolaydır ve hastalıklar salgın haline gelmeden önlemler alınabilir. Tanıyamadığınız veya ilk defa karşılaştığınız bir hastalıkla ilgili, teşhis ve mücadele önerileri konusunda, üniversitelerin Bitki Koruma Bölümleri ve Tarım Bakanlığına bağlı Zirai Mücadele Araştırma Enstitülerinden destek alabilirsiniz. Hastalıkları tahmin etmek yerine bu kurumlardan bilimsel destek alınması her zaman başarı getirir.

Hastalık nedeni mikroorganizmaların (fungus, oomycetes, bakteri, virüs) üretim alanına nasıl bulaştığını ve nasıl yayıldığını bilmek, hastalıklarla nasıl mücadele edeceğimiz hakkında bize ışık tutar. Bu hastalık nedeni canlılar, yaşamlarını farklı yerlerde veya şekillerde devam ettirebilirler. Örneğin hastalıklı bitki kalıntılarında, başka bir konukçuda (ara konukçu), böceklerin vücudunda, toprak veya topraksız kültürde, çalışanların kıyafetlerinde, sera malzemelerinde, saksı ve bitki yetiştirme kapları yüzeylerinde, su kaynaklarında, hastalıklı anaç bitkiden elde edilen çelik, kalem, aşı gözü, tohumda yaşayabilirler. O halde buralara bulaşmalarını önlemek ilk adım olmalıdır.

 

 

HASTALIKSIZ ÜRETİM MATERYALİ

 

Süs bitkilerinde üretim yapılırken en önemli konu, sağlıklı yani hastalıksız üretim materyali ile çoğaltmaya başlanmasıdır. Çoğaltma materyalleri güvenilir kaynaklardan temin edilmiş olmalıdır. Sertifikalı ya da hastalık yönünden incelenmiş, sağlıklı olduğu belirlenmiş bitki materyalleri kullanılmalıdır. Bu nedenle çelikle çoğaltma yapılan bir süs bitkisi yetiştiriliyorsa ana çoğaltma materyali belli aralıklarla hastalık bulaşıklığı yönünden incelenmelidir. Çelik alırken kullanılan aletlerin temiz olduğundan emin olunmalıdır. Eğer tohumdan üretim yapılıyorsa, pek çok bakteriyel hastalık etmeninin tohum kökenli olduğu unutulmamalıdır. Bakteriyel hastalıklarla mücadelede tohum uygulamaları (sıcak su, asit veya sodyum hipoklorit) son derecede önemlidir. Tohum uygulamaları bir uzman kişi tarafından uygun koşullarda yapılmalıdır. Yanlış yapılan bir uygulama tohumun çimlenme gücüne olumsuz bir etki yapabilir.

Üretimin yapıldığı alanlarda veya üretim seralarında yeterli havalandırma sağlanmalıdır. Bitkiler sık yerleştirildiğinde ve üretim alanında yeterli hava sirkülasyonu sağlanmadığında yapraklarda Botrytis cineraenın neden olduğu kurşuni küf hastalığı zararı gözlenebilir (Resim 1 ve 2). Bitkiler fazla sulanmamalı, üretim alanında fazla nem olmamalıdır. Uygun sulama metodunun seçimine, uygun sulama aralığı ve zamanına, su kalitesine (uygun pH ve EC değerleri) önem verilmelidir. Sulamadan sonra fazla su iyi bir şekilde drene olarak ortamdan akıp gitmelidir. Kısaca çevresel koşullar hastalıkların gelişmesine uygun olmayacak şekilde hazırlanmalıdır. Kullanılan toprak hastalık etmenleriyle veya yabancı ot tohumlarıyla bulaşık olmamalıdır. Toprak kökenli hastalıkların problem olduğu alanlarda toprak dezenfeksiyonu yapılmalıdır. Topraksız kültürde üretim yapılırken, substratın fiziksel yapısı (partikül boyutları, hava kapasitesi, su tutma kapasitesi vs.), kimyasal karakteristiği, pH ve EC değerlerine dikkat edilmelidir. Hastalıklar ve bitki besleme arasında büyük bir ilişki vardır. Bu nedenle bitkiler dengeli gübrelenmeli ve hatta gübrenin uygulama metoduna da dikkat edilmelidir. Açık alanda üretim yapılırken toprağın üzerine doğal veya sentetik herhangi bir materyal kaplanarak yapılan malçlama tekniklerinden faydalanılabilir. Plastik örtüler, şeffaf, siyah, yansıtıcı (alüminyum boyalı) veya dokuma materyali tercih edilebilir. Bu örtüler toprak kökenli hastalıkların, yabancı otların hatta böceklerin vereceği zararın önüne geçer. Örneğin yansıtıcı (alüminyum boyalı) malçlamanın yaprak bitleri veya thripsleri uzaklaştırıcı etkisi vardır.

Eğer örtü altında saksılı süs bitkisi üretimi yapılıyorsa beton veya plastik/dokuma materyal ile toprak yüzeyinin kaplanarak temiz zemin oluşturulması tavsiye edilir. Bu yüzeyler belli aralıklarla temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Dezenfeksiyonda hem ucuz hem de etkili olan, hepimizin çamaşır suyu, klorak veya hipo olarak bildiği, %1lik sodyum hipoklorit kullanılabilir. Tercihen hidrojen peroxide içerikli materyaller de kullanılabilir. Üretim alanında her zaman temiz saksı, viyol veya strafor kullanılmalıdır. Bunların tekrar kullanımı hastalıkların bulaşmasına neden olabilir.

Üretim alanında veya seralarda çalışan işçilerin bilinçli olması bitkilere fazla yara açımından kaçınmaları gerekir. Çalışan işçilerin kıyafetlerinin ve ellerinin temizliği de son derece önemlidir. Özellikle bakteriyel mikroorganizmalar kıyafet ve ellerle çok hızlı yayılır. İşçiler tek kullanımlık önlükler kullanmıyorlarsa, kıyafetleri günlük olarak değiştirilmeli, sıcak suda yıkanmalı ve ütülenmelidir. Ellerinde eldiven bulunmalı ve sık sık eldivenli eller dezenfekte edilmelidir.

Üretim alanında çalışan işçiler hastalıkları fark etme konusunda dikkatli olmalıdır ve hastalık belirtisi gözlendiği an sorumlu ziraat mühendisini bilgilendirmelidirler. Çalışan personelin temizlik ve hijyen konusunda eğitimli olmaları hastalıkların yayılımını önlemede büyük fayda sağlar. Hasta bitki gözlendiğinde hasta kısımlar (yaprak, dal, sürgün vb.) budanarak uzaklaştırılabilir. Ancak üretim alanında hasta bitki parçasıyla dolaşmak mikroorganizmaları kolaylıkla tüm üretim alanına yayabilir. Bu nedenle hasta kısımlar budanır budanmaz bir torbaya konup alandan uzaklaştırılmalıdır. Budamada kullanılan aletler dezenfekte edilmeli, eller iyice yıkanmalıdır. Dezenfeksiyonda %1lik sodyum hipoklorit kullanılabilir. Budama yapılan alandaki bitkiler uygun bir fungisitle ilaçlanabilir. İlaçlama öncesi süs bitkilerinde kullanımı ruhsatlı ürünün etiketi iyice okunmalı, uygun dozda hazırlanmalı ve doğru şekilde bitkiye uygulanmalıdır. Hasta kısımlar budanıp uzaklaştırılsa da sağlıklı bitkilerin arasında bırakılmamalı, ayrı bir yere konulmalıdır.

Pek çok kültür bitkisinde olduğu gibi süs bitkilerinde de hastalıklarla etkili ve ekonomik olarak mücadele etmek için hastalıksız üretim materyali kullanmak, dengeli gübreleme, uygun sulama, üretim alanında temizlik önemleri son derece önemlidir. Sadece tek bir mücadele yöntemi yerine pek çok mücadele yöntemini birlikte kullanarak başarı elde edilir. Mücadelenin etkili, ucuz, sürdürülebilir ve çevreye zarar vermeyecek şekilde yapılması hepimizin dileğidir.

 

 

Resim 1. Ortancada Kurşuni Küf Hastalığı

 

Resim 2. Gülde Kurşuni Küf Hastalığı

 

 

 

Early and accurate diagnosis of diseases are the most important criteria for a successful pest control. It is necessary to be a good observer in order to be able to recognize diseases early. It is easier to control the diseases determined in the early period and measures can be taken before diseases become epidemic. You can get support from the Plant Protection Departments of universities and the Plant Protection Research Institute affiliated to the Ministry of Agriculture on the issue of diagnosis and control against a disease you do not know or meet for the first time. Taking scientific support from these institutions is always a success, rather than predicting diseases.


Paylaş: