10 Kasım 2012 Cumartesi
TÜRKİYE’DE SÜS BİTKİLERİ SEKTÖRÜ VE SORUNLARI
Tarımsal üretimde istihdama katkı sağlayıp, ticarete önemli bir ivme kazandıran süs bitkileri sektörü, genellikle dört ana başlık altında incelenmektedir.
- Kesme Çiçekler,
- İç Mekan (Saksılı) Süs Bitkileri,
- Dış Mekan Süs Bitkileri,
- Mevsimlik Çiçekler,
- Doğal Çiçek Soğanları.
Bu değerlendirmede, üretim yöntemlerinin farklılığı kadar pazar oluşumlarının farklılığı da önemlidir. Sektör, üretimde kullandığı girdiler ve üretim sonrası pazarlama kanalında yer alan aktörleri nedeniyle katma değer artışında da, istihdamda olduğu kadar önemli paya sahiptir.
Ülkemizde süs bitkisi üretim alanları ve miktarlarıyla ilgili Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) kayıtlarında veriler olmadığı için çeşitli kaynaklardan elde edilen farklı veriler kullanılmaktadır. Dolayısı ile bu verilerin doğruluğu tartışılır olmaktadır. Kesme çiçek üretim alanlarının, süs bitkileri üretimi içinde % 51’lik bir paya sahip olduğu tahmin edilmektedir. Dış mekan bitkiler ise %44’lük pay ile ikinci sırada yer almaktadır.
Türkiye’de süs bitkileri üretim alanları ve üretim miktarları ile ilgili sağlıklı veri olmadığı için mevcut durumun saptanmasında ve ileriye dönük hedeflerin belirlenmesinde zorluklar yaşanmaktadır. TUİK kayıtlarında süs bitkisi üretim alanları ve üretim miktarlarının yer alması gerekmektedir.
Süs bitkisi üretim alanları 6 ilde yoğunlaşmıştır. İzmir ili, toplam süs bitkisi üretim alanlarının %26’sını oluşturmaktadır. Antalya %20, Yalova %15, İstanbul %13, Manisa ve Sakarya ise % 7 paya sahiptir. Süs bitkisi üretiminde kullanılan alanların % 60’ı açık alanlardan, % 40 ise cam sera veya plastik seralardan oluşmaktadır. Örtü altı Süs bitkileri yetiştiriciliğinde plastik seralar, cam seralara göre daha çok kullanılmaktadır. Antalya ilinde süs bitkisi üretiminin %85’i örtü altında gerçekleştirilirken Sakarya, Manisa ve İstanbul’da açık alanlar daha çok kullanılmaktadır.
Dünya süs bitkileri sektörünün 50 milyar Dolar civarında olduğu belirtilmektedir. Gelişmiş ülkelerde ileri teknolojilerle, gelişmekte olan ülkelerde ise daha çok işgücü yoğun üretim yapılmaktadır. Bu durum özellikle kesme çiçek üretiminde ve ticaretinde, gelişmekte olan ülkelere bazı avantajlar da sağlamaktadır. Örneğin; düşük işgücü ücretleri, daha az ısıtma yatırımları ve düşük döviz kurları gibi avantajlarla üretim maliyeti, gelişmiş ülkelere göre daha düşük olabilmektedir. Ülkemiz, bazı avantajlarına rağmen Dünya süs bitkileri ticaretinden gereği kadar pay alamamaktadır. Yıllara göre yükselmekle birlikte Türkiye süs bitkileri ihracatı henüz 50 Milyon dolara ulaşamamıştır.
Türkiye’de süs bitkileri üretimi yapan işletmeler genelde küçük aile işletmeleri olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Küçük işletmelerde genelde iç tüketime yönelik üretim yapılmakta ve aile işgücü değerlendirilmektedir. Özellikle Antalya’da işletmeler diğer illere göre daha büyük olup ihracata yönelik üretim yapılmaktadır. Küçük İşletmelerde sermaye birikiminin az olması, ihtisaslaşmayı engellemekte ve işletmede farklı ürünlere yer verilmesini zorunlu kılmaktadır. İşletmelerde ihtisaslaşma olmadığı zaman istenen kalite ve miktarlarda sorun yaşanmaktadır.
Ülkemizde süs bitkileri ihracatı artan bir trend göstererek 50 milyon dolara yaklaşmıştır. İhracatımız içinde kesme çiçekler önemli bir paya sahiptir. Kesme çiçekler içinde de karanfil en önemli ihracat kalemini oluşturmaktadır. Daha önceki yıllarda ihracatımız tek ürün (karanfil) ve tek ülke (İngiltere) olarak gerçekleşirken son yıllarda farklı ülkelere ve farklı ürünlere yer verilmek suretiyle bu yapıda olumlu bir değişim yaşmaktadır. Söz konusu değişimin artarak devam etmesi, süs bitkileri ihracatında yeni türlerin ve yeni ülkelerin devreye girmesi anlamına gelecektir. Bu sayede ihracatın artacağı tahmin edilmektedir.
Ülkemiz süs bitkilerinde aynı zamanda önemli düzeyde ithalat da gerçekleştirmektedir. İthalatta dış mekan bitkilerin payı oldukça yüksek düzeydedir. İşletmelerin, sermaye birikiminin az olduğu küçük işletmelerden oluşması, dış mekan bitkilerinde yüksek boylu bitki ihtiyacının karşılanamamasına neden olmakta ve iç talep ithalatta giderilmeye çalışılmaktadır. İşletmelerin ihtisaslaşması ve büyümesi ürün standardını ve kalitesini beraberinde getirecektir. Özellikle dış mekan bitki üretiminde işletmelerde çok fazla sayıda çeşit ya da türe yer verildiği için ihtisaslaşmış işletmelerin faaliyette bulunması, iç ve dış pazar isteklerine uygun standartlarda ürün üretilmesi açısından önem arz etmektedir.
Süs bitkisi üretiminde ilk yatırım masraflarının yüksek olması, yeni yatırımları engelleyen faktörler arasında gösterilmektedir. Ayrıca, pazarlama ve ulaşım sorunu nedeniyle işletmelerin yerleşim birimlerine yakın kurulması gerekmektedir. Bu durum, arazi edinmeyi güçleştirmekte ve yüksek fiyatlar ödemeyi zorunlu kılmaktadır.
Süs bitkileri sektörünü önemli ölçüde etkileyen bir diğer faktör de kiralık arazilerde üretimin gerçekleştirilmesidir. Tarımsal alanlarda kiracılık yoluyla yapılan üretimde spesifik bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Sabit yatırımların fazla olduğu süs bitkilerinde kiralanan arazilerde gerçekleştirilecek üretimlerde yeni teknik ve teknolojilerin kullanılmasında üreticiler zorlanmaktadır. Zira, bir süre sonra bu arazilerden çıkmak durumunda kalabilmektedir. Kiralık arazilerde yapılan tarımsal üretimin koşullarının özel bir yönetmelikle belirlenmesi gerekmektedir.
Üretim materyali ve malzemelerinin büyük bir bölümünün ithal edilmesi maliyetleri yükselten bir unsur olarak dikkat çekmektedir. Yüksek maliyet, uluslar arası pazarda rekabet gücünü olumsuz yönde etkilemektedir.
Süz bitkileri sektöründe üretim miktarlarının resmi istatistiklerde yer almaması, ara eleman ihtiyacının karşılanamaması, bu sektördeki üreticilerin farklı bakanlıklara karşı sorumlu olması gibi sorunlarda sektör temsilcileri tarafından sorun olarak dile getirilmektedir.
Ülkemizde süs bitkileri üretimi yapılan illerle, bunların ticarete konu olduğu iller farklı illerdir. Üretim ve pazarlama alanında yaşanan sıkıntıları gidermek için üretim bölgelerinde “İhtisas Sanayi Bölgeleri” kurulması ve bu bölgelerde borsa ve/veya mezat alanının oluşturulması gerekmektedir.
Süs bitkileri İşletme Sahibi; Üretici, Personel Şefi, Muhasebe Sorumlusu, Pazarlama Müdürü vb. görevleri üslenmiş durumdadır. Bir kişinin tüm bu alanlarda uzmanlaşması ve doğru karar vermesi mümkün olamayacağı için işletmelerin daha profesyonel kişiler tarafından yönetilmesi önem arz etmektedir. Tüm bunların gerçekleşebilmesi için işletmelerin belirli bir büyüklükte olması ve ihtisaslaşması gerekmektedir.
Süs bitkileri sektörü hem bölgemizde hem de Türkiye’de hızla gelişen ve bir sektör olarak dikkat çekmektedir. Bazı sorunlarının çözülmesi durumunda bu gelişmenin çok daha hızlı olacağı tahmin edilmektedir.


