24 Aralık 2016 Cumartesi
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
BİSİKLET DOSTU KENTLER ARTIYOR MU? 31 Mayıs 2018 Perşembe |
Çoğu zaman peyzaj mimarları arasında da tartışma konusudur; planlama mı tasarım mı tartışmalarının arasında mesleğin teorisi tartışmaya da açılmaz. Özellikle piyasa gereksinmelerini karşılamak zorunluluğu peyzaj mimarlığı teorisinin öğrenimini bile kısıtlayabilmektedir.
Peyzaj mimarlığı bilimdir, sanattır, evrensel değerleri insan odağında tartışan bir alandır. Bugün Mısır’daki piramitlerden tutun, yaşam alanlarının şekillendiği ve yeniden dönüşümlerle farklı yüzleri ile ortaya çıkmış New York’taki meşhur “High Line” projesine değin yaşama değen kesitlerde peyzaj önemli bir yer tutmaktadır.
2013 yılında Londra’da Landscape Institute ‘de (LI- Peyzaj Enstitüsü- İngiltere’de mesleğin profesyonel örgütü) doktora sonrası araştırmalar için bulunduğum dönemde LI tarafından yayınlanan ve Türkiye’de de epeyce yaygınlaştırılmış “I want to be a Landscape Architect” kısa filmi mesleğin geniş çalışma alanlarını gösterirken bir yandan da düşündürüyordu beni. Filmin yapımcısı ve yapıldığı dönemde Kingston Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü öğrencisi olan Matt Parker ile görüşmüştüm. Kendilerine “Room60” adı veren bir grup (Room60- Kingston Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde 60 numaralı oda) öğrenci Peyzaj mimarlığının tanınmayışını dert edinmişler ve LI ile bu filmi hazırlamaya soyunmuşlar. Güzel de yapmışlar; çünkü yaklaşık 7 dakikalık bu filmin bir yandan mesleği tanıtırken akademi ve sektöre de sorumluluklar yüklediğini söylersek yanlış olmaz.

Peyzaj mimarlığı antik dönemden günümüze tarih ve sanat ile ilişkisini hep korumuş, kültürel peyzaj kavramı ile de insanlığın varoluşundan bu yana değişimler ile medeniyetlere beşik olmuş doğal alanlara ilham vermiştir. 19’uncu yüzyılın ortalarına değin sanat akımlarından etkilenmiş peyzaj mimarlığı günün gerekleri ile 1950’li yıllarda planlama yaklaşımları ve 1970’li yıllar ile de çevre sorunları ile tanışmış ve bugün modern-post modern yaklaşımlar ile dünyada karşılık bulmaktadır. New York’taki High Line projesinin ortaya çıkışı belki de dünyanın en küçük cep parkı Paley Park’ın kent içerisindeki imgesi, yıllara meydan okuyan birçok ortaçağ meydanlarının halen varlığı ve yenilikçi eklentiler ile günümüzde kullanılışı peyzaj mimarlığının da süreç içindeki değişimini göstermektedir.
PEYZAJ YAKLAŞIMLARI
Simon Swaffield tarafından editörlüğü yapılan “Peyzaj Mimarlığında Teori” isimli kitapta peyzaj mimarlığında modern yaklaşımların 1940 ve 50’lerde Garrett Eckbo, Dan Kiley ve James Rose’a dayandığına vurgu yapılmaktadır.
Garrett Eckbo’nun “Landscape For Living - Yaşam için Peyzaj” (1950); J.B. Jackson’ın “How to study Landscape - Peyzajı Öğenmek” (1980); James Corner’ın “Origins of Theory - Teorinin Kaynakları” (1991); Elizabeth Meyer’in “Situating Modern Landscape Architecture – Modern Peyzaj Mimarlığını Konumlandırmak” (1992) çalışmaları teorik anlamda mesleğin süreçlerini tariflemektedir. Benzer biçimde Hideo Sasaki’nin “Design Process – Tasarım Süreci” (1950); Kevin Lynch ve Gary Hack’in “The Art of Site Planning - Alan Planlama Sanatı” (1984); Ian McHarg’ın “Ekolojik Yöntem”i (1967) peyzaj mimarlığının 19 ve 20. yy’da gelişiminde önemli paya sahiptir.
İngiltere’de ilk resimlerin aslında ilk bahçeleri ve oradaki yaşamı tariflediğini düşündüğümüzde dünyayı yeniden keşfetmeye gerek olmadığını bir kez daha görürüz. Bunun yanında Uzakdoğu’da bahçe sanatı ve Çin’deki gelişmelerin yeni ve yenilikçi tasarımlar ile bir yandan da ekolojik sorunlara çözüm getirdiklerini de görmek mümkündür. İngiliz Stil Bahçelerinin en bilinenlerinden Hyde Park’ın bir köşesine Kathryn Gustafson’un “Diana Memorial- Diana Anıtı”nın konulması, bu küçük ama sahip olduğu bağlam ve nitelik ile yüklenen anlamın çok fazlasını içerdiği tasarım olarak karşımıza çıkar.

11 Eylül saldırıları ardından yeniden düzenlenen alanda da benzer anlam yüklemesini farklı biçimi ile görürsünüz. UNESCO Dünya Mirası Kew Botanik Bahçesi’nde geçici bahçeler ile sunulan post modern yaklaşımların peyzajı daha net algılattığını söylemekte yarar görüyorum. Son yıllarda artan kentsel ve çevresel sorunlara suyun yönetimi üzerinden yanıt arayan “Green Infrastructure- Yeşil Altyapı” yaklaşımı kendi içinde küresel ısınma ve beraberinde değişen bahçe ve peyzaj yaklaşımlarını yeniden sorgulatmaktadır. Belki de peyzaj mimarlığının günümüzde ekonomisi üzerinden tartışmalarını yoğunlaştıran bu yaklaşımın bizim gibi ülkeler için de mesleğin algısını güçlendireceğini ifade etmek gerekir.

İnsanlığın varoluşundan bu yana yaşam alanlarının şekillendiği peyzaj, doğası gereği değişecektir. Bu değişim peyzajı kültür olarak benimseyen toplumlarda algı ile beraber eski-yeni karşılaştırması yapmaksızın peyzaj alanlarına bakışı güçlendirecek biçimde kurgulanmalıdır. Peyzaj mimarlığını geniş toplumlara yayma hedefi kimin hedefinde olursa olsun, odağında insan olan bir mesleğin aktörleri tarafından teorik tartışmaların da her dönemde yoğun üretimi ile mümkün kılınabilir. Sayıları artan Peyzaj Mimarlığı akademik birimlerinin de varoluş nedeni zaten bu değil midir?
Landscape architecture has always kept its relationship with history and art from the antique period to present-day, and with the concept of cultural landscape has inspired natural areas that have been a cradle to civilizations by changes and since the existence of mankind. Landscape architecture influenced by artistic trends until the mid-19th century and met with planning requirements in the 1950s with the requirements of the day, and environmental problems in the 1970s as well. And today it is responding to the world with modern-post modern approaches.


