YEŞİL BİNALAR ve YEŞİL BİNA SERTİFİKA SİSTEMLERİ

  Prof. Dr. Dicle OĞUZ
  22 Aralık 2015 Salı

Araş. Gör. İdil KANTER OTÇU

Prof. Dr. Dicle OĞUZ

 

Ankara Üniversitesi

Fen Bilimleri Enstitüsü

Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı

 

 

Enerji ve doğal kaynakların hızla tükeniyor olması, enerji tüketiminde ortaya çıkan karbondioksit oranı ve bu oranın artması ile oluşan iklimsel değişiklikler günümüzde bir çok sektörü bu konuda çözüm üretmeye teşvik etmektedir. Düşük elektrik tüketimli cihazlar, su kullanımını azaltan çamaşır makineleri, geri dönüşüm yolları ile üretilen tasarımlar dünya piyasasında yer almaya çoktan başlamıştır. Birçok sektör üretim stratejilerini değiştirerek hem ekolojik bilinci yaygınlaştırmakta hem de dünyanın kaderini değiştirmeye çalışmaktadır. Son yıllarda üretim stratejisini değiştiren sektörlerden biri de inşaat sektörüdür. İnşaat sektöründe yaşanan bu değişimin en önemli ürünü ise yeşil binalardır.

Binalar, inşaat aşamasından başlayarak, yapı ömrünü tamamlayıncaya kadar geçen süre boyunca doğal kaynak ve enerji tüketmektedir. Enerji tüketiminde ortaya çıkan gaz emisyonlarının oluşturduğu hava kirliliği, doğal su kaynaklarının bilinçsiz kullanımı sonucu oluşan kuraklık ve yoğun yapılaşma nedeni ile oluşan küresel ısınma tüm dünya ülkelerinin gündeminde yer alan önemli çevre sorunlarıdır. Yaşanan bu çevre sorunlarının oluşumunda inşaat sektörünün rolü büyüktür. Bu durum yapı sektörüne büyük sorumluluklar yüklemektedir. Bu açıdan, enerji ve su verimliliği sağlayan stratejilerle donatılmış, ekolojik değerlere sahip çıkan yeşil bina tasarımları, yapı sektöründeki ekolojik farkındalığın en büyük göstergesidir.

 

 

YEŞİL BİNALAR

Yeşil binalar, yapının arazi seçiminden başlayarak yaşam döngüsü çerçevesinde bütüncül bir bakış açısı ile değerlendirildiği, sosyal ve çevresel sorumluluk anlayışı ile tasarlanmış, iklim verilerine ve bulunduğu yere özgü koşullara uygun, ihtiyacı kadar tüketen, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmiş, doğal ve atık üretmeyen malzemelerin kullanıldığı, ekosistemlere duyarlı yapılar olarak tarif edilebilir (Anonim 2012a). Yeşil binalar, sürdürülebilir binalar, ekolojik binalar veya çevre dostu binalar olarak da isimlendirilmektedir. Doğal enerji kaynaklarının bilinçli kullanılmasını ve doğaya uyumlu tasarımların bütüncül yaklaşımını hedefleyerek tasarlanan yeşil binaların en önemli işlevi, yapıların oluşturduğu olumsuz çevre etkilerini azaltmaktır.

Bir binanın yeşil bina olabilmesi için, Dünya Yeşil Binalar Konseyi (World Green Building Council) tarafından belirlenmiş olan bazı kriterlere uygun özellikler taşıması gerekmektedir. Tamamen sürdürülebilirlik ilkesine dayanarak oluşturulmuş yeşil bina kriterlerinde; yer seçimi, tasarım, inovasyon, binada kullanılan yapı malzemelerinin özellikleri, yapım tekniği, atık malzemelerin yeniden kullanımı konularında seçici yaklaşımlar bulunmaktadır.

Kentsel yaşam alanlarına değer katması, yapım aşamasından itibaren doğal çevre tahribatını en aza indirgemesi, temiz teknolojilerin kullanımı ve geliştirilmesine olanak sağlaması, güneş enerjisinden ve doğal ışıktan maksimum faydalanma ilkelerine sahip olması, yağmur suyunu ekolojik döngüye kazandırması ve yeşil katmanlar ile oksijen üretmesi yeşil binaların ekolojik faydaları olarak sıralanabilir. Ancak son teknolojiler ile oluşturulmuş birçok akıllı sistemin yaşamımızda var olması beklenilen derecede olumlu sonuçlar vermeyebilmektedir. Binaların veya binaya entegre edilmiş sistemlerin yeşil tabanlı ürünler olmasının, ekolojik bilinçten yoksun gelişmiş toplumlarda verimlilik sağlaması mümkün olmamaktadır. Bu nedenle dünya üzerinde birçok ülke, çevre bilincini yaygınlaştırmak adına önemli adımlar atmaktadır. Yeşil binalar, kullanıcıya sunduğu imkanlar ve zorunlu kıldığı bazı yönetmelikler ile kullanıcının yaşam stilini de etkileyerek kişiyi ekolojik tabanlı düşünmeye sevk etmektedir. Bu anlamda yeşil binalar toplumda oluşturulmaya çalışılan çevre bilincini yaygınlaştırmak konusunda da önemli bir role sahiptir.

 

 

YEŞİL BİNA SERTİFİKA SİSTEMLERİ

Yapıların çevresel etkilerinin objektif ve somut olarak ortaya konmasında yeşil bina değerlendirme kriterleri ve sertifika sistemlerinin önemli rolü vardır (Sev 2008). Kriterlere dayalı bu sistemlerin geliştirilmesindeki temel amaç, objektif bir değerlendirme merkezi oluşturmak ve bir binanın "yeşil" unvanına sahip olabilmesinde evrensel bir dil kullanmaktır.

İngilterede, 1990 yılında Yapı Araştırma Kurumu (Building Research Establishment) tarafından ortaya konan Yapı Araştırma Kurumu Çevresel Değerlendirme Metodu (BREEAM), yeşil bina kriterlerini belirleyen ve sistematik olarak uygulanabilmesini sağlayan ilk programdır. Bu gelişmenin ardından Amerika Birleşik Devletleri, Enerji ve Çevresel Tasarımda Liderlik olarak bilinen LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) programını oluşturmuştur. BREEAM ve LEED, dünyaca tanınmış uluslararası yeşil bina sertifika sistemleridir. Birçok ülke bu programların ışığında, kendi yeşil bina kriterlerini geliştirerek yerel programlar oluşturmuştur. Green Star (Avustralya), EcoProfile (Norveç), Promise (Finlandiya), Green Mark for Buildings (Singapur), HK_BEAM ve CEPAS (Hong Kong), SBAT (Güney Afrika), CASBEE (Japonya) ve Environmental Status (İsveç), bu şekilde gelişen diğer yerel programlardır. Bu programlardan Green Star (Avustralya) ve SBTool (Çek Cumhuriyeti), çeşitli ülkelerde ulusal koşullara uyarlanarak dünyanın farklı noktalarında da kullanılmaya başlanmıştır (Sev 2008).

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yapı Uygulama ve Araştırma Merkezi (YUAM)ın destekleri ile Türk akademisyenleri tarafınca geliştirilen Seeb-TR Türkiyede gerçekleştirilecek yeşil bina uygulamalarına yön vermek üzere oluşturulmuş Ulusal Yeşil Bina Sertifika Sistemidir. Bu gelişme ile Yeşil Bina uygulamalarının ulusal ölçekte yaygınlaşması beklenmektedir.

 

 

YEŞiL BiNALARDA LEED SERTiFiKA SiSTEMi

Yeşil bina değerlendirme sistemlerinden biri olan LEED (The Leadership in Energy and Environmental Design), çevresel sürdürülebilir yapı için uygun standartları oluşturmak üzere ABD Yeşil Bina Konseyi (U.S. Green Building Council) tarafından 1998 yılında geliştirilmiştir (Kıncay 2011). Bazı ülkelerde hükümetlerce verilen vergi ve kredi inisiyatifleri gibi teşvikler ile desteklenen LEED, 11 farklı yapı türü üzerinde uygulanabilecek kriterlere sahip bir sertifika sistemidir. Bu sistemde 4 farklı sertifika derecesi bulunmaktadır. Sürekli gelişen ve yenilenen Leed kriterlerini sağlayarak elde edilen puanlara göre hak kazanılan sertifikanın türü de değişmektedir. Puanlar binanın performansına göre artmaktadır. Binada zorunlu koşullar yerine getirildiğinde 40-49 puan alarak sadece sertifika almaya hak kazanılır. Bina, diğer kriterleri sağlayarak, 50-59 puan aldığında Leed Gümüş Sertifikası (Leed Silver Certificate), 60-79 puan aldığında Leed Altın Sertifikası (Leed Gold Certificate), 80 ve üzeri puana ulaştığında ise Leed Platin Sertifikası (Leed Platinum Certificate) almaya hak kazanarak yeşil bina unvanına kavuşur (Anonim, 2012a).

1.      LEED KRİTERLERİ FOTOĞRAFI

 

Leedin sertifikalandırma sürecinde yapıların türüne, işlevlerine ve kullanım şekillerine göre farklı başlıklar belirlenmiştir. Tasarlanan Leed projesinin uygulanması yolunda ilk adım yeşil bina olacak yapının özelliklerine göre hangi Leed başlığı ile uyumlu olduğunu tespit etmektedir. Leed başlıkları şöyle sıralanabilir:

 

  • Yeni Yapılar
  • Mevcut Yapılar
  • Ticari İç Hacimler
  • Bina Çekirdek ve Dış Cephesi
  • Eğitim Kurumları
  • Perakende Mağazalar
  • Hastane Binaları
  • Konut Binaları
  • Kentsel Gelişme Alanları

 

2- LEED NEDİR FOTOĞRAFI

 

DÜNYADAN LEED SERTİFİKA SAHİBİ YAPI ÖRNEKLERİ

 

Levis Stadyum:

San Franciscoda yer alan Levis Stadyumu 2014 yılının temmuz ayında, Gold Leed sertifikasını "Yeni Yapılar" kategorisinde alma hakkı kazanmıştır. Çevre dostu ilk stadyum olarak bilinen Levis Stadyumu, uygulanacak diğer ekolojik stadyum projeleri için de bir temel oluşturmaktadır (Anonim, 2015c).

6-LEVIS STADIUM FOTOĞRAFI

 

Empire State Binası:

New Yorkun ünlü gökdeleni Empire State 2011 yılının eylül ayında Gold Leed Sertifikası almaya hak kazanmış bir yapıdır. Empire State Binası Amerika Birleşik Devletlerinde Leed sertifikalı en yüksek bina olarak da bilinmektedir (Anonim, 2015c). Binanın üst katlarında yeşil ışıklandırma yapılarak ekolojik bilinci yaygınlaştırmak hedeflenmektedir.

 

7-EMPIRE STATE BINASI FOTOĞRAFI

 

Cashman Equipment Binası:

Cashman Equipment binası Leed sertifikası alan ilk inşaat makineleri bayiliğidir. Leed sertifikasına sahip en büyük sanayi kompleksi olarak da bilinmektedir. Caterpillar şirket grubu yeni tesislerinde uygulamak üzere bu binada gerçekleştirilen tüm ekolojik tabanlı yaklaşımları düzenlemiş ve benimsemiştir (Anonim, 2015c).

 

8-CASHMAN EQUİPMENT BINASI FOTOĞRAFI

 

 

 

TÜRKİYEDEKİ LEED SERTİFİKA SAHİBİ YAPILAR

Eser Holding Binası:

Eser Holding Yeşil Binası, yapının konumu, su ve enerji kullanımı, çevresel olarak tercih edilir üretim ve atık yönetimi aktiviteleri, iyileştirilmiş iç mekân kalitesi ve "sürekli gelişim" tasarım yaklaşımları dikkate alınarak tasarlanmış Türkiyenin ilk Leed Sertifikalı binasıdır (Anonim, 2015a). İnşaat ve mühendislik şirketler grubu olan Eser Holding Yeşil Binası Ankaradadır.

 

3-ESER HOLDİNG YEŞİL BİNA FOTOĞRAFI

 

Türkiye Müteahhitler Birliği Merkez Binası:

Ankarada yer alan Türkiye Müteahhitler Birliği Merkez Binası, uzun bir değerlendirme sürecinin ardından, Leed sertifikası "Yeni Yapılar" kategorisinde, LEED Platinum Sertifikasını almaya hak kazanmıştır. Türkiyede bugüne kadar genellikle ticari yatırımlara ait yapıların sahip olduğu Platinum Sertifikası ilk kez bir dernek bünyesinde inşa edilmiş yeşil binaya verilmiştir (Anonim, 2015 b).

 

4-TÜRKİYE MÜTEAHHİTLER BİRLİĞİ MERKEZ BİNASI FOTOĞRAFI

 

Özyeğin Üniversitesi Kampüsü:

Özyeğin Üniversitesi Çekmeköy Kampüsü, aday olarak gösterildiği LEED sertifikasını kampüsteki ilk iki binası için Gold derecesi ile almıştır. Kampüste sunulan toplu taşıma olanakları, doğal yaşamı koruma ilkelerinin temel alındığı tasarımlar ve bitkilendirilmiş yeşil çatı uygulaması, projeye entegre edilmiş olan enerji ve su verimliliği sağlayan sistemlerin yanı sıra sağlanmış olan diğer Leed kriterleridir (Atasoy, 2013).

 

5-ÖZYEĞİN ÜNİVERSİTESİ YEŞİL KAMPÜS FOTOĞRAFI

 

 

Özetle yeşil binalar; sahip oldukları sertifika sistemi ve stratejiler ile farklılık göstermektedirler. Temelde aynı düşünce yapısı ve bakış açısı ile tasarlanan birçok yeşil binayı, hedefledikleri sertifika sistemine göre farklı süreçler beklemektedir. Bu süreçler yeşil bina uygulaması yapılan ülkenin kendi yönetmeliklerinin ve Leed kriterlerinin bir arada incelenmesi ile belirlenmektedir. Türkiyede yasa ve yönetmeliklerin enerji ve su tasarrufunu destekleyen çevreci yaklaşımlar ile şekillenmesi, yeşil bina programlarının ülkemizde yaygınlaşmasını sağlaması açısından önemlidir.

 

 

KAYNAKLAR;

 

Anonim, 2012a. LEED V3 Green Associate Eğitimi Kitabı, Green Ecobuild Green Consultancy, Ankara.

 

Anonim, 2012b. Web Sitesi: http://1eladenecli.wordpress.com/2012/03/10/yesil-binalar-hakkinda-bilinmesi-gerekenler/, Erişim tarihi: 05.07.2015.

 

Anonim, 2015a. Web Sitesi: http://www.altensis.com/proje/eser-holding-merkez-ofisi-ilk-leed-platin-sertifikali-bina/, Erişim Tarihi: 06.08.2015.

 

Anonim, 2015b. Web Sitesi: http://www.arkitera.com/haber/21623/turkiye-muteahhitler-birligi-binasi-na-leed-platinum-sertifikasi, Erişim Tarihi: 15.08.2015.

 

Anonim, 2015c. Web Sitesi: http://inhabitat.com/levis-stadium-becomes-first-pro-football-field-to-earn-leed-gold-certification-as-new-construction/, Erişim Tarihi: 02.09.2015

 

Atasoy, Z. B., 2013. Özyeğin Üniversitesi Sektöründe İlk Uluslararası LEED "Gold" Sertifikasını Aldı, Web Sitesi: http://www.arkitera.com/haber/12593/ozyegin-universitesi-sektorunde-ilk-uluslararasi-leed-gold-sertifikasini-aldi, Erişim Tarihi: 12.08.2015.

 

Karaosman, S. K., 2005. Yeşil Çatıların Ekolojik Yönden Değerlendirilmesi, Çatı Cephe Fuarı  CNR, 9. Bildiri, Web Sitesi: http://www.catider.org.tr/pdf/sempozyum/bildiri_9.pdf Erişim tarihi: 24.06.2013.

 

Kıncay, O. 2011. Yeşil Binalarda LEED Sertifikasyon Sistemi, Bölüm 5, Makine Mühendisliği Ders Notları, Yıldız Teknik Üniversitesi, Web Sitesi: http://www.yildiz.edu.tr/~okincay/dersnotu/Yesil_VBol_LEED.pdf, Erişim Tarihi: 21.06.2013.

 

Sev, A., N. Canbay, 2006. Dünya Genelinde Uygulanan Yeşil Bina Değerlendirme ve Sertifikasyon Sistemleri, Web Sitesi: http://www.epy.com.tr/files/SertifikaSistemleri.pdf, Erişim Tarihi: 21.06.2013.

 

Yılmaz, Z., 2006. Akıllı Binalar ve Yenilenebilir Enerji, Tesisat Mühendisleri dergisi, sayı:91, s.7-15.

 

 



Green building criteria which are entirely built on the principles of sustainability includes selective approaches as; site selection, design, innovation, characteristics of the materials used in building, construction techniques and re-use of waste materials.


Paylaş: