SOĞANLI BİTKİLERİN KENT PEYZAJINDA KULLANIMI

 SOĞANLI BİTKİLERİN KENT PEYZAJINDA KULLANIMI
  Doç. Dr. Şevket ALP
  25 Mayıs 2016 Çarşamba
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
GELENEKSEL VAN BAHÇE KİMLİĞİNİN TEMEL UNSURLARI
21 Aralık 2016 Çarşamba

 

Lale, nergis, sümbül gibi soğanlı bitkiler, kısa süre çiçekli kalsalar da çiçeklerinin parlak renkleri ve narin formlarıyla ilgi çeken, beğeni kazanan bitkilerdir. Özellikle, ilkbahar vejetasyon döneminin başlarında renklendirilmesi planlanan alanlarda uygulanır. Soğanlı bitkilerin arka plandaki çalılarla birlikte oluşturacağı düzenleme, alışılagelmiş çiçek tarhı düzenlemesine tercih edilebilir. Tek renk ya da karışık renkteki laleler, nergisler ve sümbüller mevsimlik çiçeklerden önce açtıkları için, bordürlerin önünde çok renklilik sağlayarak etkili olurlar.

 

 

SOĞANLI BİTKİLER

 

"Soğanlı bitki" tanımı, toprak altında depolama özellikli yumruya sahip bitkiler için kullanılan genel bir kavramdır. Bu bitki grubu, aynı zamanda yer bitkisi (geofit) adıyla da anılır. Aslında, yılın büyük kısmını toprakta soğan, yumru, korm, pençe kök ya da rizom şeklide geçiren; güzel ve gösterişli çiçek açan bitkilerdir. Soğanlı bitkiler arasında lale (Tulipa), nergis (Narcissus), zambak (Lilium), çiğdem (Crocus), sümbül (Hyacinthus), kardelen (Galanthus), terslale (Fritillaria), siklamen (Cyclamen), anemon (Anemone), sarı kokulu (Eranthis), glayöl (Gladiolus), gala (Zatedeschia), yıldız çiçeği (dahlia) gibi türler en çok bilinenlerdir.

 

 

Soğanlı bitkiler çiçek açma zamanlarına göre, ilkbahar ve yazın çiçek açanlar ya da sonbaharda çiçek açanlar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. İlkbaharda çiçek açanlar, kış gelmeden önce sonbaharda dikilir. Erken ilkbaharda çiçeklenme isteniyorsa, planlamanın yaz sonunda yapılması ve soğanların da sonbaharda dikilmesi gerekir. Bu dönemde dikilen soğanlılar, kış soğuklarına dayanıklı olan ve çiçeklenmede soğuğa gereksinim duyan lale, terslale, nergis, sümbül, kardelen, siklamen gibi yaygın bilinen türlerdir.

Eğer, alanımızı yazın çiçekli görmek istiyorsak, çalışmalara erken ilkbaharda başlamalıyız. Yazın çiçek açan soğanlı bitkiler, soğuğa karşı hassas olduklarından, kış soğukları geçince ilkbaharda toprağa dikilir. Soğanlar, dikildikten sonra gelişmeye başlar. Çiçek taslağı oluşumunda soğuklardan etkilenmedikleri için soğuk bir döneme ihtiyaç duymazlar. Bu gruptakilerin örnekleri arasında glayöl, gala, patates çiçeği olarak da bilinen yıldız çiçeği yer alır.

 

SOĞANLI BİTKİLERİN ÖNEMİ

 

Soğanlı bitkiler ya diğer bitkiler ilkbaharda vejetasyona başlamadan önce ya da kış dinlenmesinde önce sonbaharda vejetasyon bitirip yapraklarını dökerken dikkat çekici şekil ve göz alıcı çiçek renkleri ile bulundukları ortama canlılık kazandırırlar. Bu yüzden bu dönemlerde park ve bahçelerde monotonluğu gideren ve hoş olmayan boşlukları kısa zamanda kapatan önemli bir gurubun başında gelmektedir. Özellikle ilkbahar vejetasyon döneminin başında ve sonbaharda vejetasyon döneminin sonlarına doğru alanın renklenmesi düşünüldüğünde ilk akla gelen bitki grubunun başında soğanlı bitkiler gelir.

Soğanlı bitkiler; park ve bahçelerde geniş parterlerin oluşturulmasında, bodur ağaçlıkların arasındaki boşlukların doldurulmasında, büyük ağaç ve ağaçlıklarla mekân tesiri oluşturulamayan küçük ev bahçelerinde yoğun olarak kullanılır.

Yıl içindeki değişik dönemlerde bahçede çiçek açan geofitler bahçede sürekli bir değişimi sembolize ederler ve bahçenin fizyonomisini kısa zamanda değiştirirler. Bu durum her yıl aynı dönemlerde tekrar edildiği için ortama bir kişilik kazandırmaktadır.

 

 

SOĞANLI BİTKİLERİN KULLANILDIĞI TEMEL PEYZAJ ALANLARI

 

ÇİÇEK PARTERLERİNDE KULLANIMI

 

Soğanlı bitkiler en sık, ilkbahar başlarında harikulade güzel gösterişli çiçekleriyle oluşturulan çiçek parsellerinde kullanılırlar. Sadece soğanlı bitkilerden saf veya başka bitkilerle beraber karışık formal veya informal şekilde tasarlanabilir. Hercai menekşeler, çuha çiçekleri ve unutmabeni çiçekleri ile karışık olarak kullanılan soğanlı bitkiler harikulade güzel olurlar. Erken çiçeklenen lale, nergis ve üzüm sümbülleri ile gruplandıklarında mükemmel görüntüler oluşmaktadır.

 

 

 

 

 

ÇİM İLE BİRLİKTE KULLANIMI

 

Soğanlı bitkilerin en karakteristik özelliği sadece bir sezonda etkileri olup, yılın diğer zamanlarında dormanside (uykuda) olmalarıdır. Soğanlı bitkilerin bu özelliğinden yararlanarak ve dikkatli bir planlamayla çim ile birlikte kullanılabilir.

Çimle birlikte erken açan türleri ilkbaharın gelişini hatırlatması nedeniyle çim alanlarında çok tercih edilir. Soğanlar çim alanlarında genellikle tek veya düzenli gruplar halinde dikilebilirken, belli bir düzen olmadan da dikilebilir. En çok uygulanan yöntem, soğanların çimlerin üzerine serpilerek düştükleri yere dikilmesidir. Dikerken çimlerin içinde küçük bir oyuk açılır ve dikilir.

 

 

KORULUKLARDA SOĞANLI BİTKİLERİN KULLANIMI

 

İlkbahar, yaz veya sonbaharda çiçeklenen soğanlı bitkiler, koruluklarda beraber kullanılabilir. Bu da korulukların uzun bir süre çekici bir hale gelmesini sağlar. Soğanlı bitkilerin çok azı koyu gölgede yetişir. Soğanlı bitkiler daha çok yarı gölge veya açık alanlarda yetişir. Yazın ağaçların topraktaki suyu kullanımları ve toprak nemini azaltmaları, dinlenmekte olan ve nemden hoşlanmayan soğanlı bitkiler için uygun bir ortamdır.

Ağaçlı alanlarda soğanlı bitkilerin dikiminde genellikle hiçbir stil kullanılamaz. Yuvarlak kare veya dikdörtgen şeklinde gruplar halinde dikimlerden sakınılmalıdır. Bitkiler düzensiz gruplar halinde dikilmelidir.

 

 

SOĞANLI BİTKİLERİN DİKİMİ

 

Dikilecek soğanın başarısı, bir yıl önceki yetiştirilme koşullarına, dolayısıyla da üreticiye ve satıcıya bağlıdır. Bu nedenle güvenilir bir satıcıdan, iyi yetiştirilmiş olduğuna ikna olduğunuz iri soğanlar alınmalıdır. Alınacak soğan, tam büyüklükte olmalıdır. Unutulmamalıdır ki soğan ne kadar büyük olursa, o yıl o kadar güzel ve gösterişli çiçek verecektir. Ezik ve yumuşak soğanlar, hastalıklı ya da zarar görmüş olabilir; bu nedenle alınmamalıdır. Kökleri gelişmeye başlamış olanlar ise dinlenme (uyku) dönemini atlatmış olacağından, dikim için gecikmiş sayılır. Çiçek kalitesi düşük olacak bu tür soğanlar, alınmamalı ve dikilmemelidir.

Genel olarak soğanlı bitkiler, süzek ve organik maddece yüksek toprakları sever. Dikim yapılacak toprak bu özellikte değilse, çiftlik gübresi ve kum takviye ederek daha uygun hale getirilebilir. Soğanın dikileceği toprak sert ise, suladıktan sonra tava gelmesini bekleyip sonra işlemeliyiz.

Toprak işlendikten sonra, soğanlar yerleştirilir. Soğanın dikim derinliği, büyüklüğüne göre değişir. İster ilkbaharda çiçeklenenler olsun, ister yazın çiçeklenenler, genel kural soğanın kendi büyüklüğünün üç katı derine dikilmesidir. Bu derinlik, lale, nergis, terslale gibi büyük soğanlı türler için 10-15 cm; kardelen, çiğdem gibi küçük soğanlılar için ise 5-10 cm olabilir. Kışı çok soğuk geçen bölgelerde bu derinlik biraz daha artırılabilir. Büyük soğanların dikim aralığı 10-20 cm iken; küçük soğanların dikim aralığı 5-10 cmdir. Dikimden sonra, soğanların üstü toprakla örtülür ve hafifçe sulanır.

Çağımızda toplumların gelişmişliğin bir ölçütü, güzel çiçekli bahçelerin varlığıdır. Kentleşmenin etkisiyle son yıllarda hızlı değişime uğrayan kentlerimiz eski güzel çiçekli bahçelerini kaybetmektedir. Bu yıkımı durdurmak için soğanlı bitkiler park ve bahçemizde doğru bir şekilde kullanmakla başlayabiliriz.

 

 

DİKİMDE DİKKAT EDİLECEK ÖZELLİKLER

 

* Bahçe düzenlemesinde planlama yaparken, beğeniye dayalı özellikler ile bahçenin koşulları bir arada ele alınmalıdır.

* Hangi türlerin bahçemize ve beklentilerimize daha uygun olduğu, araştırma ve bilgilenme ile belirlenmelidir. Soğanlı bitki seçimi yaparken, bitkinin istediği yetişme koşullarının bahçemizde olup olmadığı da göz önüne alınmalıdır.

* Soğanlı bitkilerin nasıl yetiştiği konusunda bilgi sahibi olmanın yanı sıra; türe ilişkin norm, form, boylanma durumu, çiçeklenme zamanı, çiçeğin rengi ve şekli gibi bilgiler de göz önüne alınmalıdır.

* Dikilecek soğanlı bitkilerin formları ile alandaki bitkilerin formları göz önünde bulundurulmalıdır. Çim alanlarda ince yapraklı narin bitkiler seçilirken, koruluklarda kalın yapraklı, boşluk dolduran türler uygun olur.

* Uzun boylu türlerin önüne daha kısa türler dikilebilir. Lale ya da nergis gibi uzun boylu bitkilerin önüne muskari, kardelen, anemon gibi kısa boylular dikilebilir. Bazen, bodur nergisler de tek başına güzeldir ve bulunduğu yerde yıldan yıla artarak çoğalabilirler.

* Terslale gibi hızlı yayılmayan soğanlı bitkilerin, sarı ya da turuncu-kırmızı renkte çiçeklenenleri bordürler için uygundur. Buna karşılık, hızlı yayılan bazı alliumlar ya da sümbül gibi türler, tekdüze görüntü oluşturdukları için tercih edilmez.

* Dikilecek türlerin çiçek renkleri, bahçede var olan ya da yetişecek olanların renkleriyle karmaşa yaratmamalıdır. Genel olarak, bir etkin renk ve onunla uyumlu ya da onu tamamlayıcı renkler seçilebilir.

* Etkin renk seçiminde, alandaki mevcut bitkiler göz önüne alınarak rahatsız edici açık ve parlak renklerden kaçınmalı; sakinleştirici huzur veren renkler tercih edilmelidir.

* Çeşitli türlerin ve renklerin bir araya getirilmesi yerine, daha az tür ile saf renkli çiçeklere sahip gruplar tercih edilir.

* Birbiri ile kontrast oluşturan iki renk arasında, ara renkler ya da tamamlayıcı renkler kullanılır. Bazen, etkin rengin muhtelif tonları ile çeşitleme yapılabilir.

* Bordürlerde soğanlı bitkilere yer verilmesi, bitkilerin suya ihtiyaç duyduğu erken ilkbaharın kurak geçmemesi halinde sulamada tasarrufa yol açar. İlkbaharda çiçek açanlar, kurak geçen yaz aylarında dinlenmeye geçtiklerinden, iş gücü ve sulama gerektirmezler.


In our age one of the criteria of development is existence of beautiful flowering gardens. With the effects of urbanization by rapid changes of our cities are loosing their old flowering gardens. For stop the demolition we can begin to use bulbous plants correctly in our gardens and parks.


 


Paylaş: