ADALI KADİM DOST ve KOMŞUM ZEYTİN AĞACI

  Ali SADE
  29 Ocak 2016 Cuma
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
KAMUSAL ALAN PEYZAJ UYGULAMALARINA SİVİL İNİSİYATİF
3 Haziran 2016 Cuma

 

18. yüzyılın son çeyreğinde İstanbul Adalarına düzenli gemi seferleri yoktu. Sadece Eminönünden kalkan pazar kayıklarıyla ulaşım sağlanıyordu. Bu durun adada sosyal bir yapının ve yerleşkenin çok az olduğu bir dönemdi. O zamanlar adada Hıristiyan Ortodoks keşişler yaşıyordu. Onlar da daha çok inzivaya çekilmek için adaları tercih ediyorlardı.

Ortodoks keşişler yaşamlarını idame ettirmek için adada çiftçilikle uğraşmışlar ve adanın muhtelif yerlerine zeytin ağacı dikimine önem vermişlerdir. Semavi dinlerin hepsinde zeytin ağacının ayrı bir yeri ve önemi olmuştur. Günümüzde Heybeliadada zeytinlik adıyla anılan yer de vardır. İşte bu dönemlerde adada dikilen zeytin ağaçlarının bir kısmı günümüze kadar ulaşmayı başarmış olmakla birlikte hala mahsul vermeye devam etmektedir.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Bahçıvanlık Kursunda Süs Bitkilerinde Budama dersinin konu başlıklarından biri de Anıt Ağaç Restorasyonuydu. Konu hakkında teknik bilgiyi kurs sürecinde öğrendikten sonra uygulama şansını yakalamıştık. İkamet ettiğimiz Heybeliada da yaşadığımız caddede bizimle tanışmayı bekleyen bir zeytin ağacı vardı. Daha önce defalarca önünden geçtiğimiz ve sadece baktığımız ağacı, aldığımız eğitim sayesinde görmeye ve anlamaya başlamıştık.

Yaptığımız keşif ve detaylı incelemeden sonra ağaç, yılların verdiği yorgunlukla, çevre baskısıyla yıprandığı için restorasyona ihtiyacı olduğunu gördük. Yıllar önce hatalı kesilen derin dal kesikleri ile oluşan mantar dokunun bütün ağaç gövdesini sardığını, bu kısımlarda zararlı yuva ve galeri oluşumları meydana getirmişti. Ağacın ana dalının üst kısımlarında taç kısmı oluşturan dallarda kuruyan kısımlar ve civarındaki ağaçların dallarına oluşturduğu baskıyı gözlemledik. Ada ortamının aşırı nemli oluşu da ağaçtaki deformasyonu arttırmıştı.

 

ANIT ZEYTİNİN RESTORASYONU

Anıt değeri olduğuna inandığımız zeytin ağacının restorasyonunu yapmaya karar verdiğimizde 2013 yılının Ocak ayıydı. İlk olarak cadde kenarında kaldırım üzerinde duran bu kamu malı ağacın restorasyonu için Adalar Belediyesinin ilgili bölümüne müracaat ettik. Bize gelen cevabi yazıda Adaların sit alanı olduğu ve müracaatın Tabiat ve Kültür Varlıkları Koruma Kuruluna yapılması gerektiği söylendi. Kurula yaptığımız yazılı müracaat yılsonuna doğru olumlu sonuçlandı. Anıt Ağaç Restorasyon Uzmanı Ziraat Mühendisi Nimet Ezber hocamızın koordinasyonunda 2014 yılının Ocak ayında ağacın restorasyonuna başladık. İlk olarak ağaçta uzun yıllar sonucu oluşan ve 6 metrelik tüm gövdeyi kavis halinde saran derin mantar kısmı ağacın canlı dokusuna ulaşıncaya kadar tamamen temizledik. Adada eski Rum evleri inşaatında kullanılan yüzyıla yakın bir geçmişi olan 10 cm uzunluğunda ağaca kaynayarak bütünleşmiş bir çiviyi de çıkardık. Belediyeden tahsis ettiğimiz kaldıracı olan araç yardımıyla ağacın üst kısmında zamanla kurumuş dallar ile dengeyi bozan çevredeki ağaçlara baskı yapan tüm dalları budadık. Ağacın genelinde iyileştirme budamasını tamamladıktan sonra taç dallarında 5 cm çapından daha büyük kesikleri zamanla oluşabilecek mantarlaşmadan korumak için aşı macunuyla kapattık. Ağacın ana gövde kısmını oluşturan mantar tabakasından temizlenen kısımlarına insektisit ve fungusit ilaç karışımıyla ilaçladık. Böylece ağaçtaki mantar doku ve nemle oluşmuş haşerat yuvaları ile galerilerinden temizlemiş olduk. Daha sonra bütün bu kısma çam katranı sürerek bir koruma tabakası oluşturduk. Mantar oluşumu ve nem ağacın kök boğazı kısmını da etkilediği için toprak altı 50 cm olan oyuk kısmını da temizleyip çam katranı sürdükten sonra bordo bulamacını kök boğazına çember oluşturacak şekilde toz halinde serpiştirdik. Ağaçta zamanında hatalı kesilen dal kısımlarını da temizleyerek bu alanlara da çam katranı sürdük. Böylece ağaç üzerindeki restorasyon işlemini tamamladık.

230 YAŞINDA ZEYTİN

Ağacın kök boğazı ile gövde üzerindeki restorasyonu tamamlanan kısmına çevre baskısına karşı bir koruma kamuflajı (çelik kafes ve üzerine sürülen yapı kimyasalı) yapılmasını uygun bulmadık. Ağacın doğal haliyle kalmasını uygun gördük.

Ağacın kök boğazı kısmından başlayarak çevre taban ölçüsünü aldık. Aynı uygulamayı ağacın 1.30 yüksekliğine de yaptık. Ağacın en üst taç noktasından zemine olan yüksekliğini ölçerek bunu gölge izdüşümüyle karşılaştırdık. Ulaştığımız sonuç ağacın 11 m yüksekliğinde olduğuydu. Bu yükseklik bize çok ilginç geldi. Yaptığımız araştırmaların sonucunda bir zeytin ağacının ulaşabileceği en son yüksekliğin bu olduğunu öğrendik. Ağacın ana gövde içi boş olduğundan "artum burgusu" gibi aletlerle yaşı konusunda bir tahminde bulunmamız imkansızdı. Bu konu bizim içim tam bir açmazdı ki, ağacın hemen yanında bulunan tarihi çeşmenin 1917 yılında açılışındaki fotoğrafa ulaştık. Fotoğrafı dijital ortamda zoomladığımızda, restore ettiğimiz zeytin ağacı aynen karşımızdaydı. Biz de tahmini olarak 130 yıl daha geriye giderek ağacın 230 yaşında olabileceği tahmininde bulunduk.

Bir anıt ağaçta olması gereken yaş, çap, boy üçlemini tamamlayarak ağaca alüminyum plakaya yazılı bir künye-kimlik oluşturduk. Bunu ağacın iç kısmına asarak hem ağacı tanımlamış hem de görsel bir çekicilik haline dönüştürdük.

Yaptığımız mevsimsel gözlemler sonucunda ağaç üzerinde birçok uyuyan gözün aktif oluğunu gördük. Bu aktif gözler, bahar aylarında, su yürüme zamanın başlamasıyla hızlı büyüme göstermiş olup, yaptığımız restorasyon işin olumlu sonuçlandığının bir göstergesi olarak değerlendirdik.

Bu çalışmamızı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğünün Anıt Ağaç Restorasyonu sempozyumunda konusunda uzman, ülkemizin bu konuda söz sahibi sayılı hocalarından biri olan İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Öğretim üyesi sayın Prof. Dr. Hüseyin Dirike anlattığımızda, elimizi sıkıp bizi tebrik etmesi, verdiğimiz mücadelenin harcadığımız bir yıla yakın zaman ve emeğin karşılığını almış olduk.

Çevreye duyarlı sıradan bir vatandaş olarak vardığımız sonuç şudur; Doğayla barışık kalabilmek kent yaşamında ancak "Manisa Tarzanı" (Ahmet Bedevi) zihniyetiyle hareket edildiğinde başarıya ulaşabilir. Aksi halde uçsuz bucaksız beyaz kültür mantarı gibi ortaya çıkmış beton yığınları arasında nefessiz kalmamız kaçınılmazdır.

 

 

KÜNYE

Adı:                            ANIT  ZEYTİN  AĞACI

Takım:                       CONTORTAE

Familya:                    OLEACEAE

Tür:                           OLEA  EUROPAEA

Koordinatları:           Y= 676961     X= 4527317

Boyu:                         11 m

Gövde Çevresi:         220 cm

Taban Çevresi:         295 cm

Tahmini Yaşı:           230

Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü İstanbul

5 Numaralı T. V. K. Bölge Komisyonunun

18. 04. 2013 tarih ve 05-106 Nolu kararı ile

Adalar Orman İşletme Şefliğinin denetiminde

İ.B.B. Ağaç ve Peyzaj A.Ş.nin koordinasyonunda

Rest. Uzm. Zir. Müh. Nimet EZBER ekibi ve

Peyzaj Bahçıvanı Ali SADE tarafından  

 

Anıt Zeytin Ağacının restorasyon ve bakımı yapılmıştır. 

 

 

 

 

Some of the olive trees in Heybeliada were able to reach up to the present day. We saw a 230 year-old olive tree located on the street need for the restoration. 


Paylaş: