KAMUSAL ALAN PEYZAJ UYGULAMALARINA SİVİL İNİSİYATİF

  Ali SADE
  3 Haziran 2016 Cuma
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
ADALI KADİM DOST ve KOMŞUM ZEYTİN AĞACI
29 Ocak 2016 Cuma

 

İstanbul, Adalar ilçesi konumu gereği sit alanı olarak değerlendirilmiştir. Tarihi ve doğal dokusu imara yönelik şehirleşme baskısına azda olsa maruz kalmıştır. Tarihi ahşap ve taş kısımdan oluşan ve yüzyıllık geçmişiyle adaya özgü eski Rum evleriyle dikkat çekmektedir.

İkamet ettiğimiz Heybeliadada Lozan Zaferi Caddesinde kaldırım taş zemin üzerinde yaya yürüme alanında oluşturulmuş toprak cepler bulunmaktaydı. Bu cepler üzerine gelişi güzel dikilen ağaç ve çalı gruplarıyla bir dolgu oluşturulmuştu. Bunların bakım istekleri ise kendi doğal şartlarına bırakılmıştı. Bu cep toprak alanların içindeki bazı ağaçlar zamanla kurumuş ve cepler boş kalmıştı.

Her sabah oturduğumuz evin penceresinden baktığımda hep bu boş cepleri görüyorduk. Sonunda bu ceplere ağaç dikimi ve bakımını yapmaya karar verdik. Adalar ilçesi sit alanı olduğundan, kent peyzajında uygulanan ağaçlar yerine adanın doğal dokusuna uygun farklı bir uygulamanın planlamasını yaptık.

 

2008 YILI

2008 yılının Mayıs ayında planı uygulamaya geçirdiğimizde boş olan toprak ceplere aşılı meyve fidanları dikmeye karar verdik. İlk olarak adanın doğal ortamında yetişmiş mürdüm eriği fidanını dikmekle işe başladık. Sonrasında sırasıyla Gemlik zeytini, nar ve kayısı ağacını diktik. Bunların düzeli bakımlarını yaparken bir yıl içinde ağaçlar planladığımızdan daha hızlı gelişmeye başladığını gözlemledik. Bu dikilen ağaçların arasında geniş boşluklar vardı. Bu boşluk aralıklarına da toprak cepler oluşturarak yeni ağaçlar dikmeye karar verdik. Buralara şeftali, yenidünya, elma, vişne, nar, ceviz ve ayva fidanları dikimini gerçekleştirdik. Böylece on bir toprak cep üzerinde farklı meyve fidanlarının dikim işini tamamladık. Fidan dikimleri kaldırım üzerindeki ceplerde olduğu için belediyenin daha önceleri adanın farklı ortamlarındaki ağaçların etrafına koruma amaçlı koyduğu eski demir kafesleri çıkararak bunları boyayıp bakımını yaptıktan sonra diktiğimiz meyve fidanlarının etrafına monte ettik. Demir kafesin etrafını da plastik tel örgüyle kaplayarak dış baskıya karşı bir koruma sağlamış olduk.

 

2010 YILI

Zaman su gibi akıp geçerken 2010 yılına gelmiştik. Meyve fidanları büyüyor ve bizim farklı meyve fidanları dikme arzumuz her geçen gün daha da artıyordu. Aynı yolun üst tarafında cep bulunmayan kaldırım alanlarına yeni toprak cepler oluşturarak buralara da Mudanya ve Manisa zeytini, Trabzon hurması, armut, kiraz, badem, kestane, dut, ıhlamur, can eriği, papaz eriği, incir ve iğde fidanlarını dikerek düzenli bakımlarını yaptık. Yine bu meyve fidanlarının bazılarını demir kafes ve plastik tel örgüyle kapladık.

Kent peyzajında meyve ağacılarını kullanmak cesaret gerektiren sıra dışı bir yaklaşımdı. Hat boyunca her biri farklı meyve ağaçları, bunların düzenli bakımı, ilaçlanması ve sulama işlerini gönüllü olarak yapılması, Ada sakinlerinin yoldan geçerken, ‘sokağa meyve ağacı mı dikilir, biz bahçemizdekileri koruyamıyoruz, bunların hali nice olur.... sözlerinden bıkıp usanmıştık. Ama nadirde olsa bizi destekleyenler vardı. Yardıma ihtiyacın var mı?, Senin gibi bir komşum olmadı. Gibi sözler de bizi motive ediyordu.

Bu arada sorun olan sulama işini de çözmüştük. Diktiğimiz meyve fidanlarının yakınında, bir alt sokakta park içinde belediyeye ait bir çeşme vardı. Ama sulama hortumu harap durumdaydı. 50 m. uzunluğunda kaliteli bir hortum alarak çeşmeye monte ettik. Bu sayede tüm ağaçları rahatça sulama imkanına kavuşmuş olduk.

 

2014 YILI

2014 yılına geldiğimizde meyve fidanlarının hepsi birer ağaca dönüşmüştü. Yaptığımız düzenli bakım sayesinde ağaçların tümünde kaliteli mahsul oluştuğunu gördük. Amaç mahsul almak değil, meyve ağaçlarıyla kent peyzajı sağlamaktı.

Ağaçlar, kamusal alanda, yol kenarında, kaldırım üzerindeki toprak ceplerde olduğu için, yoldan geçen kamuya ait kamyon, çöp araçlarının ağaç dallarına çarpması ile yoldan geçen kişilerin meyve dallarına zarar verdiğini gözlemledik. Bundan dolayı ağaç budama işlemlerinde farklılıklar uyguladık. Ağaçların taç kısımlarının büyümesi teşvik ederek boylanmasını sağladık. Gövde üzerinde yola doğru büyüyen dalları tamamını budadık. Ağaçların 1.80 m üzerinden dallanmasını, boylanmasını ve gelişimini sağladık. Böylece meyve ağaçlarını kent peyzajına uygun hale getirdik. Meyve ağaçlarındaki çeşitlilik, su yürüme, yeşillenme ve mahsul verme zamanlarının farklı olarak bir biri ardına gerçekleşmesi ortama görsel bir çekicilik getirdiğini gördük.

Ayrıca ortama karşı duyarlılığı arttırmak için "Ağacı yaşken eğmeyelim", "Meyve veren ağacı taşlamayalım", "Kıyamet kopmuş olsa bile elindeki fidanı dikmemezlik etme" Doğaya ve çevreye zarar verme içgüdünüzü durdurun" gibi sözleri ağaç çevrelerine yazdık.

Çocukların, genç insanların hatta yetişkin insanların meyveleri, yetiştiği ağacın dalında görmesi onlara ağaçları tanıma fırsatı vermişti. Sadece manavdan, marketten, pazardan alınan meyveleri alıp tüketmek onların nasıl yetiştiği, ağaçtaki mahsulün nasıl büyüdüğünü görme konusunda bir çevre bilincinin oluştuğunu gözlemledik.

2015 YILI

2015 yılına geldiğimizde ağaç dikim misyonunu tamamlamadık. Sırada son olarak, 15 m2lik boş toprak cep alana çiçek ve çalı gurubu dikim işine başlamıştık. Kış aylarında belediyenin mevsimlik çiçek değişimi yaptığı alanlardaki atıl duruma düşen mine ve fırça çalısı gibi sarılıcı bitki gruplarının dikimini bu alanda yaptık. Bazı sarmaşık türlerini adalı bahçıvan ağabeylerimizden temin ettik. Mahalledeki komşularda yaptığımız bu işe duyarlı davranarak çeşitli renklerde gül fidanı alımı yaparak bunları uygun yerlere dikimini sağladık. Bize maddi desteğini esirgemeyen değerli komşularımız da oldu.

Toprak cep alanda boş kalan küçük boşluğa da adanın doğal yapısında bulunan demiroksitten dolayı kızıl büyük taş blokları, beton halka üzerinde yerleştirerek bir şekil oluşturduk. Taş blokları çimento harcıyla sıvadık. Taş bloklar üzerine Heybeliadanın krokisini çizerek renkli yağlı boyalarla şekillenmesini sağladık. En sonunda üzerine vernik sürerek kaya heykelimizi tamamladık. Kaya heykelimize doğa ve çevre duyarlılığını anlatan bir alüminyum plaka monte ettik. Toprak cebi boydan boya çevreleyen kaldırım taşlarını geleneğe uyarak rengarenk boyadık.

2008 yılı Haziran ayından, 2015 yılı Haziran ayına kadar süren ve her seferinde domino etkisiyle yeni bir şeyler katarak 150 m2lik bir alanda son şeklini verdiğimiz peyzaj uygulamamızı bitirmiştik. Artık fotoğrafın tamamını görebiliyorduk. Bu kentsel yaşamda kamusal alanda doğayla barışık kalabilmenin mutluluğuydu.

Sivil inisiyatif olarak, yaptığımız kamusal alandaki peyzaj uygulaması, yoldan geçen Adalıların ve Adaya gelen ziyaretçilerin dikkatini çekmişti. Adada bahçesi olanlar bizden fikir alıyor, eline fidanı alan anneler çocuğuyla gelerek uygun bir dikim yeri bulmamız için bizden yardım istiyordu. Bu iş bize referans olmuş, birçok bahçe peyzaj uygulama teklifi de almıştık. İşin ilginç yanı bütün bu işleri yaparken herhangi bir resmi kurum ve kuruluştan izin almadan geçekleştirmiş olmamızdır.

Sonucu formüle etmek gerekirse, ilk önce kamusal alanın bitkilendirilmesi ve çevre bilincin oluşmasında sivil inisiyatifi harekete geçirme fikrini oluşturduk, sonrasında bunu planladık ve uygulamaya koyduk. Cesaretimizi enerjimizle birleştirip sabırla zamana yaydık. Üşenmedik, vazgeçmedik ve ertelemedik.

 

 

 

Landscape applications made in public area by our civil initiative has attracted the attention of local people and visitors of the Princess islands. People who having houses in island get ideas from us and moms and children took saplings and come us to ask where they should plant them.


Paylaş: