GÜLZAR İSTANBUL’A DÖNÜŞ

Sahip olduğumuz birçok şeyin değerini, ancak onları kaybettikten sonra anlarız. O zaman da, kaybedilen şeyin yeniden yerine konulması imkansız ya da çok büyük maliyetler ödeyerek mümkün olur. Bugün Türkiye’nin herhangi bir köşesinde seyahat eden bir kimse, çevresinde gördüğü tarlaların, bölük–pörçük ormanların, bozkırların çok eskilerden bu yana öyle olduğunu düşünür ya da hiç üzerinde bile durmaz. Hele yolu, yaz sonlarında İç Anadolu ya da Doğu Anadolu’ya düşmüşse göz alabildiğine uzanan yozlaşmış bozkırlara, atalarımızın  yüz yıllarca  önce niçin yerleşmiş olduğuna şaşar kalır belki de…

       Oysa ki bilimsel veriler milattan on bin kadar yıl önce Trakya’nın tamamına yakın bölümü ile Anadolu’nun yüzde 70’inin orman örtüsü ile kaplı olduğunu ortaya koyar. Yine özellikle İstanbul ile ilgili edebi kaynaklar, Osmanlı Dönemi İstanbul’ unu anlatır:

 İklim şartlarının uygun olduğu bütün Türk şehirleri bir baştan bir başa bahçe ve bostanlardan ibaretti, fakat; Devlet-i Aliyye’ye yaklaşık beş yüz yıl başkentlik eden İstanbul’ un bir zamanlar asıl manasında bir bahçe–şehir niteliği taşıdığı, bugün hala kullanılan semt ve sokak isimlerinden anlaşılır. Bahçeler tanzim etmek, çiçekler ve ağaçlar yetiştirmek o dönem Osmanlı insanının en büyük zevklerinden biriydi. Hele öyle biri vardı ki; Fatih Devri sonlarında ve II. Beyazıt devrinde yaşayan Efşancı Dede, sanki kendini Ertuğrul Gazi’nin “İslambol’u aç gülzar yap” vasiyetini, torunlarının adına yerine getirmekle görevlendirmişti. Aşık Çelebi Tezkiresi’nde anlatıldığına göre, asıl adı Muhammed olan Efşancı, hem şair hem büyük bir hattat hem de eskilerin “efşan” veya “katı” dedikleri kağıt kesme sanatında eşsiz bir üstattır. Ne var ki günün birinde yakalandığı nikris hastalığı yüzünden yazı yazamaz hale geldiği gibi, kağıt da kesemez olur. Bunun üzerine çiçekler ve ağaçlarla ilgilenmeye başlayarak daha sonra “Efşancı Bahçesi” adıyla şöhret bulan bir bahçe tanzim eder. Ağaçlar diker, çiçekler eker. Bir sümbül soğanına bin altın vermekten çekinmez. Bir yasemin dalına nice paralar döker. Yeni yeni çiçek türleri elde eder ve her elde ettiği türe değişik bir isim verir. Efşancı kendisinden sonra gelen büyük çiçek ve bahçe üstatlarının habercisidir denile bilir. Çiçek yetiştirmek, yeni türler elde edip, bu türlere şairane isimler vermek zamanla köklü bir gelenek haline gelecektir. İstanbul’u ve diğer şehirleri, Efşancı gibi insanlar birer bahçe-şehir-haline getirmişlerdir. Fatihten sonra büyük bir hızla “ gülzar ” a çevrilen İstanbul ‘da ev, konak ve saray bahçelerinin yanı sıra mesire yeri olarak düzenlenen alanların sayısı zamanla artmış ve İstanbul’u bir uçtan bir uca donanmıştır.

       İstanbul’un bu bahçe-şehir kimliği elli atmış yıl öncesine kadar devam etmiştir. 1950’den sonraki sanayileşme hamleleri ve iç göç şehirlerin nüfus yapısını alt üst ettiği gibi dokularının da bozulmasına yol açmıştır. Aynı zamanda tüm dünyanın gündeminde olan küresel ısınma ile ortaya çıkan iklim değişikleri, susuzluk sorunu bitki örtüsünün değişmesine, yok olmasına ivme katmış, hızlı kentleşme ile de insanoğlu adeta kendi bindiği dalı kesercesine hareket etmiştir. Zira 1995 yılında İstanbul’a aşık bir yazar,  “Yok olan sadece eski bahçeler mi? Eski baharlar bile İstanbul’ u terk etmiş gibi. Zaten ne o bahçeler, nede aşinalıkları aşka dönüştürüveren o güzelim baharlar kimsenin umurunda… Ama kıyıda köşede hala eski İstanbul’dan kalma güzelliklerle sürpriz kabilinden karşılaşabilirsiniz. Ne bileyim, birden karşınıza saltanatlı bir erguvan ağacı dikilebilir, yahut mor salkımlı bir ahşap evle burun buruna gelebilirsiniz “şeklinde bahçe-şehir İstanbul’a ve İstanbul’un ağaçlarına olan özlemini dile getirmiştir. İşte tam da o tarihler dönüm noktası olmuştur İstanbul için. Ağaçların şehir için ne anlama geldiğini bilenler, İstanbul içinde yeşil değil, yeşiller içinde İstanbul inşa etmek üzere yola çıkmışlar… Bu misyon ve vizyonla; yüz bin ağaçla başlayıp, milyon ağaçla devam edip, her yıl milyonlarca ağaçları ait olduğu şehre ve şehir kültürüne kazandırma gayreti içerisindeler. Sevindiricidir ki gerek yazarların, gerek şairlerin dile getirdiği bu özlemler, bugün, bir sürpriz olarak karşılaşma ümidi ya da hayal değil!...Boğazın her yanını saran erguvanlara her yıl yenileri ekleniyor, mor salkımlar hemen hepimizin mahallelerindeki parklarda…Bütün ihtişamıyla bahar mevsimini yaşadığımız şu günlerde, İstanbul’ un laleleri, sümbüller, nergisler, başımızı her nereye çevirirsek orada… Emirgan, Göztepe, Florya, Korular ise tam bir şölen havasında. Çınarlara yeni arkadaşlar, ıhlamurlar, dişbudaklar, akçaağaçlar, manolyalar eşlik ediyor. Görünen o ki on sekiz yıl önce hasret kalınan İstanbul, dikilen ağaçları, mor salkımları, laleleri, sümbülleri, nergislerinin yanı sıra da çevre bilinci aşılanan Efşancı Dede’lerle Yahya Kemal ‘in “ İstanbul’ un öyledir baharı “ dediği günleri yaşıyor. 


Paylaş: