MİNYATÜR PARKLARDA PEYZAJ MİMARININ YERİ

MİNYATÜR PARKLARDA PEYZAJ MİMARININ YERİ
  Fırat Can TOKURİ
  28 Eylül 2016 Çarşamba
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
POSTMODERN PEYZAJDA YOLLAR VE `AKS` KAVRAMI
23 Aralık 2016 Cuma

Son yıllarda, hem yatırımcılar hem de ziyaretçiler tarafından en çok talep gören peyzaj alanları tema parkları olmuştur. Günümüz koşullarında rekreasyon alanları, bütün diğer ihtiyaçlarımız gibi değişime uğramış, sadece gezinti yapılan ve dinlenilen alanlar olmaktan çıkmış; insanların aktif olarak da dahil olabildikleri, gezip dinlenirken aynı zamanda eğlenebildikleri ve öğrenebildikleri, alış veriş yaptıkları, yeme içme ve hatta konaklama olanaklarının da sunulduğu çok işlevli alanlar haline gelmişlerdir. Bu değişim park alanlarının giderek genişlemesine, ziyaretçi sayılarının artmasına ve dolayısıyla bu alanların turistik nitelik kazanarak daha büyük yatırımların yapıldığı ve yenilikçi tasarımlara açık mecralara dönüşmesine yol açmıştır. Sonuç olarak tema parkları, peyzaj mimarları için günümüzün en önemli ve en elverişli çalışma alanları haline gelmişlerdir.

Tema parklarını, peyzaj mimarlığı mesleği açısından ele aldığımızda, tasarım, planlama ve konsept bütünlüğüne büyük önem verilmesi gerektiğini görüyoruz. Projelendirilen alanın, bütün bu saydığımız işlevleri başarıyla yerine getirebilmesi, büyük oranda peyzaj mimarlarının sorumluluğundadır. Ön proje aşamasında, estetik ve fonksiyonellik kriterlerinin, parkın konseptini öne çıkaracak ve parktan beklenilen etkiyi yaratacak şekilde net olarak belirlenmesi ve sonraki aşamalarda da bu kriterlerden taviz verilmemesi, projenin başarıya ulaşması için oldukça önemlidir.

 

 

MİNYATÜR PARKLAR

 

Tema park kavramı büyük çeşitlilik içerdiği için konuyu, benim de son dönemde yoğunlukla üzerinde çalıştığım “minyatür parklar” özelinde detaylandırmak istiyorum. Minyatür parklar; tarihi, kültürel ve mimari açıdan önem taşıyan yapıların ve bölgelerin, hiçbir değişiklik yapılmadan, belirli ölçeklerde küçültülerek yeniden inşası ve park özelinde kararlaştırılan bir senaryoyla bir araya getirilmesiyle oluşturulan açık alan müzeleridir. Bu parklar içerik itibariyle ziyaretçilerinin tarihe tanıklık etmelerine, çeşitli bölgelerin kültürlerini tanımalarına, birbirlerinden fiziksel olarak oldukça uzak mimari yapıları ve dünya mirası açısından önem taşıyan bölgeleri bir arada görmelerine ve daha doğrusu bizzat içinde yaşama duygusuna kapılmalarına olanak sağlayan alanlardır.

Daha önce de söylediğimiz gibi, minyatür park projelerinde başarı, tasarımın her alanında belirlenen senaryoya sadık kalınmasına ve gerçeğin en iyi şekilde taklit edilmesine bağlıdır. Peyzaj öğelerinin ve yeniden inşa edilen yapıların boyut olarak küçülmesi, detayların önemini daha da arttırmaktadır. Konseptin bütünlüğüne aykırı kullanılacak en ufak bir peyzaj elemanı dahi, oluşturulmak istenilen duyguyu bozabilir ve parkın hedefine ulaşmasını engelleyebilir.

Bahsettiğimiz detayları biraz daha netleştirmek gerekirse, bir minyatür parkın duvar kaplamalarında, küçük mozaikler ya da küçük file taş kaplamalar yerine kayrak taşları gibi büyük doğal taşlar kullanılması, ölçek algısını bozacak ve gerçeklik duygusunu kaybettirecektir. Minyatür parkların aydınlatma armatürleri de, uzun direk aydınlatmalar yerine, kısa boylu bollardlar, gizli ledler ve küçük gömme spotlardan seçilmelidir. Aksi taktirde 1/25 yada 1/20 gibi ölçeklere sahip yapılar büyük direklerin arasında gerçekliklerini yitireceklerdir. Peyzaj mimarlarının en önemli materyallerinden birisi olan bitkiler, bu senaryoda büyük rol oynamaktadır. Minyatürlerin gerçek görüntüsü yaratabilmesi, çevresindeki bitkisel alanlarla bütünlük içerisinde olmalarıyla doğrudan ilgilidir. Bitkiler, minyatürlere en yakın kullanılan peyzaj öğeleridir ve minyatürlerle aynı ölçekte olmaları oldukça önemlidir. 1/25 ölçeğinde yeniden inşa edilmiş bir yapının yanında, örneğin Buxus sempervirens çalısını ancak bir ağaç görüntüsü vererek kullanabilirsiniz. Bitkiyi uygun boyutlarda budayarak tijli görünüm elde etmeli ve 1/25 ölçeğinde bir ağaca dönüştürmelisiniz. Aksi takdirde dev bitkilerin kapladığı yapılarla yada çalıların arasında kaybolmuş “oyuncak” evlerle karşılaşabilirsiniz.

Bitkilerin yeniden boyutlandırılması dışında tür seçimi ve kompozisyonlar da bir o kadar önemlidir. Tür seçiminde her zaman dikkat ettiğimiz, iklim, ışık, konum vb. gibi özelliklerin yanında, tekstür özellikleri ve seçilen bitkilerin çeşitli kültürlerdeki kullanımları da önem kazanmaktadır. Minyatürlerin yakın çevresinde kalın tekstürlü bitkiler kullanmaktan kaçınılmalı, olabildiğince ince dallı ve küçük yapraklı bitkiler kullanılmalıdır. Minyatür tema parklarında dünyanın çeşitli bölgelerinden çeşitli kültürler bir araya getirildiği için, bitkisel kompozisyonlarda da bu kültürlere özgü bitki seçimleri yapılmalı, bölgesel konseptler bitki kompozisyonlarına da yansıtılmalıdır. Örneğin Uzak Doğu bölgesinde bulunan bir tapınağın minyatürü bitkilendirilirken, zen bahçelerine özgü bitkiler ve peyzaj elemanları, yine ölçek boyutlarına indirgenerek kullanılmalıdır. Zen bahçelerindeki büyük kayalar yerine küçük taşlar, Prunus ağaçları yerine, benzer görüntüyü yakalayabileceğimiz Azalea türleri kullanmak gibi örnekler verilebilir.

Minyatür parklarda gerçeklik duygusunu yaratmak için, ana maketler yanında birçok yardımcı maket de kullanılmaktadır. Bu yardımcı maketler hareketli ya da sabit; insan figürleri, çeşitli kara ve deniz araçları, her türlü üst yapı elemanları, köprüler, raylı sistemler, özetle gerçekte gördüğümüz her çeşit öğe olabilmektedir.

 

 

TÜRKİYE’DE GELİŞİM

 

Minyatür parklar konusunda dünyadaki en iyi örneklerden birisi 1952 yılında Hollanda’da açılmış olan Madurodam Park’tır. Park açıldığı günden beri on milyonlarca insan tarafından ziyaret edilmiş, bölgeye büyük bir turistik potansiyel kazandırmış ve ülkenin tanıtımında önemli rol oynamıştır.

Örnek fotoğraflarda da görebileceğiniz gibi, bu parkların projelendirilmesi, minyatürlerin yapımı ve bütün bu detaylara özen gösterilerek peyzaj çalışmalarıyla birlikte hayata geçirilmesi ancak birçok farklı disiplinden insanın uzun süreler bir arada çalışmaları sayesinde başarılabilmektedir. Ülkemizde, benim de bünyesinde bulunduğum ve dünyanın sayılı tematik park firmalarından birisi olan MiniatureArt (ülkemizde maalesef örnek verebileceğim bu kapsamda başka bir firma bulunmadığı için ve örnek fotoğraflarda firmanın çalışmaları yer aldığı için isim zikretmekte sakınca görmüyorum), bu alandaki deneyimleri sonucunda, peyzaj mimarlarının, mimarların, inşaat ve makine mühendislerinin, ressamların, çeşitli sanatçı ve zanaatkarların bir arada çalışmalarına olanak sağlayan bir yapılanmaya giderek, Hollanda Madurodam Park’da sergilenen bir çok minyatür de dahil olmak üzere dünyanın en önemli tematik parkları için teknik ve uygulama desteği verebilmektedir.

Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de önemli adımlar atılmış, İstanbul’da bulunan Miniatürk, Antalya’da bulunan Minicity, Konya’da bulunan ve bünyesinde masal park, dinozor parkı ve minyatür park bulunduran 80 Binde Devr-i Alem gibi tema park konusunda mutlaka bahsedilmesi gereken ciddi işler yapılmıştır. Günümüzde geldiğimiz noktada, çalışmalarını sürdürdüğümüz ve dünyanın sayılı minyatür parklarından birisi arasına girecek olan tema park, kısa bir süre içerisinde ülkemizde hayata geçirilecek ve bahsettiğimiz bütün bu multi disipliner çalışmaları bir arada görebileceğimiz yegane örnek olacaktır.

 

Peyzaj mimarlığı mesleği açısından oldukça ufuk açıcı bir alan olan tema park çalışmalarının ülkemizde daha da gelişmesini, insanların AVM’lerde vakit geçirmek ya da giderek yaşam alanlarımızı yok eden beton yığınları arasına sıkışmak yerine, bu tür peyzaj alanlarını daha çok tercih etmelerini diliyorum. 

 

 

 

When we consider the theme parks as profession of landscape architecture we see that it should be given great importance to design, planning and concept integrity. Landscape architect has very high responsibility to successfully fulfilled these functions in project areas.


Paylaş: