Leonardo LİPPİ
16 Nisan 2014 Çarşamba
16 Nisan 2014 Çarşamba
Fidanlık sektörü, sadece üretim sahası olarak tüm Toscana bölgesinin %1’ine tekabül eden 7.300 hektarlık bir alan üzerinde yer alması ve tarımsal üretimin %20’sinin bu bölgede yapılması sebebi ile Toscana Bölgesi için azami öneme sahiptir.
Pistoia, Lucca ve Prato başta olmak üzere bölgenin kuzeyinde yer alan süs bitkileri üretimi, bu sektörün büyük bölümünü oluşturmaktadır. Son istatistik çalışmaları; 6.500 hektar ekili alan, üretimde çalışan yaklaşık 5000 kişi ve 500 milyon Euro’luk satılabilir ürün mevcudiyetini işaret etmektedir.
Bu derece yüksek üretim yoğunluğu elbette ki; su kullanımı ve gübrelemeden kaynaklanan potansiyel kirlilik riski gibi çevresel etkilere sahiptir.
Özellikle yağış miktarının yetersiz olduğu yaz döneminde, diğer su kullanımları da ( örn: turizm sektörü ve kent nüfusu) dikkate alındığında; fidanlıklarda yer alan türlerin büyük bölümünün kaliteli suya ihtiyacı olması ve bu ihtiyacın tam anlamıyla karşılanmasının yılın her döneminde garanti altına alınamayacağı düşünülerek, kalitatif standart belli bir düzeyde tutulmaktadır. Yıllık olarak, fidanlık firmaları ekili alanlarda 1.000 m³/ha, saksılı üretim alanlarında 10.000-15.000 m³/ha , yaz döneminde günlük maksimum 80-120 m³/ha ‘a kadar su kullanabilirler (Arpat, 2006). Sadece, 1000 HA’sı saksılı üretim olmak üzere toplam 5000 ha fidanlık alanının bulunduğu Pistoia bölgesinde, %90’ı kuyulardan temin edilmek ve bu miktarın %75-80’ i saksılı üretim sahalarına dağıtılmak üzere yıllık 12 milyon m³ su kullanımı söz konusudur. Bu durum günümüzde, kentsel nüfus su kullanımı ve fidanlıklarda su kullanımı değerleri arasında rekabete yol açmıştır.
Ticari olarak saksılı üretim miktarının arttırılması ihtiyacı, yerde üretim alanlarına oranla yıllık olarak 10-12 kat daha fazla sulama ihtiyacı gerektirmektedir. Çünkü saksıdaki bitkinin yağış suyundan faydalanma miktarı sınırlıdır.
Saksılı üretim alanları, min. %30’dan max. %60’a kadar değişen ortalama drenaj yüzdelerine ulaşmaktadır. Drenaj sisteminin yeterli olmadığı alanlarda bu değerler, su tüketimi ve besleyiciler de dikkate alındığında, 2000-4000 m³/ha ve 100-150 kg/ha azot’ a kadar ulaşabilmektedir. İyi altyapı donanımına sahip olmayan alanlarda üretim giderlerinin artması ( örn: maksimum kapasitede pompalama için harcanan enerji), fazla ya da yetersiz sulamadan kaynaklanan bitki stresi ve aynı zamanda bitkilerde patojen bulaşmasına dirençsizlik durumları meydana gelmektedir.
Fidanlıkların çok farklı tipolojide saksı ve formları içeren (yaklaşık 8.000 farklı tip) çok geniş ürün yelpazesine sahip oldukları göz önünde bulundurulduğunda; fidanlıkları, az sulama ama aynı zamanda iyi drenaj ihtiyacına sahip bitkilerden daha birçok farklı ihtiyaca sahip bitkilerin de mevcudiyeti sebebiyle karışık sulama sektörleri düzenlemeye yöneltmektedir. Bu durum, saksı başına yeterli ve uniform olacak şekilde toprak ıslanmasını sağlayan minimum sayıda donatı yayılımı demektir.
Bir diğer önemli nokta ise daha etkili olabilecek sulama ekipmanlarının kullanılması gereğidir. Örneğin yağmurlama sulama yerine damlama sulama ekipmanlarının kullanılması, sulama veriminin zirai yoğunluk ile birlikte çalışmasını sağlayacaktır.
Sulama veriminin yüksek olması, gübrelemenin özellikle sulama sistemi kullanılarak uygulanması halinde, gübre etkisinin artmasına yardımcı olmaktadır ve bu durum bize açıkça göstermektedir ki; Pistoia fidanlık sisteminde sulama verimliliği düzenleyici bir faktördür.
Son 15 senede bölgesel, ulusal ve Avrupa genelinde olmak üzere; Pistoia bölgesi su kullanımı verimliliğini iyileştirmek üzere ardı ardına birçok araştırma projesi yapılmaktadır.
Pisa Üniversitesi Zirai Bilimler Departmanı, bölgenin bu sorunu üzerinde birkaç senedir çalışmaktadır. Üniversitenin çalıştığı IRRIGO projesinin temeli, fidanlıkta suyun verimli kullanımını iyileştirmek amacı ile fonksiyonel çözümler ve teknolojik yenilikler sunmak, besleyici ve kimyasal içeriklerin ( herbisit ve diğer bitki kimyasalları) yıkanma ile kaybını azaltma prensibine dayanmaktadır.
Proje, bazı saksılı süs bitkilerinin su ihtiyacını hesaplama yeteneğine sahip ve yılın farklı zamanlarında bu bilgileri tüm kullanıcılar ile paylaşan yarı-otomatik (IRRIGO prototipi) sistem testi üzerinde çalışmaktadır.
Sulama sistemi yönetimi iki temel soruya cevap verebilmelidir:
* Ne kadar su yönetilmektedir (Brüt sulama hacmi, mm ya da L/m² olarak dağıtım)
* Yönetim sıklıkta devam etmektedir ( Sulama sıklığı, günlük n°- defa )
Brüt sulama hacmi, her defada bitkinin efektif su harcamasının (net sulama hacmi) yeniden entegrasyonunu sağlayan ve sulama ekipmanlarının yetersizliğini de dengeleyen su miktarıdır.
Normalde, sulama sıklığı değişkenlik gösterirken sulama hacminin belli bir miktarda seyretmesi gerekmektedir: Bir sonraki tekrar sulama sadece ürün, net sulama ile verilen suyu kullandığında (evapotranspirasyon yaptığında) yapılır.
Net sulama hacminin hesaplanabilmesi için ürünün günlük ortalama evapotranspirasyon miktarının bilinmesi gerekmektedir (L*m¯² * gün¯¹).
Optimal sulama hacmi, saksının geometrisi ve kullanılan substratın fiziksel karakteristiği ( su tutma eğrisi) bilinerek önceden hesaplanmış olabilir ancak zirai evapotranspirasyon (ETc) çözümü kolay bir konu değildir. Fidanlık işletmecisi bu konuda tecrübelerine dayanarak hareket eder.
Ürünün evapotranspirasyon değerini gösteren, FAO modeli temelli, basit modeller mevcuttur (Allen et al. 1998).
Etc=ET0*Kc
ETc (L/m² ya da mm) zirai evapotranspirasyon hesabı açılımı:
a) Potansiyel evapotranspirasyon, ET0, evapotranspirasyon miktarının tanımıdır. Bu değer 10 cm derinliğe ve yeterli hidrik koşullara sahip, iyi gübrelenmiş, sağlıklı, uniform gelişim Festuca arundinacea çim alanı üzerinde saatlik ve günlük yapılan ölçümler ile belirlenir. Pratik olarak, meteoroloji istasyonundan saatlik ve günlük alınan ölçümler doğrultusunda, iklimsel parametrelerin ( ışık, sıcaklık, nem ve rüzgar) matematiksel denklemde yerlerine konularak ulaşılan değer, ortamın bitkilere transpirasyon yaptırma kapasitesidir.
b)Zirai katsayı (Kc); bitkinin, referans alınan zirai alana oranla evapotranspirasyon yapabilme kapasitesidir. Çünkü, Etc bitkinin yaprak yüzeyi ya da daha net olarak Yaprak Alanı Indeksi (LAI-Leaf Area Index/ 1 m² toprak alan üzerinde yer alan yaprak yüzeyi) ile yakından ilişkilidir. Bu durumda Kc dinamik bir parametredir ve haftada, 15 günde bir bitkinin gelişimine göre güncellenir.
ETc=ET0*Kc metoduna bağlı evapostranpirasyon değeri sisteminin başlıca avantajı, ET0 (firmaya ait meteoroloji istasyonu ya da zirai-meteoroloji servislerinden temin edilebilir) ve Kc değerlerinin elde edilmesiyle, minimum maliyet ile hesaplanabilmesi olanağıdır.
Pisa Üniversitesi Zirai Bilimler Departmanı, IRRIGO projesi bilimsel partneri, bitkilerin yönetimi için fidanlık işletmecisinin ihtiyaç duyduğu zirai katsayıları (KcSE) pilot fidanlıklar üzerinden ölçüm yapan bir yazılım fikri geliştirmiştir.
Bu durumda kullanıcı (fidanlık işletmecisi) yazılım menüsündeki adımları takip ederek, cins, tür, varyete (varsa), bitkinin tepe tacı formu, zirai yoğunluk, saksı ölçüsü, bitkinin ortalama ölçüleri bilgilerini sisteme işler. Bu noktada, yazılım veri tabanı üzerinden, aynı türün ya da karakteristik olarak kullanıcının aradığı bitkiye çok benzer bir diğer bitkinin zirai katsayısını (Kc) verir.
Hesaplama yapıldığında, yazılım kullanıcıya hacim ve ürünün optimal sulama sıklığının hesaplamak isteyip istemediğini de soracaktır. Bu hesapları yapabilmek için kullanıcının, yazılıma ne tip sulama ekipmanları (damlama ya da diğer) kullanmakta olduğu, veri tabanında kayıtlı olan yaklaşık 200 tipten birine denk gelen saksı ölçüsü ve substrat tipi bilgisini de sorar.
Bu seçim yazılım üzerinden brüt sulama hacmi ve sulama sıklığını hesapladığı, sistemin hazırladığı raporun kullanıcının bilgisayarına pdf dosyası olarak kaydetmesine de imkan sağlar.
Sonuç olarak IRRIGO projesinin konusu; fidanlıklardaki saksılı üretimler için sulamanın en yararlı hale getirilerek kalite artışı hedeflenmesinin yanında su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını sağlayarak, drenaj yükünün hafifletilmesi ve bitki besleyicilerinin yıkanarak ayrışmasının düzenlenmesine de yardımcı olmaktır.
Nursery sector is very critically in Toscana region because , it is corresponded to 1% of Toscana region (7,300 hectares), and 20% of agricultural productivity of Toscana located in there.


