SÜRDÜRÜLERBİLİR YAĞMUR SUYU YÖNETİMİ VE YAĞMUR BAHÇELERİ

SÜRDÜRÜLERBİLİR YAĞMUR SUYU YÖNETİMİ VE YAĞMUR BAHÇELERİ
  Doç. Dr. Reyhan ERDOĞAN
  15 Aralık 2016 Perşembe
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
KIŞIN RUHUMUZU ISITAN YAPILAR KIŞ BAHÇELERİ
17 Mart 2016 Perşembe

Oğuzhan ÖZÇATALBAŞ

Peyzaj Mimarı

Yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olan su, sınırlı ve stratejik doğal bir kaynaktır. Temiz su kaynakları yalnızca kurak iklim bölgeleri için değil, diğer bölgeler için de giderek zor ulaşılan bir kaynak haline gelmiştir (Sivanappan 2006). Su olmazsa bahçelerimiz yeşil alanlarımız da olmaz. Su, en güzel ilk bahçe örneklerinin tasarlandığı Orta Doğu kültürünün öncelikli kaynaklarındandır. Kavrulmuş çöl topraklarına hayat getiren sulama kanallarının tasarlandığı Cennet Bahçesi ve İncil’deki Eden Bahçesi kurak çevreyi suyla besleyerek yemyeşil hale getirildiği ilk örneklerdir.

İnsanoğlu tarih boyunca havuzlar, göletler, göller, akarsular ve çeşmeleri onlardan fayda sağlamak, çevresini güzelleştirmek, yaban hayatını çekmek ve yakınlarında olmaktan memnuniyet duyduğu için vazgeçilmez peyzaj unsuru olarak kullanmıştır (Dunnett and Clayden, 2007). Ama bugün insanoğlu su kullanımı konusunda çok farklı bir noktaya ulaşmış, suyun sınırsız bir kaynak olmadığının farkına varılmıştır.

- See more at: http://www.plantdergisi.com/yazi-doc-dr-reyhan-erdogan-surdurulebilir-yagmur-suyu-yonetimi-ve-yagmur-bah

Yağmur bahçesinin sürdürülebilir yağmur suyu yönetimi kapsamında kentler için birçok yararları bulunmaktadır. Bu yararlar;

Ø  Atık su kanalına gidecek olan yüzey akışı toplayarak miktarının azalmak, sel kontrolü sağlamak (Jaber et al., 2012),

Ø  Yüzey akışın hızının düşmesini sağlamak (Jaber et al., 2012),

Ø  Yeraltı suyunu beslemek, (Doğangönül ve Doğangönül, 2008),

Ø  Evapotranspirasyonu (terleme+buharlaşma) artırmak, (Department of Environmental Protection Bureau of Watershed Management, 2006),

Ø  Uygulandıkları alanlarda karşılaşılan drenaj problemlerine çözüm üretmek, (Doğangönül ve Doğangönül, 2008),

Ø  Yüzey suyunun sıcaklığını düşürmek, (URL2, 2015),

Ø  Yüzey akışı, kirletici yabancı maddelerden (yağ, ağır metal vb.) temizlemek ve böylelikle su kalitesini artırmak, (Alıcı sulara ulaşan kirliliğin % 30 civarında azaltılması söz konusudur) (Demir, 2012), akış suyu üzerindeki sedimentlerin % 80’ine kadarını, nitrojen ve kimyasalların da % 90’ına kadarının elenerek, toprağa geçmesini önlemek, (Anonim 2016).

Ø  Kentler için güzel görünümler oluşturarak estetik katkıda bulunmak (Doğangönül ve Doğangönül, 2008) ve

Ø  Biyolojik aktiviteyi artırarak kuşlar, kelebekler gibi birçok hayvana doğal yaşam ortamı sağlayarak kentsel ekolojinin korunması yönünden önemli katkılar vermektir (URL2, 2015).

 

 

DÜNYADA YAĞMUR BAHÇESİ UYGULAMALARI

 

Yağış sonrası yüzey akış miktarının azaltılması, yeraltı suyu besleniminin iyileştirilmesi ve noktasal kaynaklı olmayan kirleticilerin alıcı sulara ulaşmadan tutulması amacıyla kullanılan yağmur bahçeleri; konut sahipleri, belediyeler ve diğer kamusal alanlar için son derece basit ve maliyet etkin bir yağmur suyu yönetimi aracıdır (Jaber et al., 2012. Müftüoğlu ve Perçin, 2015). Kent içinde ve eğitim kurumlarında yağış suyu yönetimi modelleri yakın zamanda birkaç ülkede uygulanmış, bu uygulamalardan ise oldukça tatmin edici sonuçlar alınmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Avustralya’da birçok eyalette bu tarz uygulamaların örnekleri bulunmakta olup, ülkemizde ise geleneksel örneklerini sıkça gördüğümüz yağmur bahçelerinin kentlerde yeterince uygulanmadığını söylemek mümkündür.

Amerika’nın Portland kenti yağmur suyu yönetiminde oldukça ileri seviyede uygulamalara sahiptir. Portlant State Üniversitesi Setephen Epler Hall Projesi 2004 yılında 2004 En İyi Yeşil Bina ve 2004 En İyi Öğrenci Evi olmak üzere iki ödül almakla kalmamış, 2005 yılında, 2005 En İyi Yağmur Suyu Yönetimi ve 2006 da ise ASLA’nın Merit Ödülü’nü almıştır (Şekil 5).

- See more at: http://www.plantdergisi.com/yazi-doc-dr-reyhan-erdogan-surdurulebilir-yagmur-suyu-yonetimi-ve-yagmur-bahceleri-213.html#sthash.SPpzFaFR.dpufceleri-213.html#sthash.SPpzFaFR.dpuf

SONUÇ

 

Bu anlamda yeşil alanların giderek yerini betona bıraktığı ülkemiz kentlerinde kamusal alanlarda, okullarda üniversitelerde yağmur suyu yönetimi konusunda uygulamaların artması peyzaj mimarlığı ve diğer tasarım disiplinleri ile birlikte yerel yönetimlerin üzerinde durması gereken geç kalınmış zorunlu bir konusudur.

Bugün içilebilir suyun dünyada % 0.5’e düşmesi ve akiferlerin kuruması önemli düzeyde yağmursuyu yönetimine yönelimi gerektirmektedir. Biyosferin hızla yıpranmakta olduğu gerçeği insanoğluna her yerde ekolojik restorasyon gerekliliğinin bir göstergesidir. Ekolojik bilgelikle ve ekolojik ilkelere göre kendi yaşamımızı ve içinde bulunduğumuz yaşam sürecini kendi kendine sürdürebilecek dirençli sistemleri kurabilecek tasarımlar yapılması gerekmektedir.

Ensuring the efficient management of rain water and finding of new solutions and however ensuring the benefits in economic and ecological size are an issue that should be discussed in terms of the discipline of landscape architecture profession.

 

 

KAYNAKLAR;

 

AKÜZÜM T., ÇAKMAK B. ve GÖKALP Z. 2010. Türkiye’de Su Kaynakları Yönetiminin Değerlendirilmesi, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 3 (1): 67-74.

 

ANONİM 2007a, Design Report-Rain Garden at Glencoe Elementary School, Sustainable Stormwater Management Program, Portland Bureau of Environmental Services, 06.02. 2007. http://www.portlandonline.com/bes/index.cfm?a=147510&c=45388 Erişim Tarihi: 15.11.2012

ANONİM  2012a. http://raingardens.melbournewater.com.au/content/what_is_a_raingarden.asp, Erişim Tarihi:19.06.2016.

ANONİM 2012b,  http://www.portlandonline.com/BES/index.cfm?c=41976, Erişim Tarihi: 28.11.2012.

ASLA, 2016. https://www.asla.org/sustainablelandscapes/raingarden. html Erişim tarihi: 26.05.2016.

BENLİAY A.ve ALTUNTAŞ A. 2010. Peyzaj Ekolojisi Ve Su Hasatı Teknikleri, Peyzaj Mimarlığı Dördüncü Kongresi, 21-24 Ekim 2010, SELÇUK/İZMİR, BİLDİRİLER KİTABI,S.618-627.

CHEN H., 2012. School Rain Gardens Promote The Development Of Innovative Stormwater Management in Manitoba, Education for Sustainable Development Newsletter,3(2):5.

COOK K. 2012. The alchemy of watershed restoration, http:// www.pacifichorticulture.org/ articles/ the-alchemy-of-watershed-restoration, Erişim Tarihi:18.06.2016

 

COOK,K.,  2006. Pacifik Horticulture, The Alchemy of Watershed Restoration, http://www.pacifichorticulture.Org/Articles/The-Alchemy-Of-Watershed-Restoration/

DEMİR, D. 2012. Konvansiyonel Yağmur-suyu Yönetim Sistemleri ile Sürdürülebilir Yağmur-suyu Yönetim Sistemlerinin Karşılaştırılması: İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Çevre Bilimleri ve Mühendisliği Programı, İstanbul, 191 s.

DEPARTMENT OF ENVİRONMENTAL PROTECTİON BUREAU OF WATERSHED MANAGEMENT, 2006. Pennsylvania Stormwater Best Manage-ment Practices Manual. Depart-ment of Environmen-tal Protection Bureau of Watershed Manage-ment, USA, p. 685.

 

DOĞANGÖNÜL, Ö. ve DOĞANGÖNÜL, C. 2008. Küçük ve Orta Ölçekli Yağmursuyu Kullanımı. 2. Baskı, Teknik Yayınevi, Ankara, s. 499.

DUNNETT N. and A.  CLAYDEN, 2007. Rain Gardens, Managing water sustainably in the garden and designed landscape, Timber Press, ISBN 978-0-88192-826-6 Portland, Oregon, U.S.A.

G3 PARTNERSHIP, 2016. (http://g3partnership.org/practices)

JABER, F., WOODSON, D., LACHANCE, C. AND  YORK, C. 2012. Stormwater Management: Rain Gardens, The Department of Soil and Crop Sciences and Texas A&M AgriLife Communications, The Texas A&M System, USA, p. 20

KNICKERBOCKER, J. 2016.  muchasideasparalacasa.blogspot.com

LEVİ S., 2007. Yağış Sularının Sürdürülebilir Yönetimi, Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı. 57s. İSTANBUL.

MÜFTÜOĞLU VE PERÇIN, 2015. Sürdürülebilir Kentsel Yağmur Suyu Yönetimi Kapsaminda Yağmur Bahçesi , Inönü Üniversitesi Sanat Ve Tasarim DERGİSİ ISSN: 1309-9876 E-ISSN: 1309-9884, Cilt/Vol. 5 Sayı/No.11 (2015): 27-37, DOI: 10.16950/std.34364

SEYMOUR R. M., 2012. Engineering Extension Specialist CAES-Griffin Campus Ag Pollution Prevention Program Sponsored by P2AD of Georgia. http://www.lowimpactdevelopment.org/raingarden_design/downloads/BuildRainGarden.pdf, Erişim Tariihi: 06.12.2012.

SIVANAPPAN R. K. 2006. Rain Water Harvesting, Conservation and Management Strategies For Urban and Rural Sectors, National Seminar on Rainwater Harvesting and Water Management 11-12 Nov. 2006, Nagpur, Books of Proceedings, p: 1-9.

SOMMARİVA, E.,  2007. Domus. http://www.mimdap.org/?p=66, Erişim tarihi: 26.05.2016.

SPARBER, R., 2016. rick.sparber.org. html Erişim tarihi: 26.05.2016.

URL2, 2015. http://www.lowimpactdev-elop-ment.org/raingarden_design/whatisaraingarden.html Erişim tarihi: 26.05.2016.

WORLDSRİDES, 2016. https://worldstrides.com/itineraries/barcelona-to-andalucia/. html Erişim tarihi: 20.06.2016.

 

 

 

 

Şekil 1. Su, gölge, renk ve koku gibi klasik öğeleri içeren İspanya’nın Granada kentindeki Cennet Bahçesi (Worldsrides, 2016)

 

Şekil 2. İspanya’da Alcazar bahçelerinde yürüme yolları ve basamaklarda su akışı kanallarla peyzaj boyunca bir hat halinde devam etmektedir (Sparber, 2016).

 

Şekil 3. Yürüme yollarında su kanallarıyla yağmur suyumun taşınması (Knickerbocker, 2016)

 

Şekil 4. Portland, Oregon, Convention Center’ın çatısından akan suları toplayarak kentin kanalizasyon sistemimden akıp gitmesinden ziyade yavaşça yeraltı sularına karışmasını sağlayan  yağmur bahçesinin bir kısmı (Cook, 2006)

 

Şekil 5. Stephen Epler Hall, Portland State Universitesi Yağmur Bahçesi Detayları (Orjinal, 2011),

 

Şekil 6. Yağmur Bahçesi yapılmadan önce, otoparkın bulunduğu avluya bakan güney capheli sınıf pencerelerine bitişik sıcak ve çekici bir ortam yartılmıştır (ASLA, 2016).

 

Şekil 7. Mount Tabor Ortaokulu Yağmur Bahçesi, yağmur suyunu yöneterek otopark olan avluyu “gri alan”dan”yeşil alan”a dönüştürmenin yanında, iklimi daha serinleştirdi ve öğrencilere, personele ve görenlere çevresel açıdan önemli bir katkı sağlamıştır (ASLA, 2016).

 

Şekil 8. Okulun doğu cephesinde 60 cm genişliğinde çakıl koridor,  bahçeyi bir uçtan bir uca bağlarken, ziyaretçilerin farklı kotlardaki bahçeyi görmesini sağlamakta ve aynı zamanda  altındaki drenaj boruları sayesinde fazla suyu da drene etmektedir (ASLA, 2016).

 

Şekil 9. Yaklaşık 200 m2 lik bir alan kaplayan yağmur bahçesi 300 m2 alan kaplayan çatı, otopark ve asphalt oyun alanından gelen temiz suyu toplamaktadır. Bu fonksiyon,  şekilde örneği görülen yağmursuyu toplama kanalları ile gerçekleşmektedir (ASLA, 2016).

 

Şekil 10. Fotoğrafta yağmur suyunu bahçeye ulaştıran toplama kanallarından bir örnek verilmiştir (ASLA, 2016).

 

Şekil 11. Yağmur bahçesinin diğer bir yönü öğrencilere benzersiz bir öğrenme deneyimi olarak hizmet etmesidir. Başka okullardan lise öğrencileri sürdürülebilir yağmur suyu yönetimi hakkında bilgi edinmek için Mount Tabor Ortaokul Yağmur Bahçe’sini görmeye gelmektedir (ASLA, 2016).

 

Şekil 12. Portland Oregon’da Mount Tabor Orta Okulu’nda yağmur suyu bahçesinde suyun çatıdan bahçeye taşınması (ASLA, 2016).

 

Şekil 13. Yağmur bahçesi işleyişi, (G3 Partnership, 2016).

 

Şekil 14. New Hampshire Universitesinin Yağmur suyu bahçesi (G3 Partnership, 2016).

 

 

Şekil 15. Claudia Pasquero ve Marco Poletto’nun Yenilikçi Yağmur Bahçesi (Sommariva, 2007). 

- See more at: http://www.plantdergisi.com/yazi-doc-dr-reyhan-erdogan-surdurulebilir-yagmur-suyu-yonetimi-ve-yagmur-bahceleri-213.html#sthash.SPpz


Paylaş: