2 Mayıs 2017 Salı
| YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR |
|
IŞIK KİRLİLİĞİ VE PARKLARDA AYDINLATMA 4 Ekim 2016 Salı |
Doç. Dr. Ahmet Tuğrul POLAT
Esra SİVRİ
Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü
İlerleyen teknoloji mühendislik, nüfus artışı ve şehirleşme beraberinde yoğun yapılaşma ve betonlaşmayı da getirmiştir. İnsanlar doğadan uzaklaşmaya başlamış ve depresyon gibi birçok psikolojik rahatsızlıklara maruz kalmışlar ve bunun sonucunda terapi sağlayıcı alanlara ihtiyaç artmıştır. Günümüzde, tedavi bulma kendini iyi hissetme amaçlı gereksinim duyulan terapi bahçeleri; çocuk ya da yetişkin fiziksel veya zihinsel engellilerin, herhangi bir nedenle hastanede tedavi gören her yaş gurubu bireylerin, hastanede çalışan personellerin, hasta yakınlarının ve kent içinde bulunan kişilerin iyi olma halini destekleyen bitki, toprak ve doğa gibi elemanlara dayalı bir tedavi edici, eğitici ve geliştirici aktiviteler bütünüdür.
Bu bahçelerin amacı hastaları hastanelerin ve tedavi merkezlerinin soğuk ve stresli ortamından bir nebze olsun uzaklaştırabilmek ve tedavi sürecini kısaltmaktır. Hatta bazı sağlık merkezleri işi biraz daha ileri götürerek baştan aşağıya yenilikçi bir mimari tarzda terapi bahçeleri tasarlamaktadır. Ayrıca, birçok bilimsel çalışmada terapi bahçelerinin tedaviyi hızlandırdığını kanıtlamaktadır.
Ortalama insan ömrünün uzaması, "yaşam kalitesi" kavramını da gündeme getirmiştir. Yaşlılık, hastalık, engellilik gibi durumlarda bireyin yaşam kalitesini arttıran arayışlar ve tedavi yöntemleri sağlık sektöründe olduğu gibi insan ile ilgili hemen her alanda kendine yer bulmuştur. Doğuştan ya da sonradan meydana gelen ve insanın yaşam kalitesini etkileyen problemlerin (stres, ruhsal çöküntüler, hastalık ya da kaza nedeni ile oluşan sakatlıklar v.b.) çözümü için tedavi edici etkisi nedeni ile bitki ve doğal elemanların kullanılması bilinen en eski tedavi araçlarından birisidir. Avrupada özellikle dünya savaşlarından sonra ruhsal ve fiziksel olarak yaralanarak eve dönen askerlerin tedavisi için rehabilitasyon merkezlerine 1950lerden sonra talep artmış ve rehabilitasyon merkezlerinde doğal elemanlar (bitki, su, müzik v.b.) terapi aracı olarak, programlarda yoğun olarak kullanılmaya başlamıştır. Rehabilitasyon programlarında bahçe, bitki ve doğanın tedavi edici değeri tanımlanmıştır.
Terapi bahçelerinin tedaviye yardımcı olduğu konusundaki ilk ciddi araştırma psikolog Roger Ulriche aittir. Science dergisinde 1984 yılında yayımlanan ve çok ses getiren bu çalışmanın sonuçları, bahçede ve doğada zaman geçirmenin çoğu zaman ameliyatların, enfeksiyonların ve diğer bazı rahatsızlıkların iyileşme sürecini hızlandırdığını bildirmektedir. Araştırma ekibi tarafından, safrakesesi ameliyatından sonra iyileşme sürecinde olan hastaların tıbbi kayıtları tutulmuştur. Diğer tüm şartlar eşit tutulduğunda, yatakları ağaçlık bir manzaraya bakan bir pencerenin yanında olan hastaların, yatakları duvara bakan hastalara oranla ortalama bir gün daha erken ayağa kalktığı, çok daha az ağrı kesici kullandığı ve ameliyat sonrası komplikasyonlara daha seyrek maruz kaldığı belirlenmiştir.
Araştırmalar terapi bahçelerinin hepsinin aynı etkiyi göstermediğini belirmektedir. En etkili olanlar etrafında ağaçların sıralandığı derelerin aktığı, yemyeşil gür çimenlerin, yeşilin her renginin görüldüğü, çalıların ve rengârenk çiçeklerin olduğu bahçelerdir. Ayrıca dışarıya yapılmış gerçek bahçeler, bina teraslarında oluşturulmuş bahçelerden daha çok tercih edilmektedir. Terapi bahçesi tasarlarken özellikle birtakım kuşlar ve kelebekler için cazip olan, onları çekebilecek çalıların ve çiçeklerin bahçede yer almasına dikkat edilmelidir. San Diegoda üç ayrı çocuk kanser tedavi merkezindeki terapi bahçelerinde yapılan bir çalışmada farklı tasarım planları karşılaştırılmıştır. Örneğin çocukların üzerine tırmanabildiği bir kaplumbağa heykelinin, sadece bakıp geçtikleri hayvan heykellerine göre daha etkili olduğu görülmüştür. Aynı şekilde çocukların oyuncak teknelerini yarıştırabildiği ya da ayaklarını sokup etrafa su sıçratabildiği, yeşillikler arasından akan sığ bir derenin, bir süs havuzundan ya da fıskiyeden daha çok işe yaradığı fark edilmiştir. Bahçelere kurulan minyatür oyun ve etkinlik köşeleri de çocukların çok hoşuna gitmektedir. Ancak, yetişkin hastaların ihtiyaçları biraz daha farklıdır. Orta yaştaki hastalar daha sakin ve huzurlu bir bahçeyi tercih etmekte ve terapi bahçelerinde daha çok yalnız zaman geçirmeyi tercih etmektedir. Ayrıca, ağaçlar arasında uzun yürüyüş yolları, birbirinden uzak mesafelere yerleştirilmiş oturma alanları ve uzaktan gelen bir melodiyi andıran su sesi onların hoşuna gitmektedir. Daha yaşlı olan hastalar ise ilgilerini dağıtacak bir hareketlilik ve kendilerine eşlik edecek başka bir insan arayışı içindeyken çoğu zaman yalnız kalmak istememektedir.
İyileştirme bahçesinin en önemli özelliği; hastalar, ziyaretçiler, görevliler ve ilgilileri olumlu şekilde etkilemek, tutarlı bir şekilde streslerinin azalmasını sağlamaktır. Bir bahçeyi gerçek bir terapi bahçesi yapan birtakım genel özellikler vardır:
- Bahçenin % 70i yeşil alan olmalı,
- İlginç, dikkat çekici ve gerçekçi olmalı,
- Çok karmaşık olmamalı, huzur verici olmalı,
- Kuş, kelebek, tavşan, sincap gibi hayvanlar barındırmalı,
- Geniş yürüyüş yolları olmalı, yüksek kaldırımlar olmamalı,
- Yürüyüş alanlarının yanı sıra farklı tarzda oturma mekânları da tasarlanmalı,
- Bahçeler farklı duyulara hitap edebilmeli,
- Bahçelere erişim kolay ve pratik olmalı,
- Seçilen bitkilerin yapısına, rengine, yaydığı kokuya, zehirli olup olmadığına dikkat edilmeli,
- Gözle görülen, dokunulan, koklanan, hissedilen ve duyulan her şey hastaları tatmin etmeli, rahatsız etmemeli. Örneğin; kemoterapi gören hastalar da düşünülerek fazla ağır kokular yayan bitkiler tercih edilmemeli,
- Su temalı dekorasyon ögeleri dikkatli kullanılmalı. Örneğin; sürekli damlayan bir musluk hissi veren fıskiyeler ya da yoğun yosun ve rutubet kokusu insanları rahatlatmak yerine rahatsız edebilmektedir.
- Dışarıya çıkamayan hastaların odalarındaki pencerelerin doğa manzaralı olmasına dikkat edilmelidir.
KAYNAKLAR
Akın, Z., 2006. Çocuklar İçin İyileştirme Bahçeleri. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
Anonim1, 2015. ‘Bahçe Terapisi http://www.sodsem.com/otizm/83 [Ziyaret Tarihi:25 Ekim 2016].
Anonim2, 2012. ‘Terapi bahçesi nasıl tasarlanmalıdır? http://www.sorucevapbank.com/terapi-bahcesi-nasil-tasarlanmalidir.html [Ziyaret Tarihi:25 Ekim 2016].
Marcus, C. C. ve Sacsh, N. A., 2014. ‘Therapeutic Landscapes John Wiley & Sons.
Uslu, A. ve Shakoure, N., 2012. ‘Zihinsel ve Fiziksel Engelliler İçin Hortikültürel Terapi, Kastamonu Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi, 2012, 12 (1): 134-143.
Nowadays, therapy gardens are needed to find treatment and to feel good with activities related with plants, soil and nature that support the well being of children or adults with physical or mental disabilities, all aged individuals treated for any reason, hospital staff, patient relatives and people in the city.

Açık hava etkinlikleri için gölge ve mekân oluşturan terapi bahçesinden bir görünüm.

Saksı ve kaplara dikilmiş çeşitli bitkilerle düzenlenmiş kentsel çatı bahçesi yaşlılar için yemyeşil bir vaha oluşturmaktadır.

Illinois, Naperville Edward Kalp Hastanesinde ki bu etkileyici şelale, hastane gürültüsünün yanı sıra trafik ve diğer gürültüleri perdelemektedir. Ayrıca, yakınında oturan insanlar, konuşmalarına kulak misafiri olunamayacağının rahatlığı içindedirler.

Fotoğraftaki küçük dere, koridorun sonundaki cam kapıdan, pencerelerden ve ayrıca büyük bekleme odasından görülebilmektedir. Bir hemşire, "Bu çalıştığım ilk yer, sürekli dışarıda bir bahçede olduğumu hissettiriyordu" diye yorumlamıştır. Yale-New Haven Hastanesi Smilow Cancer Hospital, New Haven, Connecticut.
Hastalar yatakta yatarken, yağmurlu bir günde bile bahçe manzarasının tadını çıkarabilirler.


