TÜRKİYE’DE PEYZAJ MİMARLIĞI

  Yusuf DOĞAN
  20 Haziran 2013 Perşembe
YAZAR'A AİT DİĞER YAZILAR
SÜS BİTKİLERİ RAPORU
10 Eylül 2013 Salı

Peyzaj mimarlığı; farklı çevre, ekolojik ve insan ihtiyaçlarına uygun, fonksiyonel, estetik, ergonomik bir biçimde planlanması ile tasarım ve yönetim bütünlüğünü içeren bir bilim dalıdır.

Peyzaj mimarlığı 1800’lü yıllarda terim olarak kullanılmaya başlanmıştır; fakat bahçe mimarisinin tarihçesi Pers, Eski Mısır, Roma ve Endülüs’e kadar dayanır. Rönesans ile birlikte Fransa ve İtalya'da önemli örnekleri oluşmuştur. 19'ncu yy. başlarında İngiltere ile beraber tüm Avrupa’ya yayılmıştır. Yine bu yıllarda Amerika’ya kadar ulaşmış ve ilk kez Frederich Law Olmsted tarafından 'Peyzaj Mimarı' terimini kullanmıştır.

 

Peyzaj mimarları eğitimi ABD’de 1900’lü yıllarda başlamıştır. Avrupa'da ise Norveç’te 1919, Almanya’da 1929, Avusturya, İspanya ve Baltık ülkelerinde 1990 yılları sonrasında eğitime başlandığı görülmüştür (Uzun ve Akıncı Kesim 2009). Peyzaj mimarlığı eğitimi ülkemizde 1933 yılında Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü, Süs Nebatları Şubesi'nde başlamıştır. 1946 yılında Ankara Üniversitesi’nin kurulması ile Ziraat Fakültesi’nde 'Bahçe Mimarisi ve Ağaçlandırma Kürsüsü'nde devam etmiştir. Aynı üniversitede 1968 yılında Peyzaj Mimarlığı Bölümü kurularak lisans seviyesinde eğitime başlanmıştır. Üniversite, ilk mezunlarını 1973 yılında vermiştir. Günümüzde 20 üniversitede lisans düzeyinde eğitim verilmektedir. Lisans eğitimi ziraat, orman, mimarlık, mimarlık ve tasarım, güzel sanatlar, güzel sanatlar tasarım ve mimarlık, mühendislik-mimarlık fakültelerinde olmak üzere 7 ayrı fakültenin bünyesinde bulunmaktadır. 

 

Türkiye'de 2006 yılında 'Meslek Kodunun ve Tanımının' ilk kez yapılmasından sonra Türkiye piyasasında mevcut olan mesleklerin sınıflandırıldığı, meslek unvanlarının, tanımlarının, görevlerin ve kodların yer aldığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İŞ-KUR Genel Müdürlüğü, İş ve Meslek Analizleri Daire Başkanlığı tarafından hazırlanan Türk Meslekler Sözlüğü'nde (TMS) mesleğin yer alması sağlanmıştır. Aynı zamanda peyzaj mimarlarının ilk yasal hak kazanımları SMM yönetmeliği ile olmuştur (Oruç Kaptan 2009). Yönetmeliğin 4'ncü maddesinde peyzaj, peyzaj mimarı, peyzaj mimarlığı hizmetleri, peyzaj planlama tasarım, üretim vb. gibi tanımlar yasal olarak açıklanmıştır.  Yine bu yönetmeliğin 5'nci maddesinde peyzaj mimarlığı hizmetleri Stratejik Peyzaj Planlama, Koruma amaçlı peyzaj planlama, onarım-iyileştirme-geliştirme amaçlı planlama, katı atık düzenli depolama alanları peyzaj planlaması, kıyı ve sulak alanlar peyzaj planlaması, turizm ve rekreasyonel alanları peyzaj planlaması, peyzaj yönetimi, tasarımı, uygulama ve proje hizmetleri, teknik müşavirlik hizmetleri, süs bitkileri üretimi, bakımı, doğa koruma ve onarımı detaylı olarak açıklanmıştır (Anonim 2011a).  Yine buna mukabil TSE tarafından hazırlanan ve 01.03.2001 tarihinde kabul edilen, 27.03.2008 tarihinde güncellenen TS12706 Peyzaj Mimarlığı Hizmetleri genel kuralları peyzaj mimarlığını kurumsal tanımlılığı açısından önemli bir belgedir. Bu standartlar peyzaj hizmetlerinin ilgili bütün kurallarını kapsamaktadır.

 

Aynı zamanda Yüksek Öğrenim Kurumu (YÖK) ve Devlet Personel Daire Başkanlığı (DPDB) tarafından yapılan değerlendirme çerçevesinde, peyzaj mimarlığının arazi biçimlendirme ve mühendislik bilimi içerisinde yer alan bir meslek disiplini olduğunu ve 'mühendis' kadrolarında görev yapması gerektiğini belirtilmiştir. Aynı zamanda Avrupa Birliği üyelik sürecinde Türkiye’nin Avrupa Peyzaj Sözleşmesi (APS) 16.06.2003 tarih ve 4881 sayılı kanun ile TBMM tarafından onaylanmış ve 27.07.2003 tarih, 25181 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

 

Peyzaj mimarlığının ana bilim dalları olan planlama, tasarım, dış mekan süs bitkileri, iç mekan süs bitkileri üretimi ve peyzaj yönetimi bu kanunlar, yönetmelikler ve raporlar olmasına rağmen kamuda ve özel sektörde peyzaj ve peyzaj mimarlığı çok ciddi şekilde sorunlar yaşamaktadır. Bu sorunların çözümünü birkaç maddede özetlersek;

 

1-Kamu kurum ve kuruluşlarında peyzaj mimarı kadro unvanının verilmesi,

2-Peyzaj mimarlığının imzalanan APS ve diğer raporlara istinaden kamudaki yasa ve yönetmeliklerdeki tanımsızlıklarının giderilmesi,

3-İmar Kanunu’nda peyzaj mimarlığı ile ilgili mevzuatların yasal yönetmeliklerin netleştirilmesi,

4-Belediyenin Park ve Bahçeler Müdürlükleri'nde peyzaj mimarının zorunlu kılınması,

5-Hangi bakanlığın bünyesinde olacaksa peyzaj biriminin oluşturulması (Tarım veya Orman Bakanlığı)

6-Tarım Hayvancılık ve Gıda Bakanlığı'nın çıkarmış olduğu kanunda Dış Mekan süs Bitkisi Üretimi konusu ile ilgili bitki pasaportu ve bitki yetiştirme ruhsatlarında meslekle bir alakası olmayan ziraat mühendislerinin olaya dahil edilmesi,

7-Mesleği orman alanlarının saptanması, korunması, işletmesi, orman endüstri bitkisinin üretilmesi ve geliştirilmesi gibi konularda eğitim yapan orman mühendisliğinin peyzaj mimarlığı ana bilim dalı olan dış mekan ve iç mekan süs bitkileri üretimi konusunda yetkilendirmeye çalışılması.

 

Bu ve buna benzer sorunlar kamuda kanunlarla netleştirilmediği müddetçe peyzaj mimarlığına ait meslekler ziraat ve orman mühendislerinin dahil edilmeye çalışılması 21'nci yy. şartlarında oluşan ana bilim dallarının tamamen bilim dışı aykırı bir harekettir. Ülkemizde mesleki ana bilim dallarına bakmadan, benzer ve/veya örtüşen derslerin alınması bu meslek gruplarını peyzaj mimarı yapmaz, her mühendislik fakültesi eğitim öğretim döneminde belli başlı dersler verir. Örneğin hukuk, ekonomi, matematik, kimya vb. o zaman bütün mühendisler aynı zamanda bir hukukçu, ekonomist veya matematikçidir. Peyzaj mimarlarının sorunların çözümünde üniversitelerin ilgili bölümlerine, Peyzaj Mimarları Odası'na, bürokratlara ve siyasilere büyük görevler düşmektedir. Umut ediyoruz ki bu sorunlar en kısa sürede aşılıp bir an önce hayata geçirilir ve herkes mesleğini yapar.


Paylaş: