21 Mart 2016 Pazartesi
Büyükşehirlerde bulunan anaokulları, ilkokullar ve ortaokullarda mevcut okul bahçe alanları içerisinde permakültür tasarım ilkeleri kullanılarak yenilebilir bitkilerle(*) bahçe oluşturulması ve bu süreçte çocukların şehir, gıda, çevresel sürdürülebilirlik, biyoçeşitlilik konularında farkındalıkların arttırılmasının amaçlandığı peyzaj mimarı ve permakültür tasarımcısı kimliklerimle yürütücülüğünü yaptığım bir proje Yeni(lebilir) Okul Bahçeleri.
Projenin ana mekanı okul bahçeleri. Çünkü bu mekanlar öğrencilerin günlerinin anlamlı bir bölümünü geçirdikleri dinlenmek, spor yapmak, oyun oynamak ve sosyalleşmek için kullandıkları alanlar. Bu alanlar şehir ortamında yaşayan çocuklar için çoğu zaman kurtarılmış mekanlar. Arabaların geçtiği yollarda oynamaya çalışmak, yeşilin bulunmadığı sokaklar ve güvenlik sorunu gibi konuları bu bahçeler belirli bir noktaya kadar çözümleyebiliyor. Bu alanların kamuya açık alanlar olarak kullanımı da son yıllarda hızla yaygınlaşarak hafta sonu da farklı popülasyonlara ev sahipliği yapmasını sağlanıyor.
YENİLEBİLİR OKUL BAHÇELERİ PROJESİ
Bu proje ile şehirde yaşayan çocukların permakültür ilkelerini kullanarak yenilebilir okul bahçeleri oluştururken tüketici kimliklerinden çıkıp üretici olmak, yerel tohumlar ve kadim bilgiler kullanarak kendi yiyeceklerini üretmek, gıda üretim sürecindeki paydaşların ve olayların farkına varmak, doğal kaynakları korumak ve verimli kullanmak (toprak, su vs.), özellikle yakın çevrelerindeki ekolojik sorunlara ve çözümlerine odaklanmak, mevsimle uyumlu ve sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmak, toprakla bağ kurmak, geri dönüşümü desteklemek başta olmak üzere bu gibi konularda bilinç düzeyi yüksek, farkındalığı olan, ilerleyen yıllarda da seçimlerini yaparken bu deneyim ve bilgileri kullanabilen, yaşam kalitelerini yükselten kentli bireyler ve topluluklar olarak yetişmeleri amaçlanmakta.
Projenin paydaşları öğrenciler, okul yöneticileri, bahçe işlerinden sorumlu bir öğretmen, projeye danışmanlık verecek profesyonel bir permakültür tasarımcısı aynı zaman da peyzaj mimarı / ziraat mühendisi, okuldaki teknik kadrolar, veliler, bahçe işlerinde anlayan gönüllüler ve (uygun mesleklerde okuyan üniversite öğrencileri, destek verebilecek STKlar vs.) uygulamada sponsor olarak destek olacak kişi ve kurumlar olarak sıralanabilir.
Yenilebilir okul bahçeleri işte bu hedef ve paydaşlarla oluşturulduktan sonra uygulama aşaması belirli süreçlerin harekete geçirilmesiyle başlanır.
Topluluk oluşturulması
Permakültür eğitimi
Bahçenin tasarımı - uygulaması
Bahçe ekim dikim takviminin oluşturulması
Mevsime uygun yerel tohumlar ve fidelerin temini
Bahçede ekim dikim faaliyetlerinin başlaması
Hasat zamanı ürünlerin bir şenlik yapılarak toplanması
Bir sonraki yıl kullanmak için ürünlerden tohum almak ve saklama çalışmaları
Ürünlerin ihtiyaç sahipleriyle paylaşılması
(*) Yenilebilir bitkiler; okul bahçesinin durumuna uygun çözümlerle farklı ölçeklerde dikey ve yatay alanlarda yetiştirilen mevsime uygun olan sebze, salata yeşillikleri ve şifalı otlar.
KIŞ MEVSİMİ HAZIRLIKLARI
Yenilebilir okul bahçelerinde kış mevsimi bazı hazırlıklarla karşılanması gereken zamanlardan. Kış mevsimi için uygun sebzelerin yetiştirilmesi, malçlama, sera yapımı ve oluşabilecek dona karşı önlemlerin alınması, ilkbahara hazırlık bunlardan birkaçı.
Yerel tohumlarla hazırlanan ekim dikim takvimleri başlangıç noktası. Tohumların uygun koşullarda çimlendirilmesi ve çocukların bu süreçlerin sadece gözlem tarafında değil de uygulayan tarafında olmaları önemli.
Deneysel bir çalışma olan bu proje doğru ve yanlış kavramlarından çok analiz etme, yorumlama ve deneme kavramlarını güçlendirmeye odaklanmakta. Bakla bitkisinin seçilmesi de tüm bu fayda analizlerinin sonucu. Havadan aldığı azotu kökleriyle toprağa bağlayan bu bitki kış döneminde mevcut toprağın içeriğini güçlendirmek için özellikle seçildi.
Kullanılan malzemelerin çocuklara dikte edilmesi yerine onların ortaya koyduğu değerlendirmelerle seçilmesi süreç boyunca izlenen yollardan biri. Yükseltilmiş sebze yataklarının malçlanmasının hikayesi de böyle bir sürece örnek. Toprağın nemini koruması, yabani otların çıkmasının engellenmesi, toprak sıcaklığının korunması, biyoçeşitliliğin arttırılması ve kullanılan malzemenin içeriğine göre toprağın beslenmesini de sağlayan malçlama faaliyeti kış mevsiminde konuşulmaya başlandığında öğrenciler bahçedeki ağaçların dökülen yapraklarının bu iş için uygun olduğuna karar verdiler ve uyguladılar. Böylece İstanbulda yağan yoğun kara rağmen bahçe malçlama çalışmasıyla korunmuş oldu.
ENKA Vakfı İstinye Okullarındaki ‘Yenilebilir Okul Bahçesi Projesindeki önemli kış hazırlıklarından biri de sera yapımıydı. Burada seçilen malzeme özellikle geri dönüşümü destekleyecek ve sonucu ilham kaynağı olabilecek bir ürüne dönüştü. Fen bilgisi dersi projesi olan ve kullanılmış pet şişelerden tasarlanan yarım küre şeklindeki bu sera, fide aşamasında bitkiler için soğuk zamanlarda korunabilecekleri bir ünite olarak tasarlandı ve bahçedeki yerini aldı. Sebze yataklarına dikilen fidelerin de korunması için 5 ltlik pet şişelerin tabanları kesilerek yapılan düzenekler ise minik seralar olarak fidelerin şiddetli rüzgarlardan, soğuk ve kardan korunmaları sağlandı.
Bu örnekte olduğu gibi bahçedeki uygulamaların farklı ders müfredatlarıyla birleşmesiyle soyut kavramların somuta dönüştürülmesi ve öğrencilerin bilgilerinin pekiştirilmesi önemli bir konu. Resim, fen bilgisi ve coğrafya gibi birçok dersin uygun konularında ortak projeler üretilerek bahçe alanın kullanılması Avrupa ve Amerikada uzun yıllardır uygulanan sonuçları başarılı bir yöntem.
Doğal kaynakların korunması ve verimli kullanılması konusu çocukların farkındalıklarının oluşması istenen hedeflerin başında yer aldı. Özellikle su kaynakları konusunda beyin fırtınaları yapılan proje içeriğinde kış mevsiminde yağmur ve kar gibi yağışlardan bahçede su kaynağı olarak maksimum faydalanmak önemliydi. Çatılarda toplanan yağmur sularının kanalizasyona gitmesi engellenerek, sulama işleminde kullanılmak için su depolarında biriktirildi. Bahçeye yağan kar toprağın üzerinden kaldırılmayarak toprağın bunu yavaşça içeriğine alıp su rezervlerini doldurmasına izin verildi.
Estetik anlayışının da göz ardı edilmediği bu projede kent, çocuk, gıda ve doğa kavramları gibi birçok başlıkta ve farklı paydaşlarla çalışmak mümkün. Amacımız yaygınlaşan her projeyle bu konularda farkındalığı artmış bireyler yetiştirebilmek.
Bereketle...
Bu projeleri takip etmek için;
Instagram / okulbostanlari
Facebook / yenilebilir kent ve okul bahceleri projeleri
By Edible School Garden Project children living in the city have a chance to make their edible gardens with using the permaculture principles. The project aiming; change to consumer identity of children to grower, preserve natural resources and use efficient, true nutrition in true season and gain healthy eating habits and grow as an urban individual increasing their life quality.



