Prof.Dr.Alaeddin BOBAT
9 Kasım 2012 Cuma
9 Kasım 2012 Cuma
Prof.Dr.Alaeddin BOBAT
Kocaeli Üniversitesi
Arslanbey Meslek Yüksekokulu
Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü
Piyasada Yanlış ya da Eksik Adlandırılan Süs Bitkileri - 1 : Cordyline ve Dracaena
Sedir, Servi, Mazı, Ardıç gibi pulsu yapraklı bitkiler meslek dışı kamuoyu tarafından çoğunluklu “çam” olarak adlandırılır. İlk bakışta, herdem yeşil oldukları ve dış görünüş olarak çam ağacına benzetildikleri için bu bitkilere toptancı bir yaklaşımla “çam” denilmesi pek yadırganmaz. Ancak, süs bitkileri sektöründe çalışanların bazı bitki adlarını yanlış ya da eksik bilmesi ve bunların piyasa tarafından olduğu gibi kabul görmesi, en azından, bu bitkilere adlarını verenler için bir saygısızlık sayılabilir.
Bilimsel adlandırmalar ile uygulamada söylenen bitki adlarının birbirini tutmaması hem bu mesleği öğrenen ve öğretenler hem de sektörde mesleği uygulayanlar açısından bir anlaşmazlığa neden olabilmektedir. Bu gerekçeyle, bu yazı dizisinde süs bitkileri sektöründe yanlış bilinen, eksik söylenen ya da sonradan adları değiştirilmiş bitkiler üzerinde durulacak ve bir anlamda “doğru bilinen yanlışlar” konusuna değinilecektir.
İlk yazıda piyasada sıkça karıştırılan iki bitki, Cordyline ve Dracaena, sistematik ve bitki tanıma açısından irdelenecektir.
Cordyline ve Dracaena
Cordyline Liliaceae (zambakgiller), Dracaena ise Agavaceae (yüzyıl bitkileri) familyasındandır. Cordyline doğal olarak Yeni Zelanda, Doğu Avustralya, Güneydoğu Asya, Polinezya ve Hawai’den Pasifik Okyanusu’nun batısına kadar yetişirken, Dracaena’nın anavatanı Asya ve Afrika’nın tropik ve subtropik bölgeleridir. Her ikisi de herdem yeşil bitkilerdir.
Cordyline adı Eski Yunanca’da birçok kökün bir arada bulunduğu “kök kütlesi-rizom” anlamına gelen “kordyle” sözcüğünden türemektedir. Dracaena adı ise yine Eski Yunanca’da “dişi ejder-female dragon” anlamına gelen “drakaina”dan türetilmiştir. Özellikle parlak kızıl rengi ve reçinesi “ejder kanı”na benzetildiği için Dracaena draco türüne ejder kanı da denmektedir.
Cordyline kökü, yumru biçimindedir ve yan kökleri beyazdır. Dracaeana'nın kökleri ise sarı renklidir. Dracaena Cordyline’den kök rizomlarının olmayışı ve turuncu sarımsı kök renkleri ile ayırt edilebilir.
Cordyline türleri tek çenekli ve kısa ömürlü saçak köklere sahip bitkilerdir. Kambiyum halkası bulunmaz ve iletim demetleri dağınıktır. Çoğunlukla otsu bitkilerden oluşur ve gövde fazla dallanmaz. Yapraklar genelde paralel damarlanma gösterir. Çiçekler üçer parçalı olup çiçek çevreleri taç ve çanak olarak ayrılmamış, çoğunlukla aynı renkteki örtü biçimindedir.
Dracaena’nın yaprakları rozet dizilişlidir. Yapraklar şerit şeklinde, beyaz alacalı, sarı, gümüşi ve çok dekoratiftir. Çiçeklenen türleri de vardır. Çiçekler salkım şeklinde bileşik, beyaz veya
turuncu renklidir
Dracaena türleri gövdelerinde ikincil (sekonder) bir kalınlaşma meristemi bulunmakta ve bu kalınlaşma meristemi çift çenekli bitkilerde bulunan ikincil kalınlaşma meristem dokusundan oldukça farklılık göstermektedir. Hatta bazı bilim adamları bu tip kalınlaşmayı “dracaenoid kalınlaşma” olarak adlandırmaktadır. Bu özellik Dracaena türlerini diğer Yüzyıl Bitkilerinden (Agavaceae) ayırt etmektedir.
Dracaena dermensis, D. fragrans, D. godseffiana, D. marginata ve D. sanderiana gibi türler iç mekân süs bitkileri olarak kullanılır. Bu Dracaena türleri insanlar için olmasa bile evcil hayvanlar için zararlı olabilmektedir.
Dracaena americana, D. arborea, D. cinnabari, D. draco, D. ombet ve D. tamaranae gibi türler kurak ve yarı kurak bölgelerde yetişmekte ve “dragon(ejder) ağacı” olarak tanınmaktadırlar. Kalın gövdeli ve sert-geniş yapraklı olan bu türler ağaç biçimindedir. Geri kalan türler ise daha çok çalı ya da otsu formdadırlar.
Önemli Cordyline ve Dracaena türleri
Draceana cinsinin önemli renk ve biçim farklılığı içeren türleri ve bu türlere bağlı çok değişik kültür çeşitleri bulunmaktadır. Bunlardan Dracaena deremensis’ in anavatanı Honduras ve Panama’dır. Bütün yıl boyunca güzel bir görünüm ortaya koyar. Ağaç formunda olanları Yucca’ya benzer. Yaprakları uzun ve rozet şeklindedir. Yaprak renkleri parlak yeşil ve sarı, beyaz alaca renklidir. Çiçek bileşik salkım, şerit biçiminde, beyaz ve turuncu renklidir.
Farklı biçim ve renkte Dracaena deremensis kültür çeşitleri
Bunların dışında D. fragrans, D. godseffiana, D. marginata ve D. sanderiana türleri de önemli iç mekân süs bitkileri arasında sayılabilir.
Piyasada Dracaena australis ya da Dracaena indivisa olarak bilinen bitkiler aslında Cordyline türleridir.
Cordyline australis (Forst. f.) Hook. f. – Lahana Ağacı - Cabbage Tree
2-3 m dik duran ve palmiyeye benzeyen herdem yeşil, çok yıllık bir bitkidir. Yapraklar ince uzun, mızrak gibi, 30-90 cm, çok sayıda, uçları aşağıya sarkık, gövdenin ucunda toplanmışlardır. Çiçekler kremsi beyaz, büyük birleşik salkım biçiminde aşağıya sarkmıştır. Meyve üzümsü, beyaz ya da mavi renklidir.
Cordyline indivisa (G. Forst.) Steud. – Dağ Kabak Ağacı - Mountain Cabbage Tree
6 m’ye dek boylanabilen, kalın ve sağlam gövdeli, geniş tepeli bir palmiye türüdür. Dalları gövdenin üst kısmında toplanmış, bu dallar çok sayıda dar uzun rozet biçiminde yapraklar taşımaktadır. Yaprak 1-2 m, üst yüzündeki damarlar kırmızı renkte, alt yüzü ise mavimsi beyaz renktedir. Cordyline australis’ten daha geniş yaprakları ile ayrılır. Çiçekler krem renginde ve çok sayıda birleşik salkım kurul halindedir. Meyve mavimsi kırmızı renkte ve üzümsü tiptedir
Cordyline cinsinin diğer önemli türleri Cordyline fruticosa ve C. rubra’dır.
Cordyline fruticosa (L.) A. Chev. – Lahana Palmiyesi – Cabbage Palm
4 m’ye dek boylanabilen odunsu bir bitkidir. 30-60 cm uzunluğunda ve 5-10 cm genişliğindeki yaprakları odunsu gövdenin tepesinde yer alır. Küçük kokulu sarımsı-kızıl rengindeki çiçekleri birleşik salkım şeklinde aşağı sarkık uzun kurullar oluşturur. Çiçekler olgunlaştığında böğürtlenler gibi kırmızı meyveye dönüşür. Daha önce Cordyline terminalis ya da Dracaena terminalis olarak adlandırılmıştır.
Cordyline rubra Otto and A. Dietr.- Zambak Palmiye - Palm Lily
Palmiye zambağı ya da zambak palmiye olarak bilinen herdem yeşil Avustralya kökenli bir bitkidir. Genellikle çalı formunda olup 4 m’ye değin boylanabilir. Çoğunlukla yağmur ya da ökaliptüs ormanlarında bulunur. Tür adı Latince kırmızı anlamına gelen “ruber” sözcüğünden gelmektedir. 5-20 cm uzunluk ve 3-5.5 cm genişliğindeki içbükey(konkav) yaprakları aynı zamanda gövde ile bütünleşmiştir. Yazın açan çiçekler açık mor-eflatun rengindedir. Meyve 10 mm çapında parlak kızıl ve 10-40 cm uzunluğunda birleşik salkım şeklinde kurullar oluşturur


