10 Mayıs 2017 Çarşamba
Prof. Dr. Servet VARIŞ
Namık Kemal Üniversitesi
Bitki severin satın aldığı veya yetiştirdiği saksılı bitkinin ölümüne yol açan faktörlerden ilki, hatalı sulamadır. Sulama ve su kalitesi, bitki yetiştiriciliğindeki en önemli çevre faktörüdür. Sulama, bilim (kök ortamı ve su kalitesi) ve sanat (zamanında yeterli su verilmesi) olarak düşünülebilir. Bilimsel kısmı öğrenilebilir fakat sanatsal yönü için kabiliyet ve tecrübe gerekir. Bu makalede saksılı bitkilerde sulama, bilimsel ve sanatsal yönden açıklanacaktır.
SULAMANIN BİLİMSEL İLKELERİ
1. Kök ortamı
İyi bir kök ortamı, saksı kapasitesindeyken, su dolu gözeneklerle birlikte hava dolu gözeneklere de sahiptir. Bir saksının uygun şekilde sulanıp, drenajdan sonra tutabildiği su, onun saksı kapasitesidir. Daha fazla su verilmesi daha fazla drenaja neden olur. Saksı kapasitesinde çok az hava dolu gözenekler içeren kök ortamları, drenajı kötü olan ortamlardır. Kök ortamlarının bilimsel yönü, su dolu gözeneklerle hava dolu gözenekler arasındaki dengedir. Uygun bir kök ortamı, çok sık sulama gerektirmeyecek şekilde, yeterli su tutmalı fakat saksı kapasitesindeyken de yeterli hava içermelidir (Hammer, 2002).
Saksıdaki taban suyu, sulama sonrası, drenajdan hemen sonra, saksı dibinde kalan sudur. Bu saksıdaki kök ortamının su durumu, birkaç santim derinliğindeki su içine oturtulmuş altlıksız saksıya benzer. Bu, taban suyu yüksek bir tarladaki durumla aynıdır. Bu tarlada toprak, sürekli saturasyon noktasında olduğundan, çok kötü havalanır ve bitki yetiştirilmeye uygun değildir. Saksıdaki taban suyu, kök ortamındaki taneciklerin iriliğine bağlıdır. Tanecikler küçüldükçe, saksı taban suyu yükselir ve havalanma azalır (Pasian, 2001). Kök ortamına, hacim olarak %25 süper iri perlit (hacimdeki taneciklerin %80i 1.5-5 mm) katılması, havalanmayı artırır fakat su tutma kapasitesini azaltır (Varış ve Altay,2011). Saksı yüksekliğinin artırılması da aynı etkiyi yapar. Sığ saksılarda, drenajdan sonra, kök ortamında kalan suyla doymamış bölüm yüzdesi daha düşüktür.
Kök ortamındaki tanecikler küçükse, kapilar çekim daha yüksek olduğundan taban suyu seviyesini yukarı çeker ve saturasyondaki kök ortamı yüksekliği artar. Tanecikler büyükse aksi durum oluşur. Saksı taban suyundaki veya saksıdaki saturasyon tabakasındaki suyun giderilmesi evaporasyon (kök ortamındaki suyun buharlaşması) veya transpirasyon (terleme, yapraklardan suyun buharlaşması) şeklinde olup, bitki büyüklüğüne ve çevre şartlarına bağlıdır. Örneğin, sıcak ve kuru bir ortamdaki büyük bitki, suyu, serin ve nemli ortamdaki küçük bitkiden daha çabuk kaybeder (Pasian, 2001).
Drenajı artırmak için saksı dibine çakıl tabakası yerleştirilmesi drenaj deliklerinin tıkanmasını önler ve kök ortamının saksıdan kaybını azaltır. Fakat kök ortamındaki saturasyon seviyesini de yukarı çekerek saturasyona uğramamış bölüm yüzdesini düşürür.
Kök ortamının zamanla sıkışması da su tutmayı artırıp, hava boşluklarını azaltır ve ortam hacmini düşürür. Bu sıkışma, küçük taneciklerin büyük boşlukları doldurmasıyla ve organik maddenin çürümesiyle oluşur. Sphagnum torfu gibi yavaş çürüyen ortamların kullanılması sıkışmayı azaltır. Saksıda bitki yetiştirirken, mineral topraklar yerine, hacim olarak (3:1) %75 torf ve %25 süper iri perlit (hacimdeki taneciklerin %80i 1.5-5 mm) içeren topraksız karışımın kullanılması daha uygundur. Besin elementlerinin alınabilmesi için topraksız ortamlarda pH 5.4-6.2, topraklı ortamlarda ise 6-6.5 arasında olmalıdır. EC, fideler ve hassas bitkiler için, mS/cm olarak, saturasyon ekstraktında 0.76-2, süspansiyon (1:2) yönteminde ise 0.26-0.75; gelişmiş bitkilerde ise sırasıyla 2-3.5 ve 0.76-1.25 olmalıdır (Pasian, 2001; Whipker, 2001).
Kökün başlıca özelikleri; klorofilsiz olması, yaprak taşımaması, epidermisin stomasız ve kütikülsüz olmasıdır. Birçok kişi, kök ortamının bitkiye su, besin ve destek sağladığını bilmesine karşın, köklerin epidermisle solunum yaptığını ve oksijene gereksinim duyduğunu bilmez. Kök ortamındaki oksijen noksanlığı, kök büyümesini azaltır, kökün strese girmesine ve kök ortamından kaynaklı hastalıklara karşı dayanıksız olmasına yol açar (Vardar, 1975).
2. Sulamanın bitkilere etkisi (Nelson, 1998; Hessayon, 1980)
a) Az sulama
Su, yeterli sıklıkta verilmediğinde, bitkide solma veya pörsüme başlar, fotosentez azalır, büyüme yavaşlar, boğum araları kısalır, çiçekler dökülür ve bitkiler pişkinleşir. Aşırı durumda alt yaprakların kenarlarında kahverengileşme ve yanıklıklar görülür. Yaşlı yapraklar dökülür.
b) Aşırı sulama
Su, biraz sık verildiğinde, yeni sürgünler daha büyük fakat yüksek su içerikleri nedeniyle daha yumuşak ve bitki de daha uzun olur. Bu durum istenmez çünkü bu bitki, yüksek ışık altında veya kuru şartlarda kolayca pörsür ve nakliyeye dayanıksız olur.
Eğer su daha sık verilirse, kök ortamındaki oksijen, boşlukların suyla dolmasıyla azalır, kök ortamı kaynaklı hastalıklar artar, kökler zarar görüp, su ve besin alamaz. Bitkide pörsüme, pişkinleşme, bodurlaşma, çiçeklerde küflenme, yapraklarda çürüme, sararma, kıvrılma, yaprak uçlarında kahverengileşme, genç ve yaşlı yaprak dökülmesi ve çeşitli besin noksanlıkları görülür. Zarar gören köklerde çürüme olursa bitkinin ölümüne yol açar.
Görüldüğü gibi, az sulanan bitki ile aşırı sulanan bitki arasındaki en temel benzerlik, her ikisinin de, kökler su alamadığı için, solma göstermesidir.
SU KALİTESİ
EC,mS/cm olarak, maksimum kabul edilebilir seviyeler, fideler için 0.75, bitkiler için genelde 1.5dur. İdeal EC ise 0.1-0.5 dir (Nelson, 1998; Whipker, 2001).
pH, çözeltideki besin elementlerinin çözünebilirliği ve alınabilirliği bakımından önemlidir. Suyun pHnın ayarlanmasında sudaki bikarbonat seviyesinin bilinmesi gerekir. Sudaki bikarbonat seviyesi suyun alkalilik durumu olup, sulama suyunun asiti nötralize etme kapasitesini gösterir. Bu, aynı zamanda suyun aside karşı tamponluk kapasitesidir. Bir ortamın tamponluk kapasitesi, o ortamın pH ve besin element seviyelerindeki değişimlere karşı koyma gücünün bir ölçüsü olup, yüksek tamponluk kapasitesine sahip bir ortam, bu değişimlere uzun süre dayanır. Örneğin perlit ve torfun tamponluk kapasiteleri çok düşük, toprağınki ise yüksektir. Suyun tamponluk kapasitesini oluşturan iyonlar içinde en önemlisi bikarbonat iyonları olduğundan pHı ayarlamak için bikarbonat derişiminin 50 mg/Lye asitle düşürülmesi gerekir. Bu şekilde pH 5.5 civarına indirilmiş olur. İstenen pH seviyesine ulaşılamamışsa bile bicarbonatın 50mg/Lnin altına çekilmesi tehlikelidir çünkü pHın aniden düşmesine neden olur. Özellikle NH4lü gübrelerin kullanımı, bu suda, pHın aniden 3-4ün altına düşmesine yol açabilir ki, bu da, bitkileri öldürür. Bu nedenle, tamponluk için ,suda 50mg/L bikarbonat, muhafaza edilmelidir (Varış ve ark., 2012).
Sudaki bicarbonat, suyun sertliğinin de bir ölçüsü olup, gereken asit miktarını da belirtir. Örneğin 90mg/L HCO3 içeren su yumuşak, 350mg/L HCO3 içeren ise sert olarak kabul edilir. Bu suların her ikisi de aynı pHa sahip olabilir fakat 350mg/L HCO3 içeren suyun yumuşatılması ya da tamponluğunun düşürülmesi için daha fazla asit gerekir.
Bikarbonat (HCO3) olarak, alkalilik, 92ppmin altında olmalı, 183 ppm olduğunda ise zarar vereceği bilinmelidir. Genel olarak istenen 50-120 ppm arasıdır. Sertlik 183 ppm HCO3 seviyesindeyse dikkatli olunmalı ve kalsiyum magnezyum dengesi kontrol edilmelidir. Her 1ppm Mg ‘a karşılık 3-5 ppm Ca olması kabul edilebilir seviyedir. Sudaki maksimum kabul edilebilir element seviyeleri ise (ppm olarak): 5 NH4, 5 NO3, 50 Na, 5 P,10 K, 100 Ca, 25 Mg, 250 SO4, 70 Cl, 4 Fe, 0.2 Mn, 2 Zn, 0.2 Cu, 0.5 B, 0.01 Mo, 5 Al, 0.5 F, 0.5 Li ve 480 toplam suda erir katı madde olmalıdır. SAR (sodyum absorbsiyon oranı) değerinin de 4den küçük olması uygundur. Her su, zamanla kök ortamında birikecek tuzları içerir. Tuzlar, yapraklarda birikip, yaprak uç ve kenarlarında kahverengileşmeye yol açar. Ayrıca köklerde stres veya toksik etki oluşturup, bitkide bodurlaşma ve toprak kaynaklı hastalıklara karşı dayanıksızlığa neden olur. Sulama suyunun pH aralığının ise 5-6 arası olması idealdir. pHın 6dan yukarı olması, demir sülfat, insektisit, fungisit ve bitki büyüme düzenleyiciler için çözünebilirlik sorunu çıkarabilir (Nelson, 1998; Dole ve Wilkins, 1999; Ecke ve ark., 2004)
Saksılı bitkilerde kullanılacak sulama suyu sıcaklığının da 18-26 0C olması uygundur. Afrika menekşesinde, su sıcaklığı yaprak sıcaklığından 5-8 0C düşükse, yapraklarda krem renkli lekeler oluşur. Bunu engellemek için su sıcaklığı 26 0C olmalıdır (Dole ve Wilkins, 1999).

SULAMA SANATI
Sulama sanatı, bitkinin ne zaman sulanmaya ihtiyacı olduğunun belirlenip, suyun uygun şekilde verilmesidir. Sulamanın ne zaman yapılacağının belirlenmesi için bilimsel aletler (tansiyometre, solarimetre ve evaporimetre) kullanılabilir fakat iç mekan saksılı bitkileri için bunlar pahalı olup, pratik de değildir. Bu nedenle, yetiştirici, bu kararı, kabiliyet ve tecrübesine göre, kendisi vermelidir ki, bu da sulamanın sanatsal yönünü oluşturur.
Bu sanatın uygulanmasında şu kurallara uyulmalıdır (Nelson, 1998; Pasian, 2001; Dole, 2001; Hessayon, 1980; Pleasant, 2005; Clements, 2003)
1) İyi drenaj olan bir kök ortamı kullanılmalıdır:
Kök ortamı, iyi drenaj ve havalanmaya sahip olmalıdır.
2) Saksı, her sulamada, kök ortamı tamamen sulanıp, verilen suyun %10-20si drenaj olacak şekilde, iyice sulanmalıdır:
Saksıdaki kök ortamının sulanması için 300 ml su gerekmesine rağmen, sadece 150 ml su verilirse, kök ortamının üst yarısı iyice ıslak olacak, fakat alt yarısı da kuru kalacaktır. Sulama bu şekilde sürdürülürse, saksının alt kısmındaki köklerin ölümüne yol açar. Drenajın diğer yararı da, suyla veya sulu gübreyle verilen elementlerden bitkinin almadıklarının, kök ortamında birikerek, tuzluluğu artırıp, toksik seviyeye çıkmasının, yıkamayla engellenmesidir.
Verilecek su miktarı ve sıklığı, saksı hacmine, saksı cinsine (plastik ve kil), saksı rengine, kök ortamına, bitkiye, mevsime ve çevre şartlarına (sıcaklık, ışık ve oransal nem) göre değişir. En önemli faktör hava şartlarıdır. Genelde ev bitkileri, yazın sıcaklığın artmasıyla, aktif olarak büyürken, kışın dinlenme dönemindekinden daha fazla su isterler. Fakat bu, her zaman doğru olmayabilir. Örneğin, kışın kaloriferli bir evde, hava çok kuru olduğundan, bitki, kışın da yazdaki kadar suya ihtiyaç duyar.
Ortalama olarak, 15 cm çapında ve 1.5 L kök ortamı içeren plastik bir saksıya, kök ortamı hacminin %20-25i kadar (300-375 ml) su verilmesi saksıdan yeterli drenajı oluşturabilir.
3) Bitki su stresine girmeden, solma veya pörsüme görülmeden, hemen önce sulanmalıdır:
Bu durumdaki bitkinin kök ortamındaki boşlukların çoğu havayla dolu olduğundan kök gelişmesi iyidir. Sulamayla da su, besin alımı ve bitki gelişmesi artar.
Aşırı sulama, bir defada çok su vermekten değil, sık sık çok su vermekten oluşur. Saksı kapasitesine ulaşıldıktan hemen sonra verilen fazla su drenajla dışarı atılır. Fakat bitkiye, ihtiyaç duymadığı halde, sık sık çok su veririlirse, sürekli ıslak kalan kök ortamındaki oksijen oranı minimuma düşer, kökler gelişemez, kök ortamı kaynaklı hastalıklar artar ve kökler çürür. Kök ortamının kuru olmasından dolayı solma gösteren bitki, sulanınca düzelir fakat aşırı sulama nedeniyle kökleri çürüdüğünden solan bitki, kurtarılamaz. Birçok kişi, aşırı sulamadan dolayı solma gösteren bitkinin kök ortamını kontrol etmeden, susuz kalmış diye, hemen su verir, bu da, bitkinin ölümünü hızlandırır. Doğru olan, bu bitkinin kök ortamını kurumaya bırakıp, bitki su stresine girmeden, hemen önce su vermektir.
Tecrübeli bir yetiştirici, kök ortamının nem durumunu, yüzeyinin kuruluğuna bakıp, dokunarak, saksıyı eliyle tartarak, son sulamadan sonra geçen süreyi, hava şartlarını ve yaprak rengini dikkate alarak kolayca anlayabilir.
Bitkinin solma göstermeden hemen önceki belirtileri, bitkilere göre farklılık gösterir. Genelde bitkiler mat veya donuk görünüp, yaprak rengi koyulaşır. Begonyada ise yapraklar grimsi yeşil bir renk alır. Bunlardan daha önemlisi, kök ortamının rengine bakılması ve nem durumunun dokunarak hissedilmesidir. Genelde torfun rengi, nem durumunun azalmasıyla, açılır. Fakat bazı koyu renkli torflarda, bu, pek belirgin olmaz. Torf yüzeyinde yosunlaşma olması, onun aşırı sulandığını belirtir. Fakat yosunlu yüzey kurursa, yeşil renk kaldığından, nemli görünmesine rağmen, ancak dokununca kuru olduğu anlaşılır. Tecrübeli ve dikkatli bir yetiştirici, saksıyı eline aldığında, ağırlığından da nem durumunu anlayabilir. Fakat bunu herkes yapamaz çünkü saksı ağırlığı saksının cinsine (plastik ve kil) de bağlıdır.
En basit ve güvenilir yöntem; yazın her gün, kışın günaşırı, işaret parmağını, tırnağın bitiş seviyesine (1.5 cm) kadar, kök ortamına batırıp, nem durumunu hissetmektir. Eğer parmak ucu kuru kalırsa saksı sulanmalıdır.
Bitki ölümünün ana nedeni aşırı sulamadır. Eğer kök ortamının nem durumundan tam emin olunamazsa, sulamayı ertelemek, gereksiz sulayıp, kökleri boğmaktan daha iyidir. Sulamanın, ertesi gün, kök ortamını tekrar kontrol edip, kuruluğundan emin olunca, yapılması gerekir. Yaprakların, kök ortamının kuruluğundan dolayı normal gevrekliğini kaybedip, biraz pörsümesinin bir zararı olmaz. Fakat bitkide solma uzun sürerse, kökler zarar görebilir. Özellikle Afrika menekşesi ve açelyanın, kök ortamı biraz kuruduktan sonra, solma görülmeden hemen önce sulanmasına dikkat etmelidir. Açelya, kökler zarar görünceye kadar, su stresi göstermez. Bu nedenle, kök ortamının nem durumu, her gün kontrol edilmelidir.
Sulamanın, sabahları yapılması fotensez ve bitki gelişmesi için daha uygundur. Kışın, iç mekanda ısıtma yoksa sulama kesinlikle sabah yapılmalıdır. Bu şekilde, akşama kadar suyun bir kısmını bitki kullandığından, kök ortamındaki nem miktarı azalır. Aksi halde gece sıcaklık, daha da düşeceğinden, oransal nem artar, büyüme faaliyetleri yavaşlayan gece sulanmış bitkinin, kök ortamı ve yaprakları ıslak bir şekilde soğuk geceyi geçirmesi, mantari hastalıklara yakalanma riskini de artırır. Bitkiler de insanlar gibi, soğuk ve ıslak ayaklarla yatağa girmekten hoşlanmazlar.
4) Saksıda drenaj delikleri bulunmalı ve sürekli açık tutulmalı, sulamadan en geç yarım saat sonra, drenajla saksı tabağında biriken su, boşaltılmalıdır:
Aksi halde sürekli saturasyon seviyesindeki, boşlukları suyla doymuş kök ortamı, köklerin çürümesine yol açar. Aşırı sulama nedeniyle ölen bitki sayısı, diğer faktörlerden dolayı ölenlerden daha fazladır. Bitkiler daha iyi gelişsin diye, aşırı ilgi gösterip, fazla su vermek, bitkileri boğup, öldürmek demektir. Bitkiler, ayaklarının sürekli ıslak olmasını sevmezler! Susuz hayat olmaz fakat fazla su da yaşamı sonlandırır.
5) Saksı kök ortamıyla doldurulurken, saksının üst kenarı ile kök ortamının yüzeyi arasında, 2 cm kadar bir boşluk bırakılmalıdır:
Bu boşluk, sulama sırasında bir havuz görevini görür, su ve kök ortamının saksı dışına sıçramasını engeller.
6) Su isteği benzer olan bitkiler aynı yerde tutulmalıdır:
Bu, sulama yönünden kolaylık sağlar.
SULAMA YÖNTEMLERİ
Ev bitkileri üstten ve alttan sulanabilir (Hessayon, 1980; Pleasant, 2005):
1. Üstten Sulama:
En uygun, çabuk ve kolay sulama tekniği, sulama kabıyla üstten sulamadır. Kabın sap kısmının, üstten geçmesi yerine, kabın yan kısmına tutturulmuş olması, kabın, musluktan kolayca doldurulmasına imkan verir. Sulama borusu, uzun, ucu dar ve süzgeci çıkarılmış bir sulama kabıyla, yaprak ve çiçek üzerine su gelmeyecek şekilde, yaprakların altından, kök ortamı yüzeyine sürekli ve yavaşça birkaç dakika içinde iki defa su verilerek, verilen suyun %10-20sinin drenaj olması sağlanır. Saksı tabağındaki su, yarım saat tutulur. Eğer tabaktaki suyun tamamı, kök ortamı tarafından emilmişse, saksıya tekrar su verilip, %10-20 drenaj sağlanıp, saksı tabağı hemen boşaltılır.
Kök ortamı yüzeyi, sıkışıp, incelmişse, kaymak bağlamışsa veya saksıdaki kökler saksıyı iyice doldurmuşsa, kök ortamı yüzeyinde suya geçirimsiz bir tabaka oluşur. Bu tabakanın çatalla kırılması veya şişle yüzeyde delikler açılması geçirgenliği artırır. Kökler saksıyı iyice doldurup, drenaj deliklerinden çıkıyorsa saksı değiştirilmelidir.
2. Alttan sulama:
Saksıdaki kök ortamı iyice kuruyup, büzüşmüşse üsten sulamayla, su, saksı kenarlarından hemen akar. Bu durum, alttan sulamayla giderilebilir.
Afrika menekşesinde, su sıcaklığı yaprak sıcaklığından 5-8 0C düşükse, üstten sulamayla, yaprak üzerine gelen su nedeniyle, yapraklarda krem renkli lekeler oluşur. Bunu engellemek için, üstten sulamada, su sıcaklığı 26 0C olmalı ya da yaprak sıcaklığı ile su sıcaklığı arasındaki farkın düşük olduğu sabahleyin sulama yapılmalıdır. Bu durumda, su sıcaklığının 18-26 0C olması yeterlidir. Bu sağlanamıyorsa, sulamanın alttan yapılması gerekir. Afrika menekşesi çiçeklerinin üzerine üstten sulamayla su gelirse çiçek ömrü azalır. Bunu önlemek için çiçeklenme döneminde, üstten sulama sırasında, çiçeklere su gelmemeli ya da alttan sulamaya geçilmelidir (Dole ve Wilkins, 1999; Kessler, 1997)
Gloxinia, 18-26 0C sıcaklığında suyla sulanmalı, üstten sulanmasında, yapraklar üzerine su gelmesinden sakınılmalı, mümkünse alttan sulanmalıdır (Hollis, 1997).
Fazla su tutmayan ve çabuk drenaj olan, ağaç kabuğu veya iri cocopeat parçalarına dikilmiş orkidelerde, üstten sulamayla kök ortamının nemlendirilmesi güçtür. Bunların da alttan sulanması gerekir.
Cyclamen yapraklarının ve büyüme noktasının üzerine su gelmemelidir. Bu nedenle, saksının kenar kısmından, yaprakların altından, büyüme noktasına uzak olacak şekilde, üstten sulanabilir. Aksi halde alttan sulanmalıdır. Bu, yapraklarda ve büyüme noktasında oluşabilecek çürümeleri önler.
Alttan sulama için saksı bir kap içine konup, kovaya, saksı kök ortamı yüzeyinin hemen altında kalacak şekilde, saksı dışından, su doldurulur. Kök ortamının suyu iyice emip, suyun kök ortamının yüzeyinde görünmesine kadar en fazla 30 dakika beklenir. Saksı çıkarılıp, saksı altlığına konur ve altlığa süzülen su boşaltılır. Fazla su tutmayan ve çabuk drenaj olan, ağaç kabuğu veya iri cocopeat parçalarına dikilmiş orkidelerde ise bekleme süresi tam 30 dakika olmalıdır.
SONUÇ
Yetiştirilen bir bitkiden istenilen sonucu almak için kaliteli suyun, uygun zamanda ve yeterli miktarda verilmesi gerekir. Tarımsal girdiler içinde sulamanın verime etkisi %40la en yüksek seviyededir. Bu nedenle, saksıda bitki yetiştirirken de, sulamanın bilimsel ve sanatsal yönünün kavranmış olması, başarılı bir yetiştiricilik için şarttır.
Saksılı ev bitkilerinin sulanmasında en uygun, çabuk, kolay ve etkin sulama tekniği, sulama kabıyla üstten sulama olup, şu esaslara göre yapılmalıdır:
Saksı kök ortamı, hacim olarak (3:1) %75 torf ve %25 süper iri perlit (hacimdeki taneciklerin %80i 1.5-5 mm) içeren topraksız karışım olmalı ve bitki, su stresine girmeden, solma veya pörsüme görülmeden, hemen önce sulanmalıdır. Bunu anlamak için en basit ve güvenilir yöntem, yazın her gün, kışın günaşırı, işaret parmağını, tırnağın bitiş seviyesine (1.5 cm) kadar, kök ortamına batırıp, nem durumunu hissetmektir. Eğer parmak ucu kuru kalırsa saksı sulanmalıdır. Saksıda drenaj delikleri açık olmalıdır. En uygun su sıcaklığı, 18-26 0Cdir. Sulama sabah yapılmalıdır. Sulama borusu, uzun, ucu dar ve süzgeci çıkarılmış bir sulama kabıyla, yaprak ve çiçek üzerine su gelmeyecek şekilde, yaprakların altından, kök ortamı yüzeyine sürekli ve yavaşça birkaç dakika içinde iki defa su verilerek, verilen suyun %10-20sinin drenaj olması sağlanır. Saksı tabağındaki su, yarım saat tutulur. Eğer tabaktaki suyun tamamı, kök ortamı tarafından emilmişse, saksıya tekrar su verilip,%10-20 drenaj sağlanıp, saksı tabağı hemen boşaltılır. Bu sulama; fazla su tutmayan ve çabuk drenaj olan, ağaç kabuğu veya iri cocopeat parçalarına dikilmiş, alttan sulama gerektiren orkideler dışında, tüm bitkiler için kullanılabilir.
Kök ortamının nem durumunu kontrol etmeden, drenaj noktasına kadar periyodik sulama yapılması (2-3 günde bir su verilmesi), kök ortamını sürekli ıslak tutacağından, kök çürüklüğü nedeniyle bitkiyi öldürür.
Besin elementleri yıkanmasın diye drenajsız sulama yapmak yanlıştır. Bitki kök ortamından istediği besin elementlerini alır, almadıkları kök ortamında birikerek tuzluluğun yükselmesine ve kullanılmayan elementlerin toksik seviyeye çıkarak bitkiye zarar vermesine neden olur. Bu nedenle, her sulamada verilen suyun 10-20sinin drenajla atılması gerekir.
Akıllı (kendini sulayan veya bakım istemeyen) saksılar, tatil dönemlerinde bitkilerin sulanmasında yarar sağlar fakat bunların kışın da kök ortamını sürekli ıslak tutması belirgin sakıncalarıdır. Ayrıca bunlarda drenaj olmadığından, ECnin yükselmemesine dikkat edilmeli, sulu gübrelemede, düşük seviyede besin kullanılmalıdır.
KAYNAKLAR
1.Clements,T. 2004.The African violet handbook,Newton Abbot : David and Charles.
2.Dole,J.M. 2001.Plant root management.N.C.C.F.G.A.
3.Dole,J.M. ve Wilkins,H.F.1999.Floriculture:Princeples and Species. New Jersey :Prentice Hall.
4.Ecke,P.,Faust,J.E.,Higgins,A. ve Willams,J. 2004.The ecke poinsettia manual. Batavia:Ball Publishing.
5.Hammer,A.P.2002.Irrigation In:Ball redbook,volume 1 (C.Beytes ed) pp 83-106, Batavia:Ball Publishing.
6.Hessayon,D.G. 1980.The house plant expert.Waltham Cross:Publications Britannica House.
7.Hollis,R.P. 2002. Gloxinia. In:Tips on growing speciality potted crops.(M.G.Gaston,S.A.Carver,C.A.Irwin and R.A.Larson eds) pp.77-79. Ohio: Ohio Florist Association.
8.Kessler,J.R. 2002. African violet. In:Tips on growing speciality potted crops.(M.G.Gaston,S.A.Carver,C.A.Irwin and R.A.Larson eds) pp.7-12. Ohio: Ohio Florist Association.
9.Nelson,P.V.1998.Greenhouse operation and management.London .Prentice Hall.
10.Pasian,C.C.2001.Enviromental and cultural considerations.In:On managing problems in interior plantscapes (M.L.gaston ed) pp 6-12. Ohio: Ohio Florist Association.
11.Pleasant,B.2005.The complete houseplant survival manual.North Adams:Storey Publishing.
12.Varış,S. ve Altay,H.2011.Topraklı ve topraksız ortamlarda fide üretimi.NKÜ, Ziraat Fakültesi,Yayın No:12,Ders Kitabı No:5.
13. Varış,S.,Altıntaş,S. ve Küçükçelik,B.2012.Topraksız kültür yöntemleri,besin çözeltisinde pH,EC kontrolü ve element seviyelerine göre gereken gübre miktarlarının hesaplanması.TarımTürk (33),seracılık eki,18-24.
14.Vardar,Y.1975.Bitki morfolojisinde temel bilgiler.EÜFF Kitaplar serisi No:10 Bornova:Ege Üniversitesi.
15.Whipker,B.E.2001. Plant root management.N.C.C.F.G.A.
Faulty watering is the first factor causing death of plant bought or grown by the plantsman.Irrigation and water quality is the most important environmental factor in plant growing.Irrigation can be thought as a science (root medium and water quality) and an art (giving water at the right time and amount).The scientific part can be learned but experience and skill are necessary for the art of watering.The science and art sides of pot plant irrigation is explained in this article.


