16 Ocak 2016 Cumartesi
Türkiyede "SÜS BİTKİSİ" (Süs Nebatları) tanımı kullanılarak başlayan ve "PEYZAJ" kelimesi ile devam eden serüven, bugün büyük bir sektör olma yolunda ilerlemektedir. Her ne kadar, bu ilerleme belirli bir ivmeyi yakalayamasa da sektörde faaliyet gösteren firmaların fiziksel yapıları gözlemlendiğinde büyüme fark edilmektedir. Gerek yatırımlar ve gerekse fiziksel alt yapılarının modernize edildiği işletmeler, günümüzde sağlıklı işlere imza atarken, sektörün de lokomotifi konumunda yerlerini almaktadırlar. Bu büyüme ve nitelikli hale gelme durumu beraberinde daha kapsamlı sorunları da doğurmaktadır. Her paradigma belli bir sorun demetine yanıt olarak geliştirildiği için, sorunlar çözüldükçe o alanda var olan paradigmayla uyumsuz yeni sorun demetleri eklenir ve böylece egemen paradigma etkisini yitirmeye başlar.
- TANIMLAMA SORUNU ve SORUNUN TANIMLANMASI
Çok sayıda sektör sorunu, özellikle son birkaç yıldır dile getirilir, araştırılır ve tartışılır olmuştur. Bu sorunlar ve tartışmalar kelimeler üzerinden ortaya konmaktadır. Bundan dolayı karşılıklı tanımlama farklılıkları başka sorun demetlerini doğurmaktadır. Özellikle bir sorunu tanımlarken kullanılan kelimelerin taraflar açısından doğru algılanması çözümün başlangıcı olmaktadır. Fakat peyzaj ve süs bitkileri gibi uçsuz bucaksız bir dünyada genel kavramların doğru algılandığından nasıl emin olunabilir?
Zengin içeriğe sahip ve bir o kadar da kategorilere ayrılabilecek olan bir sektörü sadece üç kelime ile "peyzaj ve süs bitkileri" tanımı ile ifade ediyoruz.
Zamanın derinliklerinde "süs bitkisi" kavramı 1933 yılında kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsü bünyesinde "Süs Nebatları Şubesi" açılarak kullanılmış ve daha sonra Ankara Üniversitesinin 1946 yılında kurulmasıyla bu kuruluş içinde yer alan Ziraat Fakültesinde "Bahçe Mimarisi ve Ağaçlandırma Kürsüsü" adı altında faaliyetine devam etmiştir ve önemli bir gelişme kaydetmiş. Çevre ve peyzaj üzerine giderek artan ilgi sonucu ilk olarak Peyzaj mimarlığı bölümü olarak 1968 yılında Ziraat Fakültesinin 10 bölümünden biri olarak kurulmuş ve 1973 yılında ilk mezunlarını vermiş ve artık peyzaj mimarları yetiştirilmeye başlanmış.
Sonuçta ‘süs bitkisi kullanarak ‘peyzaj imal eden bir iş alanından bahsedilmeye başlanmış. Yıllar içerisinde "peyzaj" konularında çalışan kişiler ile bu konularda eğitim verenler arasında yön farklılıkları doğmaya başlamış. Eğitim tarafında peyzaj tasarımı, peyzaj planlama, peyzaj onarımı, peyzaj koruma, peyzaj yönetimi gibi tanımlar ve çalışma alanları birbirini takip etmiş. Sektörel anlamda ise peyzaj düzenleme, ağaçlandırma gibi alanlarda dikey büyüme yaşanmış. Günümüzde bu ayrılık fark edilir duruma gelmiş ve artık "peyzaj" ve "süs bitkileri" kavramlarını kullanarak başlayan konuşmalar ve yazılar, takip edenlerin anladığı şekliyle algılanır olmuştur. "Peyzaj ve Süs Bitkileri" konularında çalışma gerçekleştiren herkes kendi anladığı yönüyle iş üretmiş ve iş planları, işyeri isimleri, iş konuları, ihaleler bu algılara göre isimlendirilir olmuştur.
Bugün peyzaj mimarları da birbiriyle çok az ilişkisi olan, çok farklı konularda çalışmaya başlamışlardır. Örneğin ev bahçesi tasarımlayan da, milli parklarda koruma ve yönetim çalışmaları planlayan da, belediyelerde ihale dosyası düzenleme çalışmalarını yürüten de peyzaj mimarıdır. Bunların yanı sıra yapı sistemlerini oluşturan (ahşap, beton, taş, toprak, heykel, rüzgar, ses, renk, koku, ışık, gölge, tuğla, çakıl, kaya, cam, traverten, heykel, metal, demir, kum, mineraller gibi) cansız malzemeler, peyzaj yapıları kapsamında yol, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım, çocuk oyun alanları, yeşil alanlar gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli büfe, trafo merkezi gibi tesisleri, ulaşım ve haberleşme noktaları, sinyalizasyon ve aydınlatma elemanları, çöp kutusu, bank, reklam ve bilgilendirme levha ve panoları gibi kent mobilyaları ile kamusal mekanların ve cephelerin düzenlenmesi gibi daha birçok konu yine genel anlamda "peyzaj" kelimesi ile ifade edilebilmektedir. Hal böyleyken tanımlama sorunu meslektaşlar arasında da algılandığı şekliyle yaşanmaktadır. Çok farklı eğitimler veren fakültelerden "peyzaj mimarı" unvanı ile mezun olup, "süs bitkileri" sektörüne tasarım ve planlamalarda kullandıkları bitki listeleri ile yön verir duruma gelmişlerdir.
Bitki üretimi ve yetiştiriciliği yapan kişiler, işletmeler ve bu konuda çalışan ziraat mühendisleri için de aynı durumdan bahsetmek mümkündür. Süs bitkisi üretimi denildiğinde çok geniş bir ürün yelpazesine işaret edilmektedir. Otsu, odunsu bitkiler, su bitkileri, mevsimlik bitkiler, yer örtücü bitkiler, tıbbi bitkiler, çim, çalılar, ağaççıklar, ağaçlar, meyveler, iç mekân bitkileri gibi birçok ürün kategorisinde "Süs bitkisi" tanımını kullanmak durumundadırlar. Birbirleri ile üretim ve yetiştiricilik farkları çok fazla olan bu bitki gruplarına aynı işletmede, aynı bitki listesinde, aynı ihalede, aynı alanda rastlamak mümkündür.
Tüm bunlar göz önüne alındığında tartışılan ve araştırılan sorunların temelinde, tanımların genel bir kavram ile ifade edilmesi yatmaktadır. Netice alınamayan tartışmaların kaynağında kullanılan bu genel ifadenin her bir çözüm ortağı için farklı bir anlam içermesi bulunmaktadır. Bu bağlamda sorunlar ele alınırken "Peyzaj ve Süs Bitkileri" sektörü içerisinde hangi konu üzerinde, hangi materyal ile ilgili önerilerin belirlenmesi önemli bir gerekliliktir.
Sırasıyla birkaç güncel sorunu, tanımlama kaynağından süreçlendirerek ele almak mümkündür.
Ø İŞ TANIMLAMA SORUNU
Sektörün insan kaynağını, Peyzaj Mimarları, Ziraat Mühendisleri, Teknikerler, Teknisyenler ve İşçiler oluşturmaktadır. Zengin ve dinamik olan bu yapıya işletmeciler ve pazarlamacıların da dâhil olmasıyla büyük bir sistem meydana gelmiştir. Bütün sistemlerde bütün unsurların bir görev tanımı vardır. Her öğenin benzer olsa da ayrı fonksiyonları vardır. Bu ayırıcı nitelikler birleştirilerek güçlü bir yapı oluşur. Mesleki anlamda sektörde çalışan tüm bu unsurların hangi biri görev tanımına uygun faaliyet gerçekleştirmektedir? İş tanımı doğru yapılmış ve buna uygun görevlendirilmiş personele sahip kaç işletme vardır? Firmaların fiziksel alt yapıları yenilenirken insan kaynağı açısından hangi firmalar kurumsal tanımlarını doğru yaparak planlama yapmaktadır?
İlgili herkesin bildiği gibi yukarıdaki soruların cevapları, tanımlama sorununun firma ve sektör başarısını direk etkileyen niteliktedir. Bu bağlamda meslektaşlarımızın yaşadıkları da örnek olarak önümüze gelmektedir. İşletmelerde aynı personelin bitkisel üretim, bitkisel tasarım, yapısal ve bitkisel peyzaj uygulamaları ve pazarlama konularının tamamına birden hakim olması beklenmektedir. Bununla beraber firmaların da bitkisel üretim, bitkisel tasarım, yapısal ve bitkisel peyzaj uygulamaları ve pazarlama alanlarının tümünde faaliyet gösterdiği de görülmektedir. Yaşanan bu durum ücretlendirme konusunda da yanlış kararların verilmesine neden olmaktadır.
İş tanımı, görev tanımı gibi kavramlar konusunda, işletmecilik alanında gerek duyulan konularda tüm sektörün hizmet alması, eğitimlerin bu yönde ek olarak verilmesi bir gerekliliktir.
Ø ÜRÜN / HİZMET TANIMLAMA ve STANDART SORUNU
Sektörün tüm alanlarında ürün tanımlama hususunda eksiklikler ve yanlışlar vardır. Sektörde hâlihazırda söz konusu ürünlere bir dizi örnek vermek uygun olacaktır. Peyzaj tasarımı projesi (ön proje, kesin proje, uygulama projeleri ve detaylar vb.), mimari hizmetler (danışmanlık, ihale dosyaları, keşif, metraj, hak ediş uygulamaları vb.), bitkisel üretim materyalleri (üretim ve yetiştirme kapları, sulama ekipmanları, bitki bağlama malzemeleri, aşı gereçleri, fideler, fidanlar, çelikler, üretim makineleri vb.), bitki temini (ithalat ve diğer teminler vb.), bitki sökümü, bitki transferi, peyzaj alt yapı uygulamaları (drenaj, sulama, aydınlatma, güvenlik elemanları), kentsel donatı elemanları (gölgeleme elemanları, çocuk oyun elemanları, oturma elemanları, sınırlayıcı elemanlar, dikey bahçeler, duraklar, tabelalar vb.). Daha sayılamamış onlarca ürün ve hizmet sektörde piyasaya sunulmaktadır. Bunca farklı nitelikteki ürün ve hizmetin tanımı doğru ve net bir şekilde yapılamamaktadır. Öyle ki aynı görünümdeki aynı isimdeki ürün dahi birbirinden farklı nitelikte olabilmektedir. Örnek olarak yıllardır konuşulan ancak bir türlü hayata geçirilemeyen bitki standardından bahsedilebilir. İki farklı firmanın ürettiği aynı isimdeki bitkinin, farklı kurumlara, farklı biçimlerde, farklı fiyatlarla satıldığını söyleyebiliriz. Bu durum yukarıda sayılan tüm öğeler için neredeyse aynıdır. Standardın olmayışını, ürün tanımının yapılmamış olmasını bir fırsat olarak görmemek ve bu anlamda gerekli çalışmaların yapılmasını teşvik etmek tüm sektörel paydaşların görevi olmalıdır. Aslında tanımsız ve standart dışı gerçekleştirilen her alışveriş, yeni sorunların doğmasını tetiklemektedir. Sektörün sorunları biriktikçe tüm paydaşları etkiler hale gelecektir.
Ø SÜREÇ TANIMLAMA ve UYGULAMA SORUNLARI
Sektörün tüm kategorilerinde iş süreçlerinin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Söz konusu süreçler sözleşmeli çalışma alışkanlığı ile başlayan ve aşamaların sıralanmasını kapsayan geniş kapsamlı bir dönüşümü içermektedir. Neredeyse tüm sektör paydaşlarının ortak sorunu haline gelen iş-ürün teslim süresi, ödeme sorunları, hata toleransları, eksik ve hatalı teslimler ve benzeri problemlerin temelinde, süreç tanımlamalarının yapılmamış olması ve uygulama kalemlerinin tanımının yapılmamış ya da eksik yapılmış olması vardır. Burada tüm paydaşların alınan ürün ve hizmetin aşamalarını ayrı ayrı tanımlaması ve karşılıklı mutabakatı sağlaması gerekmektedir. Örnek olarak çim alan tesisi konusunda bir uygulama yapılması söz konusu ise burada alanın temizliği ve hazırlığından itibaren her bir aşamanın nitelikleri ile birlikte şartname usulünce belirtilmesi ve alan teslimi, bakımı, garanti koşulları, ödeme detayları ayrıntıları ile kayıtlanması gerekmektedir. Kamu kurumları hariç bu tür sözleşmelerin yapıldığını söylemek mümkün değildir. Bu kurumlarda da mevcut şartnamelerin daha detaylı hale getirilmesi her iki taraf için de tanımların daha net ve kapsamlı olarak yapılması gerekir. Özellikle kamu kurumlarında oluşturulan peyzaj tasarımı ve uygulama projelerinde detayların çok daha nitelikli olması gerekmektedir. İhaleye konu olan bir projenin eksiklerinin yüklenici tarafından giderilmeye çalışılması en büyük sorunlardan biridir. Yüklenici uygulama esnasında imalatını gerçekleştiremediği bir durumda tasarıma müdahale etmek zorunda kalmaktadır. Yüklenici çoğu zaman elinde olmayan sebeplerle projeye müdahale eder ve günümüzde karşılaştığımız imalat hataları oluşur. Bazen bulunamadığı için dikilmesi uygun olmayan benzer bir bitki dikilir. Bazen rampalar basamaklardan önce biter...
Özetle geniş bir ifadeyle "peyzaj ve süs bitkileri" sektörü tanımlamalar konusunda ciddi eksiklikleri olan bir yapıdadır. Sorunların temelinde kavramların her bir paydaş için farklı bir anlam ifade etmesi yatmaktadır. Bu farklı algılamalar, çözüm yerine yeni sorunları beraberinde getirmektedir. Her paradigma belli bir sorun demetine yanıt olarak geliştirildiği için, sorunlar çözüldükçe o alanda var olan paradigmayla uyumsuz yeni sorun demetleri eklenir ve böylece egemen paradigma etkisini yitirmeye başlar. Bunun akabinde yeni sorunlara çözüm aramaya devam edilir. Mevcut sorunların çözümlenmesi ve sektörün artık araştırma geliştirmeye yönelmesi için bir an önce kullanılan tüm tanımları netleştirmesi ve mutabık kalması gerekmektedir. Özellikle mesleki kuruluşların, derneklerin, birliklerin ve ilgili kamu kurumlarının ve üniversitelerin sektörel tanımları ve standartları ortaya koyması ve sektörün lokomotifi haline gelmesi gerekmektedir.
KAYNAKÇA;
Yücel,G., Doğan, Y. E., 2010, Peyzaj Tasarımında Kullanılan Bitki Materyali Standardı ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar, 4. Peyzaj Mimarları Kongresi, 21-24 Ekim 2010, Selçuk, İzmir.
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Websitesi, 2015, http://arsiv.agri.ankara.edu.tr/ peyzaj/index.php?&fNo=20, Erişim tarihi: 20.09 2015.
Wikipedia, 2015 https://tr.wikipedia.org/wiki/Peyzaj_mimarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1# cite_note-PMTT-12, Erişim tarihi: 20.09 2015.
Yücel, G., Doğan, Yusuf Evren, 2013, Geçmişten Günümüze Çiçekçilik, 5. Süs Bitkileri Kongresi, 06-09 Mayıs 2013, Yalova
Yücel, G., Doğan, Yusuf Evren, 2013, Süs Bitkileri Sektöründe, İşverenlerin Eğitim Düzeyinin Süs Bitkileri İşletme Yapılarına Etkilerinin İncelenmesi, 5. Süs Bitkileri Kongresi, 06-09 Mayıs 2013, Yalova
Yücel, G., Doğan, Yusuf Evren, 2015, Peyzaj ve Süs Bitkileri Programlarında Eğitim ve Sektörde İstihdam, 4. Uluslararası MYO Sempozyumu, 21-23 Mayıs 2015, Yalova
Especially, professional organizations, associations, unions and relevant governmental authorities and universities should put forward the standards and definitions and become the locomotive of the sector.


