12 Mayıs 2016 Perşembe
BİTKİ TAŞIMACILIĞI
Bitki taşımacılığı ile ilgili sınırlı bilimsel kaynak ve mevzuat, bu konunun Türkiyede tartışılmamış olduğunu göstermektedir. 2011 yılının başlarında yürürlüğe giren "Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik" ile birlikte bitki taşımacılığında bazı kavramlar ve kurallar ortaya konmuştur. Ancak bu yönetmelik; "Sebze fidesi, meyve fidanı, süs bitkisi, tohumluk patates ve çiçek soğanı üreten, ithal eden, depolayan ve ticaretini yapanların kayıt altına alınması" hedefinde tasarlanmış ve bir bitkinin taşınması ile ilgili diğer unsurlara yönelik detaylar içermemektedir. Geçmişten günümüze kadar üreticiler, yetiştiriciler ve ithalatçılar iç piyasada ve dış piyasada çok farklı taşımacılık yöntemleri kullanmaktadır. Türkiye koşullarında bitki taşımacılığı ve lojistik konusunda hizmet veren uzman bir firma bulmak da oldukça zordur. Yıllardır süregelen nakliyecilik alışkanlıkları ve her yıl yeni denemeleri izlediğimiz yükleme teknikleri, süs bitkilerinde lojistik konusundaki ihtiyacı da ortaya koymaktadır.
Bu ihtiyacın temeli yine üretim ve yetiştiricilik standartlarına dayanmaktadır. Gerek operatör işletmelerin gerekse nakliye firmalarının belirli bir standartta taşıma koşullarını sağladıklarını söylemek mümkün değildir. Standardı olmayan ürünlerin taşımacılığının standardize edilmesi hususunda ise, bir noktaya kadar deneme-yanılma yoluyla yükleyiciler kendi çözümlerini bulmaya çalışmaktadırlar. Dolayısıyla bitki taşımacılığı ve lojistiği konusunda "standartların ortaya konduğu bir sistem" şimdilik, Türkiyede derinlemesine çalışılması gereken bir konu olarak beklemektedir.
Bu standartların oluşturulabilmesine katkı sağlamak amacıyla bazı sınıflandırmalar yapılabilir. Teorik olarak bitkilerin taşınmasında öne çıkan unsurlar;
- Klimatik,
- Dendrolojik, Morfolojik ve Fizyolojik,
- Bürokratik ve Lojistik
faktörler olarak başlıklara ayrılabilinir.
KLİMATİK FAKTÖRLER
Klimatik Faktörler içerisinde taşıma güzergâhındaki sıcaklık ve sıcaklık farkları ciddi önem taşımaktadır. Bununla birlikte taşınan bitkinin sıcaklık istekleri de dikkate alınmalıdır. Örnek olarak gece taşımacılığında donlu bölgeler, gündüz taşımacılığında yüksek sıcaklıklar, bitkilerde önemli değişikliklere ve zararlara sebep olabilmektedir. Öte yandan ortam neminin bitki isteğine göre ayarlanması ve havalandırma koşulları bitki taşımacılığı açısından ciddi sonuçları olan diğer bir unsurdur. Bu noktalarda yapılan hataların çoğu zaman geri dönüşü de olmamaktadır. Zaman zaman kısa mesafeli taşımalarda bitkilerin rüzgâra maruz bırakıldıkları da görülmektedir. Özellikle üstü açık araçlarla yapılan kara taşımalarında, rüzgâr zararı göz ardı edilse de, bitkiler açısından bu durum beraberinde yine bazı riskler getirmektedir. Diğer bir faktör ışıktır. Bitkilerin ışık isteği türlere göre farklılık göstermektedir. Duyarlılığı yüksek olan bitkilerin taşınmasında, karanlık ortamda uzun süreli taşınan bir bitki grubunun, çok önemli kayıplar verebileceği de bilinmelidir. Bu kadar değişkeni olan bir konuda, çok farklı klimatik isteklere sahip olan bitki türlerinin birlikte taşınması, oldukça zordur. Bilgi ve tecrübe gerektiren hassas bir iştir.
DENDROLOJİK, MORFOLOJİK ve FİZYOLOJİK FAKTÖRLER
Dendrolojik, Morfolojik ve Fizyolojik Faktörler başlığı altında taşıma süresince, bitkinin su ihtiyacı, bitkinin oksijen ihtiyacı, bitkinin değişken koşullara reaksiyonu, dona duyarlılığı, rejenerasyon yeteneği, büyüme hızı, kırılmaya dayanıklılığı, rüzgâra dayanıklılığı gibi konular önem taşımaktadır. Özellikle uzun süreli taşımalarda, saksılı bitkilerin su ihtiyacına yönelik planlamalar yapılırken, kullanılan harcın dahi bu hesaplamalara etkisi vardır. Yola çıkmadan önce bitkilerin yukarıda sayılan isteklerine yönelik hazırlıkların da yapılması gerekmektedir. Dış mekân bitkilerinin taşımacılığında çok sık rastlanan yığma usulü yüklemelerde, bu faktörlerin büyük bir bölümü göz ardı edilmektedir. İç piyasada taşınan peyzaj bitkilerin bir bölümü taşıma sonrasında form ve sağlık özelliklerini kaybetmesi sebebiyle bitkisel tasarımlarda olumsuz etkilere de sebep olmaktadır. Basit gibi görünen çok değişkenli bitki taşımacılığı konusu genel bir ifadeyle bitkisel üretim sürecinin son ve önemli bir aşamasıdır.
BÜROKRATİK FAKTÖRLER
Bürokratik Faktörler ile ilgili olarak genel bir ifade ile bitki taşımacılığına etki eden tüm bürokratik işlemlerin ve bunların süreçlere etkisi tartışılabilir. Bitki taşımacılığı ve lojistiği ile ilgili mevzuat Türkiyede ve ithalat/ihracat yapılan diğer ülkelerde farklıdır. Fakat tamamının kesiştikleri bazı temel konular vardır. Bürokratik faktörleri vergilendirme, zirai sağlık kontrolleri, gümrükleme, depolama ve sigorta ana konuları altında toplamak mümkündür. Bitki pasaport sistemi de bu yönde düzenlemeler getirmiştir. Taşımanın yapılacağı noktalar arasında yukarıda sayılan 5 bürokratik faktör tüm detayları ile göz önüne alınmalıdır. Çıkış ve varış noktalarında vergilendirme, zirai sağlık kontrolleri, gümrükleme, depolama ve sigorta konularında doğru ve eksiksiz belgelere sahip olunması bitkilerin bir an önce yaşama ortamına ulaşması yönünden önem arz eder. Bu noktalardaki eksiklikler özellikle uzun mesafeli taşımalarda bitkilerin bozulmasına ciddi zararların doğmasına sebep olur. Bitki pasaport sisteminde üreticinin/yetiştiricinin sorumluluğu da bu yönde belirlenmiştir. Bitkisel ürünlerin alımı, satımı ve üretimi ile ilgili kayıtları en az 3 yıl süreyle saklaması, satın alınan bitki veya bitkisel ürüne ait bitki pasaportlarını en az 1 yıl süreyle saklaması gerekmektedir. Kendi iç kontrollerini yaparak, bilinmeyen bir zararlıya rastlanılması durumunda gerekli birimlere bilgi vermek, gerekli görülen bitki sağlığı önlemlerini ve özel şartların yerine getirilmesini sağlamak ve bunları kayıt altında tutmak gibi sorumlulukları vardır. Bu sistem standartların geliştirilmesi bağlamında önemli bir başlangıçtır.
TAŞIMACILIKLA İLGİLİ FAKTÖRLER
Taşımacılıkla İlgili Faktörler konusunda yol koşulları, yol uzunluğu, taşıtla ilgili faktörler, alternatif yollar gibi hususlar öne çıkabilir. Yine birçok değişkene sahip olan yol koşulları peyzaj ve süs bitkileri sektöründe tüm süreçlerin tamamlanması hedefinde en önemli noktadır. Bu koşullarla ilgili olası hataların aksaklıkların öngörülmesi tüm çalışmaların başarısını doğrudan etkiler. Klimatik, Dendrolojik, Morfolojik, Fizyolojik, Bürokratik ve Lojistik faktörlerin tamamının burada gözden geçirilerek tüm ihtiyaçların taşıt üzerinde sağlanması gerekir. Bitkilerin taşınacağı bölümlerin, ortamın ve taşımada gerekli görülen donanımın tüm paydaşlar tarafından sağlanmış olması gerekir.
Bitki taşımacılığı ve lojistiği konusu çok fazla değişkeni olan ve farklı açılardan değerlendirilmesi gereken bir sistemdir. Bu sistem içerisinde yapılan hatalar ve uygulama eksiklikleri tüm çalışmaların hedefine ulaşmasını doğrudan etkiler. Bu bağlamda büyüyen peyzaj ve süs bitkileri sektörünün de gelişimine yön verir. Sektördeki gelişmelerin devam etmesi için çok değişkenli bu konunun diğer tüm hususlarda olduğu gibi bir standarda dayandırılması gerekmektedir. Bitki materyali üretim standardından başlayarak, saksı, saksı harcı, bitki boyutları, bitki destekleri, etiket, ambalaj, bitki koruma, bitki besleme, yetiştiricilikte, peyzaj uygulamalarında ve tabii ki finansal (ödeme) konularında Türkiye standartlarının oluşturulması artık gereklilikten zorunluluğa dönüşmüştür.
It is quite difficult to find a company which is expert on serving plant transport and logistics in Turkey. Many years of transportation habits, loading techniques that we try each year reveals the need for logistics on ornamental plants.


