3 Haziran 2013 Pazartesi
Türklerin bitki ve çiçek kültürü en az Çinliler kadar, hatta onlardan bile eskidir. Atalarımızın göçer oluşu onların çok değişik bitki türünü tanımasına, kullanmasına ve kültüre alınmasına neden olmuştur. Denilebilir ki özellikle bitki kültürümüzün ve onunla ilgili kültürlerin ortaya çıkması gelişmesi ve yayılması bu sayede olmuştur.
Özellikle şarka seyahat eden batılılar bu kültürü ve bu kültürün getirdiklerini görmüş, tanımış ve batıya aktarmışlardır. Bu aktarımın son halkası özellikle Timur ve Babür döneminde her iki imparatorun teşvikten çok bizzat kendi elleriyle yaptıkları bahçelerdir ki bu bahçeler bahçe olmanın ötesinde bir yaşam ve kent konforu sunan öğeler olarak da görülmeli ve ifade edilmelidir. Onların bu yapıtları çok daha sonra, o da ancak bir ütopya olarak batı literatürüne ‘bahçe şehir’ kavramı olarak girecek ve uygulanmaya çalışılacaktır. Ancak bu uygulamanın özü ve ruhu tam olarak batılılarca anlaşılmadığından çok da başarılı olunamayacaktır.
Bu kültür özellikle şarkın (doğunun) çok görkemli, gizemli kentlerinin mücevherleri olarak günümüze kadar gelmiştir. Semerkant, Bahama, Horasan, Fergana, Kabil ve daha onlarca yerleşim bu kültürün eşsiz örneklerini az da olsa günümüzde de yaşatmaktadır.
Doğudan batıya, tarihten günümüze, Anadolu’ya, Trakya’ya, Balkanlara kadar uzanan bir göç, beraberindeki bu kültürü de getirerek, oluşturarak ve benimseterek eskiden vatan dediğimiz bu topraklara yaymıştır.
Türklerin bu eski kültürü, İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra da devam etmiştir. Gerçekte İslam Bahçeleri olarak batılılarca oluşturulan bahçe sanatı akımının kökenleri, Türkleri’n bahçe sanatına dayanır. Yoksa Türklerin İslamiyeti kabul etmelerinden önce Arapların bu sanatı destekleyecek herhangi bir somut verileri yoktur. Belki mısır sanatı yada Mezopotamya sanatı, köken olarak alınabilir. Ancak o zaman da Mısır Bahçe Sanat’ından söz etmek olanaksızlaşır.
Özellikle ‘mezar’ kültürümüze ‘mezarlık’ kültürünü de oluşturan atalarımız Orhun Anıtlarıyla kalıcı kültürün yazılı temellerini de dünyamıza armağan etmişlerdir.
Özellikle Türk dünyasında Çiçek ve Çiçek Edebiyatı çok eskiden beri süregelen bir kültür zengiinliğiydir. Örneğin 9’ncu yüzyılda kaleme alınmış ‘Gül-ü Nevruz’ kasidesi ki Orta Asya Türkçesiyle yazılmıştır. Gül, bülbül, lale, sümbül gibi bu kültürün temel materyalleriyle oluşturulmuştur. Hatta bu edebiyat türü o kadar ileri gitmiştir ki çiçek edebiyatının yanı sıra ayrıca bir ‘lale edebiyatı’ da oluşmuştur.
Daha yakınlara gelindiğinde bir döneme adını veren lale,lale çılgınlığı, lalezarlar hem içerikleriyle hem yarattıkları devirle tarihe damga vurmuşlardır. Bu dönemin lalezarları batılıları kendilerine hayran bırakmış ve bu Hollanda’dan bütün dünyaya yayılmıştır. Kültürümüzün bu önemli ögeleri, yatırıcıları ve kültüre alınan türleri maalesef bir daha hatırlanamayacak, ortaya çıkamayacak biçimde unutulmuş ve kaybolmuştur.
Kavuklarının üzerine lale takarak gezinen atalarımızın çiçeğe karşı besledği incelik ve hassasiyetten günümüzde söz etmek olası bile değildir. Şöyle biraz ince ve derin düşündüğümlüzde ilk botanikçi ve genetikçilerin de Türkler olduğunu söylemek fazla abartılı olmayacaktır. Ancak yaptığını abartmama ve mütevazileştirme kültürü pek çok bilim dalını gelişmeden öldürmüştür. Türklerin Selçukluların, Osmanlının kültürü aldığı, yeni versiyonlarını yarattığı bitki ve çiçek sayısı azımsanmayacak kadar çoktur. Padişah insanlarına mahzar olacak kadar işi ileri götüren lale genetikçileriniz kimlerdir? Neler keşfetmişlerdir? Yazılı mıdır? Bilen var mıdır?
Gün çok geçmiştir, daha da çok geçmeden kültürümüzün önemli bir kolu hem de güncelleştikçe evrensellik kazanacak bir kolu olan ‘Türk Bitki Kültürü ve Bahçe Sanatı’nın hiç vakit geçirilmeden bakanlık bünyesinde araştırıcı bir birim oluşturulması, gerçek kültürlerimizin ortaya konulmasında önemli bir kilometre taşı olacaktır. Öncelik
Anadolu’daki Roma yada Bizans kültürü değil, gerçek anlamdaki Türk kültürüdür. Bu sayede ne olduğumuzu, kim olduğumuzu bilecek bu bilginin damgasıyla, birlik, barış ve kardeşlik içinde kendimize, kültürümüze güvenerek onları devam ettirerek ileri götürerek uygarlık yarışında yer alabileceğiz.
Anadolu’nun özellikle İstanbul’un batıyı da etkileyen aşklara, şarkılara konu olan akasyaları, şakayıkları, karanfilleri, ada çamlarını, Osmanlıca’da ‘sad-berg’ olarak anılan çiçeklerin kraliçesi ‘yüz yapraklı gül’lerini yediveren güllerini sarı güllerini, bir döneme adını veren lalelerini lalezarlarını, sardunyalarını, Sisam çiçeklerini, çayırlarındaki yoncalarını, hercai menekşelerini, nergislerini, su içindeki nilüferlerini günümüzde yaşatan bir yer yok.
Bütün ilgisizliklere rağmen günümüzde İstanbul, dünyada başka hiçbir kentte olmayan bir özelliğe sahiptir. İstanbul bütünüyle bir ‘botanik parkı’dır ve bu özelliğinin daha da vurgulanması, ortaya çıkarılması gerekir. Evet, müthiş etkileyici bir İstanbul silüeti vardır. Baharda Boğaiçi’ni süsleyen Erguvanlar daha mı az etkilidir. İstanbul’dan ilham alan kaç yazar kaç şair vardır. İstanbul’un ziynetlerinden etkilenen kaç şair kaç yazar vardır, araştırılmalıdır.
Osmanlı’nın sosyal yaşantısında bahçe ve çiçeğin önemli bir yeri vardır. Osmanlı bahçelerinin en belirgin özelliklerinden birisi çiçek bezemeleridir. Renklerin dilini, temaşa zevkini en iyi biçimde çiçeklerin sunabildiğini anlamışlar ve bahçe sanatına farklı ve değişik bir sitil sunmuşlardır. Artık sa’dabad bahçelerinin Ferahabad’ın ve daha nicelerinin yeniden canlanıdırılması ve milli kültürümüzün birer hazinesi olarak dünyaya tanıtılması gerekmektedir.
Evet bu çok para, emek ve zaman isteyen bir düşüncedir. Ancak ithal bahçe ve eğlence anlışıyı için harcanan paraların küçük bir bölümü ile de bu kültürü yeniden canlardırmak, geliştirmek, dünyaya tanıtmak ve aynen lalede olduğu gibi ithal etmek ülkemize çok yönlü çok şeyler katacaktır.


