11 Ekim 2016 Salı
Günümüzde insanların yoğun biçimde akın ettiği şehirler giderek gelişmekte, insanın yaşaması için gerekli olan her şeyi sağlamaktadır. Bunlardan en önemlilerini ise insan ruhunu doyurmak amacıyla yapılan peyzaj alanları, parklar, oyun bahçeleri gibi yerler oluşturmaktadır. Elbette şehirleşme ile ortaya çıkan en önemli sorunlardan birisi kalabalıkların ve araç trafiğinin getirdiği olumsuzluklardır. Bunda araçlardan çıkan egzoz kokularının büyük etkisi ve olumsuzlukları başı çekmektedir. İşte parklar ve yol kenarı ağaçlandırmaların temel amaçlarından birisi de bu olumsuzlukları olumlu boyutlara dönüştürmektir. Zaten peyzaj denilen alanlarda insan ruhunun dinlendirilmesi amaçlanmakta, bunun için renkler, ağaç ve ağaççık formları ile çimenler ve çiçekler kullanılmaktadır. Dış mekan olarak da adlandırılan bu materyallerin peyzaj kavramında ilk akla gelmesi, bu materyallerin kokularının da olup/olamayacağı kavramını düşündürmektedir. Çimenin bir kokusu olabilir mi? Ya da ağaçların, çiçeklerin, işte şehirlerin kalabalık ve gürültüsü yanında egzoz ve diğer kokuları varsa, peyzaj alanlarının da kendine özgü kokularının olması gerekir.

ÜLKENİN KOKUSU
Bir seyahatimde Hindistan’a gitmiştim, havaalanının dışında o boğucu ve dumana benzer kokunun genzimi yaktığını hatırlıyorum. Bir süre sonra alıştık elbette ancak o ilk başta gelen kokunun o ülkeyi temsil ettiğini düşünüyorum. İşte bu düşüncelerle bahçemde kokulu güllerin, sümbül ve zambakların değerini bir kez daha değerlendirdim. Çocukluğumda evimiz bahçeli idi, bahçede bir çiçeklik olur, oraya çeşitli mevsim çiçekleri ekerdik. Benzer şekilde komşularımızın da çiçeklikleri olur, onlarla çiçek fidesi değişimi de yapardık. Ancak bahçemizde onca ağaç ve çiçek yanında hiç leylak yoktu. Rahmetli Vesile ninemizin bahçesinde ilkbaharda açan leylaktan bir dal koparabilmek için mahcup bir şekilde istekte bulunurduk. Bir gün Vesile nine bize bir leylak fidanı verdi. O fidanı çiçekliğin bir köşesine diktim ve zaman içinde onun büyümesini, daha sonra da çiçek açısını sevinçle karşıladım. Ancak burada gördüğün en büyük sorun leylak fidanının ağaç şeklinde büyümeyip, sürekli dibinden yeni fidanlar vermesi ile bir çalı formuna dönüşmesi oldu. Sonradan bu fidan önemini kaybetti ancak leylak kokusunun o muhteşem güzelliği hafızamda yer etti. Aradan geçen yıllar sonra, ziraat mesleğimiz olup da yine fidan ve fide ile ilgilenmeye başladığımızda, dış mekan bitkilerinden olan leylağın ağaç değil çalı formunda bir bitki olduğunu öğrendim. Dolayısıyla leylak doğası gereği sürekli dibinden yeni filizler verecek ve çalı formunu koruyacaktı.
ŞEHRİN KOKUSU
Yol kenarlarında bulunan akasya fidanlarının da aşılanarak, top akasya adını verdiğimiz bir fidan olduğunu görünce acaba leylak da aşılanarak ağaç formuna döndürülebilir mi diye düşündüm. Sonra da bunu ağaç formundaki anaçlarla denedim. En güzel sonucu da bahçemdeki dişbudak fidanına aşıladığım leylaktan elde ettim. Dişbudak ile mükemmel uyum sağlayan leylak bitkisinin bu sayede çalı formundan kurtularak ağaç formuna dönebileceğini düşündüm. Sonrada hayal ettim! Bir şehrin girişinde bulunan top akasya fidanlarının arasında, dişbudak anaçlarına aşılanmış rengarenk leylaklar olsa, o şehrin kokusunu nasıl hatırlarsınız? Hanımeli bitkisinin keskin kokusunu uzaklardan algılayabiliyorsanız, leylaklar şehrini de hatırlarsınız. Aynı zamanda bu dış mekan bitkisi üreten üreticilerimize de bir iş fırsatıdır. Nasıl ki top akasyalar her renkte üretilebiliyorsa, dişbudak anaçlarına aşılanan leylak fidanları da üretilebilir diye düşünüyorum. Böylece leylak bitkisinin çalı formu ağaç formuna döndürülerek, yol kenarı yanında park içi alanlarda da kullanılabilir. Bilindiği gibi dişbudak ağaç formunda olduğundan, üzerinde taşıyacağı leylak bitkisini de ağaç formunda tutacaktır.
GÜL ve BÜLBÜL
Bu düşüncemin yanı sıra şehrin kokusu denildiğinde bir de gül kokusunu paylaşmak isterim sizinle. Televizyonlarda İskender Pala’nın yaptığı çok hoş bir program var, ‘Önce Söz Vardı’ ismiyle. Programın birinde konu gül ve bülbül idi. Bülbülün gül fideleri arasındaki feryadı ve gülün hoş kokusunun birlikte birçok şaire konu olduğunu unutmamak gerek. Bu durumda şehirlerde peyzaj alanlarına bolca dikilen gül fidanlarının seçiminde kokulu güllerin bulunamadığını ya da çok az bulunduğunu üzülerek görüyorum. Oysa gül varsa onun kokusu da olmalı. Bu nedenle peyzaj çalışmalarında bu konuya da dikkat edilmeli diye düşünüyorum. Öte yandan Türkiye’de yeniden bir lale kültürünün doğduğunu da görüyorum. Ancak yine bu kültürün eksikliği, lalenin sümbüllerle harmanlanmasının yetersiz kalmasıdır. Lale hoş görüntüsü ile güzel bir renk cümbüşü sunarken, sümbül kokusuyla ona can verecektir.
İnsan vücudu yiyecek – içecekle doyurulabilmekte ancak ruhu sadece renk ve uyum yanında koku ile de beslenmektedir. Bu nedenle şehirlerimize can vermek, onları yaşayan birer canlı gibi belirli kimliklerle bize özgü yoğurmak istersek, bunu mutlaka peyzaj biliminin öncülüğünde yapmak zorundayız. Peyzaj bilimi de sadece görüntü ile değil, koku ile de ilgilenmek durumundadır.
***************************************************************************
NOT: Geçen sayıda yazmış olduğum “Tabelalar ne söyler” adlı yazım ilgi gördü ki, Konya Büyükşehir Belediyesi cadde ve sokak kenarlarında bulunan tabela kirliliğine son vermek üzere harekete geçerek, birçok tabelayı temizledi. Kendilerine duyarlılıkları nedeniyle teşekkür ederim.
The human body can satisfy by food and drink but spirit of the human fed with colour, harmony and fragrance beside them. Therefore, if we wish giving life to our cities and gain them a specific identity as a living thing we have to do this mission under the leadership of landscape sciences.


