TABELALAR NE SÖYLER?

 

Şehirleşme ile birlikte mekanikleşen insan ilişkileri içinde peyzaj alanları bir çözüm olsa da sokakların, caddelerin tabelalar ile kirletilmesi, parklara da bulaşmış durumda. Romanyada Cluj şehrindeki Botanik parkını gezerken, bizdeki parkların nasıl tabelalara boğulduğunu daha iyi gördüm. Park, doğal bir ortam oluşturan, yeri geldiğinde betondan ari, insanın doğaya dokunacak bir alandan oluşturmalı. Bizdeki parkların beton ile sunileştirilmesi, tabir caiz ise eli, kolu, kulağı kesilen ağaçların biçimsiz şekilleri insanı doğada dinlendirmeden daha çok yormaya yarıyor. Bazen parklarda bulunan süs bitkileri, bulunduğu yörenin ekolojisine uygun olmayan, iğreti bir şekil alıyor. Bu durum değişik kültürleri, bitkileri, çiçekleri tanımaya fırsat verse de insana yabancılık hissi veriyor. Oysa son yapılan araştırmalarda insanın yeşile dokunmasının bile iyileştirici bir etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Ancak parklar ya da peyzaj alanları doğal dokusunda olmadığı için buralarda doğaya dokunmak mümkün olamıyor. Bu nedenle yeşile dokunmayı kolaylaştıran, yeşili o yörenin bitkileri ile yapan bir anlayışla parkları, peyzaj alanlarını, yeşil dokuyu yeniden şekillendirmek büyük önem taşıyor. Ayrıca sokakların, caddelerin tabelalar ile kirletilmesi, insanı bilgilendirmekten çok zihni yoran bir etki yapıyor. Dahası bu tabelaların birde belirli bir kenara, yaya ve araç geçişini engellemeyecek biçimde yapılması gerekirken, tam aksine engel oluşturması da ayrı bir garabet olarak karşımıza çıkıyor. Sadece tabelalar değil, elektrik, telefon direkleri de aynı şekilde yaşamı kolaylaştırma yerine engeller meydana getirmekte. Anlamadığım bu tür gerekli direklerin, tabelaların belirli bir yöntem ya da kurala göre mi yoksa o anda onu oraya dikmekte olan kişinin düşüncesine göre mi yapılıp yapılmadığıdır.

Peyzaj uygulamalarında bir ahenk bir hoşluk bulunmaktadır. Bunun suni beton, tabela, direkler ve kaldırım taşları gibi birtakım engellerle ahenginin bozulması insanı dinlendiren ortamdan uzakta bir yapıya dönmesi demektir. Bu durum şehir insanını dinlendirmeden öte yoran bir anlayışın gelişmesini tetikliyor. İnsan kendini böyle bir ortamda engelli koşu yapan bir atlet gibi hissediyor. Diğer taraftan yürüyüş yolunda / kaldırımlarda inip / çıkmak, adeta yürümede keyif ya da egzersiz yapma yerine, yoran bir etki meydana getirmekte.

NASIL TABELA

Peki nasıl bir yürüyüş yolu (yaya kaldırımı) ya da nasıl bir tabela konumu olmalı ki hem bilgi sahibi olma hem de gözümüz / gönlümüz yorulmamalıdır. Bu çok zor bir şey değildir. Sadece insanın doğaya hükmetme yerine ondan ders ve bilgi alma gibi bir düşünce ile hareket etmesi yeterlidir. Nasıl ki bir ağacın kendine özgü bir yapısı, ahengi varsa, düzenlenecek yaya yolu, tabela, elektrik direği gibi zorunlu birtakım uygulamaların da bir ahengi olmalıdır. Bunda bilgilendirme kadar görselliğin de korunması büyük önem arz eder. Bilgilendirirken eğlendiren, dinlendiren tabela, yol, kaldırım ya da yol kenarı ağaç / ağaççıkların rastgele değil, bir düzen içinde yerleştirilmesi gerekir. Bu durum insan yaşamını kolaylaştırdığı gibi ruhunu da dinlendiren bir etki yapar. Sonuçta şehirlerin yaşam şekli, biçimi yorucu olmaktan çıkar.

Hep düşünüyorum, neden Avrupaya gittiğimde şehirlerin kendi özgün yapısı içinde ağaçların, kuşların dahası şehrin kendisinin yoruculuğun ötesinde, nasıl bir bilgilendirici ve dinlendirici özellikleri var diye. Örneğin Amsterdamda gezerken tabelaların içinde kaybolmuyor, ancak nerede olduğunuzu, nereye gidebileceğinizi kolayca bulabiliyorsunuz. İstanbulda iseniz, tabelaların çokluğundan diğerlerini ayırt etmeniz, nerede olduğunuzu kolayca bulmanız çok da mümkün olmuyor. Genelde birilerine sormak, emin olmak gerekiyor. Hatta yıllardır orada olanların bile zaman zaman tereddüde düştükleri oluyor. Bunda ikide bir değişen, daha çok politik kararlar ile desteklenen isim değişiklikleri de eklendiğinde tam bir karmaşa içinde olduğumuz görülüyor. Oysa düzen, huzuru düzensizlik ise karmaşayı meydana getiriyor. Bizim şehirlerimizin neden yüzyıllardır var olmasına karşılık, şiir gibi olmadığını, her gelenin kendi kafasına ve ruh haline göre bir şeyler yapması ile açıklamak mümkündür. İlavelerle giderek karmaşıklaşan şehirlerin sokakları, artık tabelalar ile de düzensizleşmesine şaşmamak gerekir. İnsan sokağa çıktığında düzen bulmalı, gözü kapalı da gitse gidebileceği yeri kolayca bulabilmeli, önüne araçlar, karmaşadan kaynaklanan bir şehir gürültüsü yerine düzenin ve huzurun sesi gelmeli. Bunları yapmak çok mu zor? Hiç sanmıyorum, sadece estetik anlayışın yeniden peyzaj ya da şehri planlayanların kafasına yerleştirilmesi ile olur. Sıklıkla yararlandığım üstat Mehmet Kaplan hocanın Türk Kültürü adlı kitabının, şehirleri anlatan bölümünde, şehirlerin ruhlarından bahseder. Yine Ahmet Hamdi Tanpınar Beş Şehir adlı kitabında, ülkemizdeki en önemli 5 şehrin mimarisi yanında yaşam biçimini de anlatır. Demek ki istendiği zaman planlanabilen, Türkiyeye özgü şehirlerimizi de yapılandırmak, onu anlaşılır yapmak mümkün olabilir. Bunun için istemek yetmez, aynı zamanda eylemde de bulunmak, yolu, kaldırımı yapan, tabela diken, kişilere de bunun doğrusunu göstermek gerekir.


Landscape applications having a special harmony. Corruption of this harmony with artificial materials such as; concrete, poles and paving stones makes places away from the function of relaxing the human. 

 


Paylaş: