17 Eylül 2016 Cumartesi
Bundan yaklaşık 40 yıl önce hazırladığım iki incelemeden birisi "Çocuk Oyun Alanları" diğeri "Spor ve Spor Alanları" üzerineydi. Her ikisi de çocuk esaslı ancak, her yaştan insanın da çocuklaşarak ya da gençleşerek, hevesle, istekle yaptıkları eylemlerle doluydu. Yaptığım incelemeler; insanın bu iki oluşumun kurallarını çok çabuk öğrendiklerini ve yaşamları boyunca hiç unutmadıklarını ortaya koyuyordu.
Bu unutulmazlığın temel unsuru oyundu. Gerçekten oyun ve oyunun gerekleri yaşam boyunca hep hatırlanabilen, hiç akıldan çıkmayan unsurlardı. İnsan nerede olursa olsun, hangi yaşta olursa olsun, oyunun kurallarını öğrenir ve yerine getirir, oyunu kurallarıyla oynamaya çalışır.
Oyun kavramı insana önce özgüveni, sonra da sosyalleşmeyi, ekip çalışmasını ve başarıyı öğretir. Hangi yaşta olursa olsun, oyunda kazanmak ya da başarmak, o anki mutlulukların en büyüğüdür. Hayata alışmaya başlayan ve bunun için büyük bir gayret içinde çaba sarf eden çocukların en büyük destekçisi oyundur. Çocuk oyunla büyür.
Bütün gelişmiş toplumlar, bilinçli olarak kentlerde yeşil sistemin bir bölümünü oyun ve spor alanları olarak düzenler. Böylece toplumun sağlıklı geleceğine katkıda bulunmuş olurlar.
Oyun bağımsız gibi olsa da, yine de kuralları vardır ve çocuğun bir düzene girmesini sağlar. Spor düzenli ve kurallı bir oyun çeşididir. Gerçek anlamda spor yapılabilmesi için uluslararası standartlar ve kurallar vardır. Örneğin; pek çok spor branşı için uluslararası standartlarda geliştirilen spor alanları kullanılır. Spor adı altında yapılan çok değişik ve çeşitli organizasyonlarda dünya ulusları birbirleriyle yarışır, yarıştırılır. Bir de sporun profesyonel tarafı vardır. Bu başta futbol olmak üzere sporun diğer branşlarında da çok büyük paraların bahislerin döndüğü, çok görkemli arenalarda (21. yy yapılan spor alanlarına genelde bu ad veriliyor). On binlere seyir zevki sunan komplekslere dönüştü. Bunların tema parkla ilgisi nedir, derseniz? Tema Park (theme park) ya da eğlence parkı ya da luna park (funfair) temelde aynı kavramdan ortaya çıkmıştır; oyun.
İster bilimsel tarih, ister anılar densin, benim çocukluğumdaki dini bayramlarda bayram sabahı alındıysa yeni giysiler ya da temiz giysiler giyilir, önce aile büyüklerinin elleri öpülür bayram harçlıkları alınırdı. Bu harçlıklarla çata pat, mantar vb. oyun araçlarına yatırım yapılırdı, eğer kurulmuşsa içinde ahşap salıncakların, tahterevallilerin olduğu seyyar lunaparka gidilirdi. 1950li yılların Anadolu yerleşimlerinin hemen hepsinde bu durum hemen hemen aynıydı. Geri kalan bayram harçlıkları da burada bitirilir, akşama mutlu mesut evlere dönülürdü. Bu parklarda seyretmek bile çok zevkliydi.
PARK VE OYUN
10-12 yıl sonra 1960lı yıllarda ilk defa İzmir Enternasyonal Fuarını ve orada kurulan Lunaparkı ve içinde yer alan, uçan sandalyeleri etekleri dönen kadını, korku tünelini, çarpışan otoları vb. gördüğümde kendimi dünya değiştirmiş, sanmıştım. 1960lı yılların ortalarında Ankaraya taşınmıştık Türkiyenin bana göre "Park İkonu" olan Gençlik Parkı içinde yer alan lunapark, bizlerin biraz para buldukça gittiği en büyük eğlence yeriydi. Lunaparkta halkalar atmak, tüfekle atışlar yapmak, kaleye penaltı çekmek ya da bütün bunları yapanları seyretmek büyük bir haz kaynağı oluyordu. Hele o çarpışan otolar...
Üniversite sonrası 1980li yıllarda Almanya Hannoverde bir dini bayram nedeniyle kurulan lunaparkta da para harcamış, çok heyecan veren bazı oyun araçlarına binerek iyi adrenalin toplamıştım.
Fransa / Paris / Disneylandı ilk kez 2000li yıllarda gördüm. Bu bambaşka bir teknolojiydi ve içinde günlerce kalınsa, yetmeyecek gibi duruyordu.
2010 yılında Pariste Boulogne Ormanının kenarındaki d Acclimatationu gördüm. Benim gördüğüm yıl Brezilya misafir ülkeydi. D Acclimatationa daha sonra değişik nedenlerle sıkça gittim. Bunlardan en önemlisi yaş günü etkinliğiydi. Acclimatationda son olay Lovis Vuitton Vakfı tarafından dünyaca ünlü mimar Frank Gehrye yaptırılan ve 2014 Ekiminde açılan, sanat ve kültür temalı ikonik yapıydı. 21. yy örnek oluşturmak amaçlı 13.500 m² kapalı alanı olan, cam çatılı, çelik konstrüksiyon yapı Avan Garde tarzındadır. Etkinlikleri;
ü Özel koleksiyonlar
ü Sanat fuarları
ü Müzik programları
ü Sanat ve kültüre ilişkin kitap, ofis vb. satışları
ü Restoran ve kafeler
ü Radyo istasyonu
ü Ulusal - uluslararası söyleşi salonları
ü Ve nice değişik aktiviteleri
Yapı Tema Parklarının ilk atası olan d Acclimatationdan içinde, kenarda yer alıyor.
Bir bireysel yaşam tarihi içerisinde tema parkları olgunun Türkiye ve dünya boyutlarında bu parkların tarihini anlatmak içindi. Oyun felsefesinin insan yaratıcılığında hangi boyutlara ulaştığını ve daha da nelere uzanabileceğini göstermek içindi.
D ACCLIMATATION
d Acclimatation / Paris yapımı, 1854 yılında Kral III. Napolyon ve Kraliçenin yoğun ilgisinde gerçekleşiyor. Parkın Türkçeye dönüştürülen adı "İklime Alıştırma Bahçesi" yapımı aşamasında Parise resmi ziyaret gerçekleştiren padişah Abdülazize de anlatılıyor. Park, Endüstriyel Devrimin bir uzantısı ve Parisin geleceğinin bir parçası olarak 4 uzman tarafından yaratılıyor. Bunlar;
- BARON GEORGES EVGENE HAUSMANN / Seine Bölgesi Valisi ve Belediye Başkanı
- JEAN CHARLES ALPHAND / Mühendis
- JEAN PIERRE BAZILLET - DESCHAMPS / Peyzaj Mimarı
- GABRIEL DAVIOVT / Mimar
İlk amaç dünyanın dört bir yanından gelen flora ve faunayı Paris iklimine alıştırmak, ayrıca yakın ve uzak uygarlıkları, kültürleri ve yaşam biçimlerini tanıtmaktı.
Parisin bu eşsiz 19. yy mirası amaçlarını koruyarak ve geliştirerek devam ettiriyor.
Parkın temel yapısı;

- Zooloji bahçesi
- Etnoloji
- Doğa tarihi müzesi temelinde kurulu. Ancak bu bilimsel içerikli unsurları halkın ilgi duyması düşüncesiyle parka;
ü Kore Bahçesi
ü Teras kafeleri - Restoranlar
ü Atlı karınca
ü Lunapark
ü Su kanalı ve Kano parkı
ü Mini tren
ü Açıkhava tiyatrosu
ü Kapalı açık tiyatrolar (Çin tiyatrosu)
ü Atölyeler
ü Atlı Spor Kulüpleri v.b. yer almıştır.
Bahçenin birazda sayısal özelliklerine bakarsak
ü Atölyelere her yıl katılan çocuk sayısı 25.000
ü d Acclimationda çalışan sayısı 250
ü Her yıl bahçenin 1,5 milyon ziyaretçisi var
ü İçindeki bitki çeşitliliği 1200ün üzerinde
Ben konuk ülke Brezilya iken, bu ülkenin müziğini, danslarını ve başka kültürlerini izlemek amacıyla bazısı ciddi yağmurlu olan günlerde 4-5 kez Acclimatationa gittim. Her yıl bir ülke konuk oluyor. Hatta o ülkenin karakteristiği bazı eşyalarda açılan seyyar pavyonlarda satılıyor. Dolayısıyla en azından bir gününüz hem eğlenceli, hem eğitilmeli, hem de öğrenmeli dolu dolu geçiyor. Her kafe, her restorandın ayrı spesiyalleri var, birbirlerine hiç benzemiyor. İçerisindeki piknik yerlerinde çocuklar doğum günlerini kutluyor, lunapark eğlenceleri, dilediğin kadar koşup top oynadığın çayırlar, gün biterken çocuklara verilen "bir daha geliriz" sözleri.
Bilim esaslı bir parkın, çocuk temalı bir parka dönüştürülmesinin başarılı bir örneği olan d Acclimatationda Louis Vuittion sanat galerisinin yeni düzenlenen çevresinde yer alan odeonda günde birkaç kez yinelenen bir piyano resitali ya da yaylı sazlar kuarteti dinleyebiliyorsunuz. Parka giriş ve etkinliklere katılım paralı. Giriş ücretleri 2016da 3 Euro idi, ancak en az anne baba ve çocuklardan oluşan aileler için kişi başı 1,5 Euro alınıyor.
TIVOLI GARDENS
1800lü yılarda gittiğim Danimarka / Kopenhag / Tivoli Gardensde dünyaca ünlü bir başka eğlence parkıdır. Kurucusu George Carstensendir. Zorlu geçen bir süreçten sonra Danimarka Kralı araziyi yalnızca 5 yıl kullanmak üzere kullanım hakkı vermiştir, ancak Tivoli o kadar ilgi görmüştür ki hala açıktır.
Açılış tarihi 1843 olan Tivoli, zevk bahçeleri olarak da anılmaktadır. Başlangıcında 16 dönümlük bir alan üzerine restoran, konser, çiçek bahçeleri ve değişik eğlence mekanlarına yer verilmiştir. Çok ilgi görünce park, geceleri de aydınlatılmıştır. Bu yoğun ilgi ile Tivoli, dünyanın ikinci en popüler mevsimsel parkı olmuştur.
Tivolinin ilk tasarımı, doğunun egzotik yapıları örnek olarak yapılmıştır. Bunlar; açık hava tiyatroları, su, restoranlar, kafeler, çiçek bahçeleri, mini tren, müzik showları, havai fişek gösterileri vb.dir.

Tivoli 100 yıl sonra Disneylandın yaratıcısı Walt Disneye de büyük ilham kaynağı olmuştur.
Dünyanın en eski ahşap lunapark trenine sahip olan(Roller Coaster) Tivolide ayrıca çelik yapım bir "coaster" daha vardır. Bahçeye; akvaryum, konser salonu, festival alanı, cam tiyatro, mumya müzesi gibi değişik etkinlikler zaman içinde ilave edilmiştir.
Bahçe yoğun gül, krizantem ve çiçek tarhlarıyla renklendirilmiş ve göze çok hoş gelen bir görüntü yaratılmıştır. Tivoli günümüzde yaklaşık 120.000 ampulle aydınlatılmaktadır.
Tivoli mevsimsel bir tema parkıdır. Her yıl nisan ayı başında açılıp, eylül ayı ortalarında kapatılmaktadır. Ancak Noelde hediyelik eşya satış stantları ve çeşitli Noel etkinlikleri için kapıları tekrar açılmaktadır. Ayrıca ekim ayı içerisinde Cadılar Bayramı etkinliklerinde de, Kopenhag Caz Festivalinde deTivoli açıktır pek çok uluslararası sanatçı, çok sayıda açık hava konserlerini Tivoli festival alanında sunarlar. Tivolide bunların dışında barlar, kafeler, restronlar ve fast-footlar her yaştan insanlara olanaklar sunmaktadır. Tivoli günümüzde 90dan fazla eğlence aktivitesine sahiptir. Tivoli 2015 açılışını dünyanın en yüksek dönme salıncağı (80 cm) ile yapmıştır. Salıncak binenlere 360 derecelik güzel bir Kopenhag görünümü de sunmaktadır.
1900 yılında yapılan Pagoda (Çin Kulesi) ve önündeki Çin lokantası, Çin yemek kültürünü ziyaretçilerine tanıtmaktadır ve hala parkın en çok ziyaretçi alan mekanıdır.
Tivoli bahçeleri 15 Ağustos 1943te kuruluşunun 100. yılını kutlarken bahçeyi bir günde yaklaşık 415.000 kişi ziyaret etmiştir.
DISNEYLAND
Anadoluda geçici tahta salıncakların, dönme dolapların geçici kurulduğu, henüz çocuk bahçesi, çocuk oyun alanı kavramlarının bilinmediği yıllarda Amerikalı bir grafiker ve çizgi roman ressamı olan ve bütün dünyaya Mickey Mouse / Miki Fareyi tanıtan ve sevdiren bir kişi olan Walt Disney, profesyonel anlamda dünyanın ilk tema parkı / eğlence parkı Disneylandı Anaheim Kaliforniyada satın aldığı verimsiz topraklar üzerinde inşa ettirmeye başlar ve 17 Temmuz 1955te açar.

Disneyland sanatçının çizgi kahramanlarını yaşatan düzenlemeleri ve donatımlarıyla daha çok çocukların ilgisini çekmek amacıyla gerçekleştirilse de, hiç umulmayan bir biçimde çocuklar kadar, hatta onlardan çok büyüklerin de ilgisini çeken bir eğlence merkezi haline gelmiştir.
Kurulduğu 1955 yılından, günümüze Disneylandlar Amerika Birleşik Devletleri dışında, Hong Kong, Şanghay, Tokyo, Pariste de Tema Park olarak hizmet sunmaktadır.
Disneylandlar, diğer çok uluslu Amerikan şirketlerinin işletme boyutlarında aynı, sunum boyutlarında farklı olan bir versiyondur. Diğer Tema Parkları daha ulusal bir nitelik taşırken ve çoğu sezonlar açılırken Disneylandlar uluslararası boyutlardaki reklam etkinlikleriyle yıl boyunca neredeyse gece gündüz açık kalmaktadır.
Avrupa kıtasının tek Disneylandı olan Paris / Disneyland 2000li yıllarda gördüm. Paris Disneyland Parise 32 km uzaklıkta Marne-le-Vallede kuruludur. Fransa ve Avrupanın en çok ziyaret edilen tema parkıdır. Park, 4.800 dönümlük bir alan üzerine kuruludur. 12 Nisan 1992 yılında açılan parka 2002 yılında Walt Disney Stüdyoları (eski MGM) Parkı da ek olarak açılmıştır (ayrı kapı). Her iki parkın alanları MGM Stüdyolarının sponsorluğunda hazırlandı. Park için 2.3 Milyar ABD Doları bütçe kullanıldı. Paris Disneylandın fiziki planı ve mimari yapılar başta Frank Gehry olmak üzere Michael Graves, Robert Am Stern, Stanley Tigerman ve Robert Venturodan oluşan bir konsey tarafından hazırlanmıştır.
Parkın peyzaj projesi İngiliz Derek Lovejoya aittir. 1992 deki açılışta içinde ve yakın çerçevesinde gerçekleştirilen 7 otel 5.800 yatak hizmete sokulmuştur. Ayrıca eğlence, alışveriş, yemek ve yemek ünitelerinden oluşan DOWNTOWN Disney Frank Gehry tarafından tasarlanmıştır. Yapılan ölçüm temellere göre günde ortalama 14 bin kişiye hizmet sunacak 29 ayrı gıda kompleksine yer verilen projede bu sayı günümüzde daha da arttırılmıştır. Parkta 23.000 adet oturma birimine yer verilmiştir. Ayrıca yoğunluğun aşırı yıpratmasından korunmak amacıyla yeşil alanların neredeyse tamamına yakınını eğimlendirilmiş ve oturma yüksekliğinde geniş enli duvarlara yükseltilmiştir. Duvarlarda oturma işlevi görülmektedir. Özellikle giriş noktaları çok renkli bitkiler ve çiçeklerle cazip hale getirilmiştir. Bir kır kasabasına yakın bir yerin seçiminde en baş etken, kasabanın genç ve nüfusun fazlalığıdır. Bu da park personelinin temini açısından oldukça büyük kolaylıklar sunmaktadır. Resmi rakamlara göre Paris / Disneylandta mevsimlik ve daimi çalışan sayısı 12.000 personeldir. Yönetim geçici çalışanlar yerine, Avrupa dillerini konuşanları tercih ederek ve işe alınanları uzunca süre eğiterek daha kalıcı çözümler üretmektedir.
Paris / Disneyland Fransa da açıldığı günden, günümüze kadar hala tartışma konusudur. Fransızların tartıştığı ana konu Amerikan Emperyalizminin genç nesillere benimsetilmesinde bunun bir etken olduğu ve tüketim ekonomisini aşırı desteklemesi üzerineydi. Parkın açılışında 25 otoluk parklarda pek çok boşluklar vardı. Bütün bunların etkisiyle Paris Disneyland faaliyetlerine bir süre ara verdi. Bu arada Fransızların milliyetçilik duygularına etki edecek yeni temalarla park biraz dönüştürüldü. Yeni tema Fransız yazarı Jules Verneydi. Onun "Aya Seyahat" adlı yapıtından esinlenerek oluşturulan "Space Mountain (Uzay Dağı) beklenenin üzerinde ilgi görünce yazarın diğer bir yapıtı olan "Deniz Altında 20 Bin Fersah"tan esinlenerek ünlü denizaltı Nafulisin oyun versiyonu yaratıldı. Ayrıca Discoveryland, Tomorrowland, Cine Maqiove ve Videopolis bölümleri eklendi Paris Disneyland günümüzde turizm sektörünün önemli bir parçası olarak hizmet vermektedir.
Sonuç olarak tema parkları, günümüzde ulusal / uluslararası boyutlarda hız kazanarak oluşmaktadır. Bu parklar artık büyük sermaye gruplarının, bankaların ve profesyonel kadroların finansı ve çalışmasıyla ortaya çıkmaktadır. Ancak Avrupanın pek çok yerinde yerel daha mütevazi ölçülerde, suya, tarihe, eğlenceye, oyuna ve spora dayalı Tema Parklar da devreye girmekte ve çok ilgi görmektedir. Konu hem aktüel, hem ekonomik hem de bilimsel anlamda çok detaylı olarak incelenmeli ve devreye sokulmalıdır. Toplumun rekreasyon gereksinimini karşılamak, toplumu yenilemek ve canlandırmak adına buna mutlak gereksinim vardır.
All advanced societies, consciously organized as playgrounds and sports fields part of the green system in urban. Thus, society will have to contribute to a healthy future.
Theme Park or amusement park (funfair) has emerged basically on the same concept; game. Nowadays, Theme parks consists in national / international scale rapidly. These parks come up with financial supports and efforts of big business groups, banks and professional staff.


