ÇİM ALANLARIN TESİSİ

İnsanlar, kaliteli bir ortamda yaşamlarını sürdürebilmek için yaşadıkları çevreyi doğaya benzetmeye çalışmışlardır. Doğanın parçası olan insanoğlu, nüfusun artmasıyla kentsel alanlarda, beton bloklar arasında yaşamlarını sürdürmek zorunda kalmıştır. Kırsal alanlardan kentsel alanlara göçlerle birlikte meydana gelen yoğun ve plansız yapılaşma insanların yaşam alanlarını kısıtlamıştır. Bu nedenle insanlar, şehir hayatının stresli yaşamından uzaklaşmak için şehir dışına, doğal alanlara gidip buralarda zaman geçirerek rahatlamaya çalışmışlardır. Gelişmişliğin parametrelerinden biri de kişi başına düşen yeşil alan miktarıdır. Ülkemizde bu alan, şehir merkezlerinde oldukça düşük olup Avrupa Birliği ülkelerinin gerisinde yer almaktadır. Yeşil alanlar denildiğinde; yer örtücü bitkiler, çimler, çalılar, ağaççıklar ve ağaçlardan oluşan bitki toplulukları anlaşılmaktadır. Bu bitki çeşitliliği içerisinde çimlerin ayrı bir yeri bulunmaktadır. Çim, ülkemizde kullanım alanı ve önemi her geçen gün artan aynı zamanda hızla gelişen bir sektör haline gelmeye başlamıştır. 

Estetik ve fonksiyonel amaçlı yararlanılan çim bitkileri, spor alanları, hava limanları, park ve bahçelerde, otellerde, yazlıklar gibi birçok farklı alanda kullanılmaktadır. Çim alanların tesisinde genel olarak buğdaygiller (Graminea - Poacea) familyasına ait türlerden yararlanılmaktadır. Buğdaygiller dışında baklagiller ve diğer familya bitkileriyle de yeşil alanların tesisi yapılabilmektedir. Buğdaygiller familyası (Graminea) 620 cins ve 10.000 kadar türüyle bitkiler aleminin en geniş familyalarından birini oluşturmaktadır.

Sağlıklı ve uzun ömürlü yeşil alan tesisinde göz önünde bulundurulması gereken bazı önemli hususlar vardır. Bu hususlardan biri bitki seçimidir. Çim bitkileri adaptasyon yeteneklerine göre iki ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar serin iklim ve sıcak iklim çim bitkileridir. Serin iklim çimlerinin en ideal büyüme ve gelişme sıcaklığı 10-21 oC, sıcak iklim çim buğdaygillerin ise 15-27 oCdır. En yaygın kullanılan serin iklim çim bitkilerine; stolonlu tavus otu (Agrostis stolonifera), narin tavusotu (Agrostis tenuis), rizomlu kırmızı yumak (Festuca rubra rubra), rizomsuz kırmızı yumak (Festuca rubra commutata), narin kırmızı yumak (Festuca rubra trichophylla), koyun yumağı (Festuca ovina), kamışsı yumak (Festuca arundinacea), çok yıllık çim (Lolium perenne) ve çayır salkımotu (Poa pratensis) örnek olarak verilebilir. Sıcak iklim çim bitkilerine ise, bermuda çimi (Cynodon dactylon), uganda çimi (Cynodon transvaalensis), japon çimi (Zoysia japonica), yengeçotu (Stenotaphrum secundatum), kikuyu çimi (Pennisetum clandestinum) ve tuzcul yalancı darı (Paspalum vaginatum) örnek olarak gösterilebilir. Gerek serin iklim çim türlerinin gerekse sıcak iklim çim türlerinin birbirine göre avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Bitki türlerinin özelliklerinin iyi bilinmesi,  amaca uygun bitki cins, tür ve çeşitlerin seçimi, tesis edilecek çim alanların başarı şansını yükseltecektir. Çim alan tesisinde farklı yöntemler kullanılmaktadır. Tohum ekimi, suyla püskürterek (hydroseeding) ekim, vejetatif üretim (stolonlama), tohumlu toprak örtüsü ve hazır çim kalıpları yaygın olarak kullanılan yöntemlerdir.

Tüm yöntemlerde tesisin ilk aşaması toprak hazırlık işlemi ile başlamaktadır. İlk olarak alanda drenaj, sulama ve elektrik sistemi altyapısı tamamlanmaktadır. Çim bitkilerinde efektif kök derinliği 15-25 cm aralığındadır. Bu nedenle tesis edilecek alanda bitki köklerinin rahatlıkla gelişebilmesi için 20-25 cm derinlikte uygun toprağın bulunması gerekmektedir. Tınlı-milli toprak tipi çim bitkilerinin sağlıklı gelişimi için uygundur. Toprağın uygun olmaması durumunda alana toprak getirilmesi gerekmektedir. Yapılacak toprak analizine göre gereksinim duyulan gübre miktarı belirlenmelidir. Pratikte tohum ekimi ile birlikte kompoze gübre uygulaması yapılmaktadır. Toprak, istenilen özellikte ise ekim öncesi işlenerek havalandırılır, ortamda bulunan yabancı maddeler (taş, yabancı bitki, kesek vb.) alandan uzaklaştırılır ve yüzeyin tesviye işlemi gerçekleştirilir. Yüzey tesviyesi sulama, gübreleme ve biçim aşamasında yapılan çalışmaların homojen olması açısından önemlidir. Çim tohumları oldukça küçük olduğu için ekim aşamasında "bastır-ek-bastır" prensibi uygulanır. Tesviye edilen alan ekim öncesi silindir veya aynı görevi görecek başka bir malzeme ile bastırılır, üzerine uygun çim tür ve çeşitlerinin ekimi ideal miktarda gerçekleştirilir ve tohumların üzeri ince elekten geçirilmiş "kapak" olarak adlandırılan toprak ile kapatılır. Bu işlemden sonra silindir ile tekrar üzerinden geçilerek ekim işlemi tamamlanır. Kapak tohumların üzerini örtecek şekilde atılmalıdır. Yüzeyde kalan tohumlar, sulama suyu ile yer değiştirebilir veya karınca gibi canlılar tarafından taşınarak çıkışların homojen olması engellenebilir. Kapak toprağının çok fazla atılması, tohumlar derinde kalmasına neden olmakta, çimlenme gerçekleşse dahi bitkinin toprak yüzeyine çıkması mümkün olmamaktadır. Kapak harcı 0.5-1.0 cm kalınlıkta olmalıdır. Ekim işleminden sonra yağmurlama yöntemle sulama işlemi yapılır ve bitkiler tür ve çeşitlerine bağlı olarak bir hafta ile 20 gün içinde toprak yüzeyine çıkmaya başlar. Tohum ekimiyle çim alan tesisi, ekonomik olması nedeniyle eskiden beri uygulanan yaygın bir yöntemdir. Bu yöntemin riskli yönlerinden biri bitkilerin ilk çimlenme aşamasında yavaş gelişmesi nedeniyle yabancı bitkilerle mücadelenin yavaş olmasıdır. Çim bitkileri çimlenmenin ilk aşamasında, doğanın öz evlatları sayılan ve rekabet gücü oldukça yüksek olan yabancı bitkilerle mücadele edememektedir. Bu durum yancı bitkilerin ortamda hızla gelişerek çim bitkilerinin zayıflamasına neden olmaktadır. Tohum ile üretimde alanın tamamen yeşil bitki örtüsü ile kaplanması zaman almaktadır. Oysa hazır kalıp çim (rulo çim) uygulamaları ile çok kısa sürede istenilen yeşil alanlara sahip olunabilmektedir. Birim alan maliyeti tohum ile üretime göre daha yüksek olmasına rağmen çok kısa sürede tesis edilebilmesi tercih nedeni olmaktadır. Bu nedenledir ki ülkemizin birçok bölgesinde hazır kalıp çim üretim tesislerinin sayısı artmıştır ve artmaya da devam etmektedir.

5-10 yıl öncesine kadar hazır kalıp çimler oldukça masraflı olmasına rağmen günümüzde üretim alanlarının artması, teknolojik gelişimler ve rekabet nedenleriyle fiyatlar oldukça gerilemiştir. Piyasanın talebine karşılık vermek üzere üretim alanlarının artması bazı sorunları da beraberinde getirmiştir. Tekniğine uygun üretim yapılmaması, kalitenin düşmesine neden olmakta bu da ekonomiye zarar vermektedir. Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Tohumculuk Sektör Raporu verilerine göre 2011 yılı itibariyle ithal edilen çim - çayır otu miktarı 8.722 ton değerlerine ulaşmıştır. Yerli üretimin oldukça sınırlı olduğu çim tohumculuğunda dışa olan bağımlılık devam etmektedir.  Bu nedenle yanlış uygulamalar sonucu yapılan çalışmalar ekonomiye zarar verecektir. Hazır kalıp çim ile yeşil alan tesisinde toprak hazırlık işlemleri tohumla üretimde anlatıldığı gibidir. Araziden makinalarla kesimi yapılan hazır çim kalıpları en kısa sürede uygulama yapılacak alana getirilerek serme işlemi yapılmalıdır. Kalıpları fazla bekletmeden aynı gün içinde veya bir gün sonrasında uygulama işlemi tamamlanmalıdır. Hazır çim kalıplarında boşlukların olmaması, yabancı bitki bulunmaması ve kalıpların yırtılmadan sabit kalabilmesi aranılacak özellikler olmalıdır. Tesviyesi yapılmış alanda, çim kalıplarının uçları ve köşeleri birbirine boşluk kalmayacak şekilde temas ettirilerek yerleştirilmesiyle tesis işlemi gerçekleşmektedir. Daha sonra üzerinden silindir geçirilerek sulama işlemi yapılmaktadır.

Hazır çim kalıpları ile çim alan tesislerinde bitkisel materyalin bir yerden başka bir yere taşınması maliyeti yükseltmektedir. Daha çok bitkisel materyalin taşınması, hazır çim kalıbındaki toprağın ortamdan uzaklaştırılmasıyla mümkün olabilmektedir. Bu sayede son zamanlarda geliştirilen "stolonlama" yöntemi ile çim alan tesisi yapılmaktadır. Bu yöntemde, alandan sökülen hazır çim kalıpları ayrı bir yerde sarsaklardan geçirilirken yıkanmakta, topraktan arındırılıp sadece bitkisel materyal elde edilmektedir. Elde edilen vejetatif bitki kısımları (stolon - rizom) uygun saklama koşullarında uzun süre muhafaza edilebilmekte ve gideceği yere sağlıklı şekilde ulaşabilmektedir. Alana yayılan stolonların yeniden sürgün vermesi için üzerine malç atılmakta ve sulama işlemi yapılmaktadır. Küçük alanlarda bitki kısımları (stolon) ile çim alan tesisi yapılmak oldukça kolaydır. Toprak üzerinde çapa yardımı ile "V" seklinde açılan 5-7 cm derinlikte çizilere bitkiler, alt kısımları toprak içinde kalacak şekilde yerleştirilir ve toprak sağlı sollu kapatılarak bitkinin toprak arasında sıkışması sağlanır. Dikim işleminden sonra sulama yapılarak yeni sürgünlerin gelişmesi sağlanır.

Son zamanlarda yaygın olarak kullanılan bir diğer çim alan tesis yöntemi ise "hydroseeding" yani suyla birlikte tohumların püskürtülmesi yöntemidir. Özellikle tohumla ekimin zor olduğu eğimli arazilerde veya çok geniş alanlarda uygulanan bir yöntemdir. Su dolu bir haznenin içerisine haznenin hacmine göre uygun miktarda çim tohumu ve malç materyali ilavesi ile hazırlanan karışım, püskürtme ile istenilen alanlara dağıtılmaktadır. Malç materyalinin renkli olması nedeniyle tohumların nereye püskürtüldüğü rahatlıkla takip edilebilmektedir. Diğer yöntemlerde olduğu gibi bu yöntemde de ekim sonrası alanın sulama işlemleri dikkatli bir şekilde sürdürülmelidir.

Dünyada örnekleri olan fakat ülkemizde henüz çok yeni olan bir diğer çim alan tesis yöntemi ise tohumlu toprak örtüsü yöntemidir. Organik materyalden yapılmış iki örtü arasında bulunan çim tohumu ve gübre ilaveli malzemenin, uygulaması oldukça kolaydır. Toprak üzerine rulo şeklinde hazırlanmış tohumlu toprak örtüsü serilmek suretiyle çim alan tesis işlemi kolayca gerçekleştirilmektedir. Tohumlu toprak örtüsü makasla kolayca kesilebildiği için köşelerde ve gerekli yerlerde kesme işlemi yapılabilmektedir. Serme uygulamasından sonra sulama işlemi diğer üretim yöntemlerinde olduğu gibi yapılmaktadır.

Çim alanların tesisi zahmetli ve yoğun emek gerektiren işlemlerden oluşmaktadır. Unutulmamalıdır ki çim ‘lüks bir tüketimdir. Tesisin her aşaması bilgi ve deneyim gerektiren bir iştir. Çim alanlardan beklenilen sonucu elde etmek, uygun çim cins, tür, çeşit veya çeşit karışımlarının seçimi ve tekniğine uygun tesisin yapılmasına bağlıdır. Çim alan tesisi yukarıda anlatılan yöntemlerden hangi yöntemle yapılırsa yapılsın tesis sonrası bakım ve onarım işleri (biçim, gübreleme, hastalık ve zararlılarla mücadele vb.) en az tesis aşaması kadar önem taşımaktadır.

Çim konusu toplum içerisinde her zaman merak konusu olmuştur. Futbol sahalarında hangi çim çeşitlerinin kullanılması gerektiği, yazlık bahçeler için hangi çim türünün uygun olacağı, hastalık ve zararlılarla nasıl mücadele edileceği, gübrelemenin nasıl yapılacağı gibi sorular hep sorulmuştur. Ülkemizde, çim konusunda ziraat fakülteleri, orman fakülteleri ve peyzaj mimarlığı bölümlerinde kısıtlı saatlerde verilen derslerle arzu edilen seviyede elaman yetiştirilememektedir. Sektörün ilerlemesi aynı zamanda alanında yetişmiş insan gücüyle de doğrudan ilgilidir. Bu konuda Ege Üniversitesi Bayındır Meslek Yüksekokulu, Yüksek Öğretim Kurumunun oluru ile 2013-2014 eğitim öğretim yılında "Çim Alan Tesisi ve Yönetimi" programıyla eğitim-öğretime başlayacaktır. Programın açılmasının ilk yılı olmasına rağmen üniversite sınav sonuçlarına göre kontenjanın tamamının dolmuş olması çim konusuna olan ilginin ne kadar yoğun olduğunu göstermektedir. Ülkemizde bir ilki oluşturan "Çim Alan Tesisi ve Yönetimi" programı, sektör ihtiyaçlarına cevap vererek gelişimine katkı sağlayacaktır.

Kaynaklar:

Kaynaklar

-          Açıkgöz, E., 1993, Çim Alanlar Yapım ve Bakım Tekniği, Uludağ Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü, Bursa.

-          Anonim, 2013, http://www.tigem.gov.tr/Sektrel%20Deerlendirme%20Raporlar/2012% 20T%C4%B0GEM%20TOHUMCULUK%20SEKT%C3%96R%20RAPORU.pdf

-          Avcıoğlu, R., 1997, Çim Tekniği, Yeşil Alanların Ekimi Dikimi ve Bakımı, Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, İzmir.

 

-          Beard, J.B., 1973, Turfgrass Science and Culture, Englewood Cliffs, N. J. Printice Hall, London


Paylaş: