Kesme Çiçek “LALE”

Lale, 400 yıldan daha uzun geçmiş tarihiyle dünyanın en önemli süs bitkisi olma özelliğini günümüze değin sürdürmüştür. Yüzyıllar boyu, yoğun melezleme çalışmalarıyla birbirinden güzel çok farklı sayıda lale çeşitleri elde edilmiştir. Elde edilen farklı renk, şekil ve boylardaki çeşitler, park ve bahçeleri süslemede, saksılı süs bitkisi ve kesme çiçek olarak vazoları süslemede kullanılmıştır. Dünyadaki lale soğanı üretiminin küçük bir bölümü saksılı süs bitkisi ve dış mekân süslemelerinde kullanılırken büyük bir bölümü kesme çiçek üretimi amacıyla değerlendirilmektedir. Hollanda, dünyada soğanlı ve yumrulu süs bitkileri üretiminde alan bakımından ilk sırada yer almakta, bu ülkeyi İngiltere, Fransa, Çin ve Amerika sırasıyla takip etmektedir. Hollanda da, 2012 yılı verilerine göre 10.200 hektar gibi çok geniş bir alanda lale soğan üretimi gerçekleştirmiştir. 
 
Tarihimizde, Osmanlı İmparatorluğu döneminde bir devre adını verdiren lale, sadece bitki olarak yetiştirilmekle kalmamış, edebiyat alanında, mimaride süslemeler gibi birçok farklı alanlarda kullanılmıştır. Dünya coğrafyası üzerinde çok farklı bölgelerde yayılma gösteren lale, ilk kez Türkler tarafından kültüre alınmış ve dünyaya tanıtılmıştır. 15'nci yüzyılda ülkemizden Avrupa’ya gönderilen ve orada büyük önem kazanan lale, günümüze kadar ıslah çalışmalarıyla çok çeşitlilik kazanmıştır. 
Liliacea familyasına ait soğanlı ve çok yıllık bir bitki olan lalenin 109 türü bulunmaktadır. En yaygın olarak kullanılan çeşitler Tulipa Gesneriana’dan elde edilmiştir. Lale, single early, double early, triumph, darwin hybrid, single late, lily-flowered, fringed, viridiflora, rembrandt, parrot, double late, kaufmanniana, fosteriana, greigii, multiflowering gibi erken, orta veya geç çiçeklenmesi, yalın veya çok katlı olması, yaprak kenarlarının saçaklı veya püsküllü olmasına göre sınıflandırılmaktadır. Bitki boyları 10 cm ile 80 cm arasında değişiklik göstermektedir. 
Günümüzde lale, başta İstanbul Büyükşehir Belediyesi olmak üzere birçok şehir ve ilçe belediyelerinde, park ve bahçe düzenlemelerinde yoğun olarak kullanılmaktadır. Halkın laleye gösterdiği yoğun ilgiyle birlikte kullanım alanları yıllar içerisinde artış göstermektedir. Konya’da, yüzlerce hektarlık alanda modern alet ve ekipmanlarla soğanlı ve yumrulu süs bitkileri üretimi yapan Asya Lale firması, lalenin yaygınlaşmasında önemli katkı sağlamıştır. Bilindiği üzere, dış mekanlarda kullanılan lalelerin çiçekte kalma süreleri çeşit, toprak yapısı ve iklim koşullarına bağlı olarak 20 ile 35 gün arasında değişiklik göstermektedir. Oysa kontrollü koşullarda kesme çiçek olarak üretimi yapıldığında Aralık ayından Mart ayı sonuna kadar çok daha uzun bir süre lale bitkisini görmek mümkün olmaktadır. Ülkemizde kesme çiçek olarak lale bitkisi üretimi yeni yeni gelişmeye başlamış ancak arzu edilen üretim potansiyeline henüz ulaşılamamıştır. Çiçekçilerde satılan lalelerin büyük bir kısmının Hollanda’dan ithal edildiği bilinmektedir. Bu makaleyle, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Asya Lale firmasının destekleriyle iki yıldır Ege Üniversitesi Bayındır Meslek Yüksekokulu'nda yürüttüğümüz hidroponik kesme lale üretimi hakkında deneyimlerimizden elde etiğimiz pratik bilgiler aktarılacaktır.
 
İlk olarak uygun lale soğanının seçim işlemi yapılır.  Kesme çiçekte lale soğanının kalitesi, soğan çevresinin cm olarak ölçümüyle ifade edilir. Çiçek kalitesinin iyi olması için 12 cm ve üzeri (12+) çevre uzunluğu olan soğanlar tercih edilmektedir. Bazı çeşitlerde 11/12 cm çevre uzunluğundaki soğanlar kullanılabilmektedir. Daha düşük soğan çevre uzunluklarının kullanılması durumunda çiçek kalitesinin düştüğü ve çiçek sapının kısa kaldığı görülmektedir. Üretime alınacak soğanlarda dikkat edilmesi gereken en önemli husus,  soğanların hastalık barındırmaması ve mekanik hasar görmemiş olmasıdır. Lale soğanları tarladan hasat edildikten sonra uygun sıcaklıkta (20 oC) ve taze hava sirkülasyonu olan depolarda bekletilir. Soğanların depoya konulmasından 8 hafta sonra çiçek taslağı oluşmaya başlar, çiçek taslağı oluşumunun tamamlanması çeşitlere göre değişiklik gösterir ve süre 2 ile 4 hafta da tamamlanır. Daha sonra lalenin kaliteli çiçek oluşturabilmesi için soğukta bekletilmesi (preperation) gerekmektedir. Üretici lale soğanlarını soğuklatma işlemi görmüş şekilde veya soğuklatılmamış olarak temin edebilmektedir. Soğuklatma işlemi 5 oC veya 9 oC sıcaklıklarda gerçekleştirilir. Soğuklatma işlemi görmüş soğanlar üreticinin eline ulaşır ulaşmaz üretime alınabilir veya kısa süreli depolanması gerekiyorsa 4-7 oC sıcaklıkta bekletilebilir. Soğuklatma işlemi görmemiş soğanlar ise karanlık ortamda 12-14 hafta boyunca 5-9 oC sıcaklıkta bekletildikten sonra üretime alınır.  
Hidroponik üretimde bu amaca uygun geliştirilmiş özel kasalar kullanılmaktadır. Kasaların tabanında plastikten yapılmış iğneler bulunmaktadır. Lale soğanları bu iğnelere batırılmak suretiyle sabitlenmekte bu sayede bitkinin ilerleyen gelişim sürecinde devrilmesi önlenmektedir. Soğuklama işlemi gören soğanlar kasalara yerleştirildikten ve sulandıktan sonra 1-3 hafta süreyle köklenmesi için 5oC sıcaklıktaki depolarda bekletilir. Soğanlar 5oC sıcaklıkta gelişimini sürdürebilirler. Daha yüksek sıcaklıklarda bekletilmesi durumunda soğanlarda Penicillium mantar hastalığı ortaya çıkmaktadır. Kasa içine ilave edilen suyun soğan tabanına temas etmesi sonucu köklenme olayı başlar. Bitkinin gelişim sürecinde ve ortam sıcaklığına bağlı olarak ihtiyaç duyduğu su miktarı değişiklik göstermektedir. İlk gelişim aşamasında çok fazla suya gereksinim duyulmazken hasat aşamasına yaklaştıkça su gereksinimi artmaktadır. Lale soğanı içerisinde birçok besin maddesini içerdiği için sağlıklı gelişimi ayrıca bir gübrelemeye gereksinim duymaz. Aşırı gübreleme bitki boyunun kısalmasına ve pazar değerinin düşmesine neden olabilir. Ancak, çiçek taslağının kırılıp bükülmesini engellemek amacıyla kasaya verilen su içerisine mutlaka kalsiyum nitrat (CaNO3) gübre çözeltisi ilave edilmelidir. Verilecek miktar 1.3 – 1.5 EC değerleri arasında olmalıdır. Kasa içindeki su miktarı sürekli kontrol edilmeli, köklerin su içinde kalması sağlanmalıdır. Aksi takdirde su seviyesinin azalması durumunda köklerde kahverengileşme görülecek ve bu da kaliteyi olumsuz etkileyecektir.
 
 
Köklenme işlemi gerçekleştikten sonra üretim kasaları sera içine alınır ve çeşit özelliklerine göre yaklaşık 26 ile 60 gün arasında soğuklatma sıcaklığına bağlı olarak hasat aşamasına ulaşılır. Üretimin bu aşamasında sera içi sıcaklık çok büyük önem taşımaktadır. Sera içinde gece - gündüz sıcaklık dalgalanmasının fazla olması ve ortam sıcaklığının 16 oC üzerine çıkması istenilmeyen bir durumdur. Lale yoğun ışığı sevmediğinden yaprak rengi ve kalitesi açısından gölgelendirmeye ihtiyaç duyar. Hasat, çiçeklerin hafif renklenmeye başladığı dönemde ve tomurcuklar kapalıyken gerçekleştirilir. Darwin hibrid çeşitlerinde ise hasat, çiçek tomurcuğu kısmen renklendiğinde gerçekleştirilir. Bitkinin tamamı kasadan çıkartılarak hasat işlemine başlanır, daha sonra soğan kısmı sap kısmından ayrılarak bitkiler demetler haline getirilir. Hasat sonrası bitki demetlerinin sevkiyatının sağlıklı yürüyebilmesi için soğuk depoda 30-60 dakika 1-5 oC soğuk suda bekletilmesi gerekmektedir. Hasat olgunluğuna gelen bitkiler hemen demetlenmeyip bekletilmesi gerekiyorsa, soğanları kesilmeden soğuk depoda tutulması uygun olacaktır. İşletmenin olanaklarına göre soğanlar, elle veya otomatik kesim makinalarıyla bitkilerden kesilir ve boyutlanarak demetler haline getirilir. Demetler hazırlanırken tüm bitkilerin aynı boyda olmasına özen gösterilir. 
 
Lale, hidroponik kasalarda üretilebileceği gibi toprakla doldurulmuş kasalarda veya doğrudan toprakta üretilebilmektedir. Hidroponik kasalarda üretim oldukça avantajlı olduğu için Hollanda’daki üreticiler bu yöntemi yoğun olarak kullanmaktadır. Bazı hidroponik üretime uygun olmayan çeşitler ise toprak kasalarda yetiştirilmektedir. Hidroponik üretimin avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz;
Toprağa gereksinim olmayacağından üretim maliyeti düşüktür,
Kasa, bir üretim periyodunda birden fazla kullanılabilir,
Köklendirme odaları bir sezonda birçok defa kullanılabilir, 
Hidroponik kasalardaki laleler toprak kasadakilere göre çok daha çabuk ve kolay hasat edilebilir,
Hidroponik kasa üretiminde süre biraz daha kısalacağından sera içi enerji tüketimi azalacaktır, 
Üretim alanı ve ürün temiz kalır,
Bazı hastalıklar ve olumsuzluklar azalır, 
Son dört yıldır Ege Üniversitesi Bayındır Meslek Yüksekokulu deneme tarlalarında Asya Lale firmasının katkılarıyla yüzden fazla lale çeşidi soğan verimi açısından incelenmiş ve soğan verimi yüksek olan lale çeşitleri tespit edilmiştir. Bölgede lale soğan üretimi amaçlandığında Akdeniz İkliminin erken hasat avantajı sağladığı tespit edilmiştir. Özellikle kesme çiçek üretiminde erken hasat pazar açısından büyük önem taşımaktadır. Hollanda, pazara erken sunduğu kesme çiçekte kullandığı lale soğanlarının bir kısmını ülkemizle benzer iklim özellikler taşıyan İtalya, Fransa ve İspanya gibi Akdeniz iklim kuşağındaki ülkelerden sağlamaktadır. Ülkemizde ekonomik gelişmişliğe bağlı olarak yakın gelecekte bu sektörün büyüyeceği ve erken soğan hasadı ile yurt dışına kesme lale ihraç edilebileceği öngörülmektedir.
 
Kaynaklar
The Forcing of Tulips, International Flower Bulb Centre (IBC)i Hillegom, Hollandwww.bulbsonline.org
Janick, J., 2010, The Global Flower Bulb Industry: Production, Utilization, Research, Horticulture Reviews, Volume 36.
Production of Tulips as a Cut Flowers http://www.wnc.edu/files/departments/ce/sci/ 04potacf.pdf

Paylaş: