30 Mart 2016 Çarşamba
Gelişen mimari ve modern yapılarla dolu olan şehirlerdeki ruhu aramaya devam ediyorum. Geçen sayıdaki yazımı okuyanlar çok iyi bilecekler, aslında eskiye özlem filan duyduğumuz yok, sadece ruhsuz modern yapıların içinden estetiği arıyoruz. Bu nedenle yeni yapılan ya da yapılacak olan sitelerde hep estetiği ön plana çıkaran bir anlayış hakim durumda. Bu estetik aslında var, ancak bunu kaybettikten sonra değerini anlayan ve komşuluk ilişkilerini geliştiren sitelere yöneldiğimizi açıkça görüyorum. Prof. Mehmet Kaplan Türk Milletinin Kültürel Değerleri(1) isimli kitabında Türk Şehirlerini anlatmıştır. Yazar, Türk Şehirlerini "Eski Türk şehirleri dünyanın en güzel şehirleriydi. Avrupalı seyyahlar onların güzelliğini anlatmakla bitiremezler. Yetişen nesillere Türkün yaratıcılığını göstermek için bu kaynaklardan istifade edilmelidir" derken, gelinen bugünkü durum için de şu değerlendirmeleri yapmıştır: "Bugün Türkiyede büyük bir gelişme vardır. Şehirlerin nüfusu ile beraber yapısı da büyümüş ve değişmiştir. Fakat maalesef bu yeni Türk şehirleri güzel değillerdir. Birbirine benzeyen apartman yığınlarından ibarettir. Bu şehirlerde, eski Türk şehirlerini yoğuran o muazzam manevi hava, güzellik ve kutsallık duygusundan zerre bile yoktur. Her şey son derece adi, çirkin, taklit ve ruhsuzdur. Yeni mimari eskiden kalma binlerce güzel eseri yok ettiği gibi arta kalanı da boğmuştur. Bugün yapılacak şey kalanların korunması, etrafının açılması ve incelenmesidir" diyerek gelinen noktayı özetlemiştir. Büyük hoca Türk edebiyatı uzmanı Mehmet Kaplan(2) "Bir milletin hür, müstakil ve haysiyetli bir devlet kurabilmesi ve onu yaşatabilmesi her şeyden önce, kültür değerlerini tanıması, sevmesi ve geliştirmesiyle mümkündür" der.
TÜRK ŞEHİRLERİ
Bugün birçok mimari yapıda Türk izini bulabilmek için uygulamalar yapılmakta ancak kültür değerlerinin yeterince bilinmemesi nedeniyle, estetikten yoksun arabesk bir yapı ortaya çıkmaktadır. Konya şehri, Anadolu Selçuklu Devletine başkentlik yapmış bir şehir olmasına karşılık, yeni yapılarda Selçuklunun o eşsiz mermer işlemesini bulmak mümkün değildir. Aynı şekilde Bursa için Osmanlının estetiğini yeni yapılarda görmek mümkün değildir. Her ne kadar giderek artan bilinçlenme ile bu algının kırılması ve eski estetiğin bulunmasına yönelik çalışmalar giderek hızlansa da yeterli değildir. Mehmet Kaplan hoca eski yapıların da şehirlerin estetiğinde kullanılabilirliğini şu ifadelerle anlatmaktadır. "İyi kullanıldığı takdirde eski eserler, yeni yapılar arasında vitrine konulmuş mücevherler gibi parlar. Mesele eski eserleri değerlendirmesini bilmektir. Türkiye eski eserlerle dolu bir ülkedir. İşlenilirse toptan bir açık ve kapalı müze haline getirilebilir" diyerek, ülkede yapılacak mimari projelerin eski eserleri örtmek yerine ortaya çıkaracak şekilde yapılmasını önermektedir. Bilindiği gibi yapılan birçok büyük projede eski eserlerin görünümünü bozma ve onun büyüklüğünü gölgeleme gibi bir anlayış söz konusudur. Nitekim İstanbul Zeytinburnunda yapılan On Altı Dokuz İkiz Kulelerine tamamlandıktan sonra yıkım kararı çıkması(3) ‘Türkün aklı sonradan gelir sözünü doğrulamaktadır. Medyatik olduğu için bilinen bu yapıların dışında da yapılan birçok yapı aynı şekilde eski yapıların estetik ve güzelliğini gölgelemektedir. Benzer mimari yapılardaki bozulma ve eskiyi gölgeleme, yok etme düşüncesi aynı şekilde peyzaj uygulamalarında da kendini göstermektedir. Bağlar, bahçeler estetik bir görünüm arz ederken onların içine hançer biçiminde saplanan kaba binaların varlığı herkesi rahatsız ederken, kimse olaya estetik bir gözle bakmamaktadır. Sonuçta da şehirlerimizin kimliği kaybolmaktadır. Bu gidişle 100 yıl sonra şehirlerin Türk şehirleri olduğunu ispat edecek mihenk taşları olan eserler yok olacak, kaybolacaktır. Zira, ne varsa koruma yerine, rant uğruna yok edilme süreci açık biçimde işlemektedir.
Benim şehrim, yollarının eskinin muhteşem eserlerine çıkan, onu kuşatan ve motorlu araçların gürültüleri ile kirletilmeyen, etrafı otopark olmayan zarafeti ile herkesi büyüleyen, temiz pak yerler olmalıdır. İnsanların yaşam alanları ile güzelliklerin birbirinden ayrıldığı mekânların varlığı ülkeye gelen insanların da huzuru ve mutluluğunu artırır.
KAYNAKÇA
1 Kaplan, M., 1987. Türk Milletinin Kültürel Değerleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları: 732. Ankara, sf.39.
2https://tr.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Kaplan_(yazar)
3http://www.haberler.com/onaltidokuz-kulelerine-yikim-karari-cikti-5373502-haberi/
Today, many applications made in architectural buildings for finding the Turkish impression. But because of deficiency of cultural knowledge some arabesque structures occurring with devoid of aesthetic values.


